II SA/Bk 790/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi E. Sz. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uzupełnienia wpisu władającego w pozycji rejestrowej rejestru gruntów wsi 1. oddala skargę; 2. przyznaje radcy prawnemu P. M. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa, osiemdziesiąt) złotych tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylił decyzję Starosty W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] o uzupełnieniu wpisu władającego w pozycji rejestrowej nr G3 rejestru gruntów wsi Ż. W. gm. K. i umorzył postępowanie I instancji. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek E. Sz., który wystąpił do Starosty W. o podjęcie działań w celu uregulowania stanu prawnego nieruchomości – gruntu leśnego o ogólnej powierzchni 41,834 ha położonego w obrębie wsi Ż. W. gm. K. W uzasadnieniu wniosku podał, że w wyniku nowego pomiaru geodezyjnego w latach 1958-1960 grunt nieprawidłowo zapisano jako "wspólnotę wsi Ż. W.", przez co zapis ten nie odpowiada prawdzie i narusza jego prawa właścicielskie. Organ I instancji uznał, że wniosek ten dotyczy aktualizacji ewidencji gruntów i decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., na podstawie art. 7d pkt 1, art. 22 ust. 1 w zw. z art. 51 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. nr 240, poz. 2027 ze zm.), dokonał uzupełniającego wpisu władającego w pozycji rejestrowej nr G3 rejestru gruntów wsi Ż. W. gmina K. w ten sposób, że w miejsce dotychczasowego wpisu: "mieszkańcy wsi Ż. W." wpisał: "grunty o nieustalonych granicach stanu posiadania będące we władaniu 55 osób", których wyszczególniono w decyzji. Z decyzją tą nie zgodził się E. Sz. i wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odwołaniu zarzucił organowi I instancji, że nie podjął żadnych działań w celu uregulowania stanu prawnego przedmiotowych gruntów. Zdaniem odwołującego organ ten nie ustalił wielkości udziałów dla osób władających gruntem leśnym, jak też bezpodstawnie dopisał osoby, które nie wykazywały żadnego zainteresowania w tej sprawie. Wskazano także, iż organ I instancji pomiął całkowicie żądanie wnioskodawcy zawarte we wniosku z dnia 25 stycznia 1999 r., co spowodowało nierozpoznanie tego wniosku. Organ odwoławczy uchylił kwestionowaną decyzję i umorzył postępowanie I –instancyjne. W uzasadnieniu podano, że ewidencję gruntów wsi Ż. W. założono w latach 1958 - 1960 na podstawie nowego pomiaru. W ramach tego pomiaru wydzielono trzy ewidencyjne działki leśne nr 293 o pow. 17,270 ha, 305 o pow. 22,402 ha i 317 o pow. 2,162 ha. W rejestrze gruntów w pozycji władający, działki te zapisano na "mieszkańców wsi Ż. W.". W kolejnych latach z inicjatywy mieszkańców tej wsi, podejmowane były próby ustalenia stanu posiadania, jak i scalenia w ramach tych działek. W 1967 r. złożono wniosek do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. M. celem dokonania podziału tych działek według listy osób wykazanych w rejestrze scalenia gruntów z 1938 r. W trakcie rozpatrywania tego wniosku ustalono, iż przedmiotowe działki leśne wyłączone były ze scalenia gruntów z powodu dużego zróżnicowania drzewostanu leśnego. Organ ten, z braku uzasadnionej potrzeby nie podjął się czynności podziału tych działek. W 1977 r. złożono do Urzędu Wojewódzkiego w Ł. kolejny wniosek celem podjęcia scalenia gruntów leśnych. Wobec braku zgody przy sporządzaniu list uprawnionych do tego scalenia, organ odstąpił od podjęcia wnioskowanych czynności. W 1998 r. podczas weryfikacji ewidencji gruntów w miejsce "mieszkańcy wsi Ż. W." wpisano "wspólnota wsi Ż. W.". Ponieważ zmianę wprowadzono bez, żadnej podstawy prawnej, przywrócono więc poprzedni zapis ewidencyjny. Następną próbą uregulowania stanu własności działek leśnych jest wniosek E. Sz. z dnia 25 stycznia 1999 r. rozpatrywany w ramach niniejszej sprawy. