II SA/Bk 786/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. R. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] września 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. R. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w zakresie przekraczającym kwotę 500 zł (pięćset złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie E. R. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych podając, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada zgromadzonych oszczędności. Źródło miesięcznego utrzymania wnioskodawczyni stanowi emerytura w wysokości 2.251,14 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 86 m2. E. R. poza tym nie posiada zgromadzonych oszczędności i innych przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu swego wniosku wskazała, że jej dochody w całości przeznaczane są na bieżące wydatki, tj. gaz – 120 zł, energia elektryczna – 290 zł, ogrzewanie – 540 zł, śmieci - 60 zł, woda – 70 zł, telefon – 100 zł, lekarstwa – 440 zł, rehabilitacja – 260 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że na żywność i środki czystości pozostaje jej kwota 371 zł. Dodatkowo jest zobowiązana do uiszczenia: kwoty 15.550 zł na podstawie wyroku Sądu Rejonowego z tytułu spłaty współwłaściciela, opłaty legalizacyjnej w kwocie 50.000 zł będącej przedmiotem niniejszego postępowania oraz musi ponieść koszt remontu domu w kwocie 60.000 zł. W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego posiadanie przez skarżącą stałego źródła dochodu w wysokości 2.251,14 zł miesięcznie oraz nieruchomości w postaci domu, w połączeniu z faktem korzystania w sprawie z pełnomocnika z wyboru pozwalają na uznanie, że jest ona w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej, które aktualnie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł. Podkreślono, że negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stanowi fakt posiadania przez wnioskodawczynię stałego źródła dochodów pozwalającego na pokrycie kosztów ustanowionego w sprawie pełnomocnika z wyboru. Wskazano, że skarżąca inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinna się liczyć z obowiązkiem ponoszenia związanych z nim wydatków. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel. Niewątpliwie koszty postępowania sądowoadministracyjnego – w tym koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawczyni natomiast nie udowodniła zaistnienia takiej okoliczności, tym bardziej, że korzysta z pomocy prawnej pełnomocnika z wyboru. Ponadto okoliczność, że skarżąca planuje dokończenie remontu domu wskazuje, że musi dysponować jakimiś nieujawnionymi środkami finansowym, które będą przeznaczone na ten cel. Od powyższego postanowienia wnioskodawczyni wywiodła sprzeciw i zarzuciła, że w uzasadnieniu nie uwzględniono przedstawionych przez nią argumentów a przemawiających za zwolnieniem jej z kosztów mianowicie tego, że: - wydatki ponoszone przez nią na bieżące potrzeby, a wynoszące miesięcznie ok. 1.880 zł + wydatki na żywność, pochłaniają całą kwotę emerytury; - konieczności zapłacenia kwoty 15.500,00 zł w związku z postępowaniem spadkowym; - wysokości opłaty legalizacyjnej w kwocie 50.000,00 zł jaką będzie musiała ponieść w przypadku nieuwzględnienia skargi przez Sąd; - konieczności dokonania remontu domu, będącego przedmiotem postępowania w kwocie ok. 60.000,00 zł, którą będzie chciała uzyskać w formie pożyczki hipotecznej, a nie jak to bezpodstawnie sugeruje się w uzasadnieniu postanowienia z "jakimiś nieujawnionymi środkami finansowymi"". Wnioskodawczyni nie zgodziła się również z zarzutem korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, bowiem gdyby zwróciła się o pełnomocnika z urzędu, najprawdopodobniej też spotkałaby się z odmową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. powoływanej dalej jako p.p.s.a.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej – art. 245 § 4 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie wnioskowano o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, materiał zgormadzony w aktach sprawy, uzasadnia przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego w 1/3 części (tj. w zakresie przekraczającym kwotę 500 zł). Zwalniając skarżącą od 2/3 wysokości należnego wpisu, Sąd uwzględnił okoliczność, że co prawda posiada ona stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości - 2.251,14 zł ale wydatki ponoszone na bieżące potrzeby oraz wydatki na żywność właściwie pochłaniają całą tę kwotę. Powyższe pozwala z jednej strony przyjąć, że uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości mogłoby stanowić dla skarżącej zbyt duże obciążenie finansowe z drugiej jednak strony pozwala przyjąć, że uzyskiwana kwota stałego dochodu pozwala na wygospodarowanie kwoty 500 zł. Sąd uznał, że zwolnienie od wpisu od skargi w 1/3 części stanowi wyważony kompromis pomiędzy zapewnieniem skarżącej prawa do Sądu, a jej obowiązkami jako strony do ponoszenia kosztów postępowania. Zaznaczyć przy tym należy, że na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy dokonaną przez Sąd nie rzutował fakt korzystania przez skarżącą z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu korzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej jest bowiem prawem procesowym i jego realizacja nie może być oceniana, jako okoliczność uniemożliwiająca realizację innych praw procesowych, w tym prawa pomocy. Uzasadnionym jest wniosek, że posiadanie jakichkolwiek zasobów finansowych najpierw jest wykorzystywane na doradztwo prawne, a dopiero potem, po uzyskaniu fachowej oceny sytuacji i konieczności prowadzenia sprawy sądowej aktualne staje się ponoszenie kosztów sądowych. Poniesienie kosztów pomocy prawnej nie może zatem wpływać negatywnie na uprawnienie do korzystania z prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych (vide: postanowienia NSA: z 26 stycznia 2012 r., I FZ 576/11, Lex nr 1113146; z 17 stycznia 2012 r., I FZ 508/11, Lex nr 1113134; z 13 lipca 2011 r., II GZ 351/11, Lex nr 1083462; z 10 maja 2011 r., I GZ 104/11, Lex nr 1080804; z 18 listopada 2010 r., I GZ 351/10, Lex nr 741346; z 14 września 2010 r., I GZ 304/10, Lex 741292). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.