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie, przepis art. 51 prawa geodezyjnego i kartograficznego nie może stanowić podstawy do zmian w ewidencji gruntów w odniesieniu do władających gruntami w sprawach wszczętych po 1 lipca 1989 r. (data wejścia w życie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne). Odnosi się on bowiem do stanu prawnego i faktycznego, w którym władający był wpisany do ewidencji gruntów na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów, a obecnie podjął czynności zmierzające do uregulowania – wykazania – tytułu własności. Regulacja ta stanowi gwarancję dla władającego, iż do czasu uregulowania prawa własności gruntu nie stanowiącego własności państwowej lub komunalnej, będzie dalej wykazywany jako podmiot w ewidencji gruntów. Dlatego też organ I instancji nie miał podstawy do sporządzenia listy osób uprawnionych do władania gruntem leśnym w działkach nr 293, 305 i 317. Wskazano przy tym, że postępowanie ewidencyjne ma wyłącznie charakter techniczno - deklaratoryjny, co oznacza, że organy ewidencyjne nie mogą samodzielnie rozstrzygać kwestii uprawnień wnioskodawcy do gruntu. Organy te rejestrują jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające. Wnioskodawca zaś nie przedstawił dowodów, że jest właścicielem, czy też współwłaścicielem przedmiotowych działek leśnych i dlatego też nie mógł być wykazany w ewidencji gruntów. W aktualnym stanie prawnym drogą właściwą do uregulowania prawa własności przedmiotowych gruntów leśnych jest postępowanie prowadzone przed sądem powszechnym. Organ odwoławczy nadmienił, że w sprawie pominięto wniosek dotyczący uregulowania stanu prawnego działek leśnych. Takie postępowanie rażąco narusza art. 61 § 2 kpa. Żądanie skarżącego dotyczy w całości potwierdzenia własności działek leśnych przez organ prowadzący ewidencję gruntów. W tym zakresie, takie postępowanie jest bezprzedmiotowe, ponieważ organy ewidencji gruntów nie mogą samodzielnie rozstrzygać kwestii dotyczących własności działek. W związku z powyższym, organ I instancji powinien umorzyć przedmiotowe postępowanie w trybie art. 105 § 1 kpa. E. Sz. od powyższej decyzji wywiódł skargę do sądu administracyjnego i zarzucił: - naruszenie art. 7 kpa poprzez odmowę załatwienia sprawy zgodnie z interesem społecznym i słusznym interesem wnioskodawcy, - błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 105 § 1 kpa w sytuacji kiedy w toczącej się sprawie występują elementy materialnego stosunku prawnego oraz wbrew interesowi społecznemu. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu. W uzasadnieniu skargi podano, że skarżący w swoim wniosku z dnia 25 stycznia 1999 r. jednoznacznie sprecyzował żądanie, które dotyczyło "uregulowania stanu prawnego nieruchomości". Wskazano, że w latach 1977-82 prowadzone było postępowanie w celu uregulowania stanu prawnego przedmiotowych nieruchomości w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Zgodnie zaś z art. 5 § 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych wniosek do sądu o wszczęcie postępowania może zgłosić także właściwy terenowy organ administracji. Starostwa w. przez 10 lat nie przygotował i nie zgłosił takiego wniosku. Dlatego też w ocenie skarżącego postępowanie z żadnych przyczyn nie mogło być uznane za bezprzedmiotowe. W załączniku do protokołu rozprawy z dnia 22 kwietnia 2010 r. (k. 260 - 263) pełnomocnik skarżącego podtrzymał jego stanowisko zawarte w skardze. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wskazując na identyczne argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjnych w Białymstoku zważył co następuje: Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga podlega oddaleniu. Bezzasadny jest przede wszystkim zarzut skargi dotyczący "błędnej wykładni i bezpodstawnego zastosowania art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w sytuacji, kiedy w toczącej się sprawie występują elementy materialnego stosunku prawnego". Sam skarżący stwierdza, iż jego żądanie dotyczyło uregulowania stanu prawnego nieruchomości w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Zgodnie z przepisem art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, kompetencja rozpoznawania spraw o stwierdzenie na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego przekazana została sądom powszechnym. Skoro właściwym w sprawie jest sąd powszechny, przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie było bezprzedmiotowe, dlatego uznać należy, iż organ odwoławczy prawidłowo, po uprzednim uchyleniu decyzji organu I instancji, umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Błędne jest mniemanie skarżącego, iż to Starosta W. zobowiązany jest do wystąpienia do sądu z wnioskiem o uregulowanie własności gruntów leśnych. Skarżący powołuje się na przepis art. 5 § 2 w/w ustawy z dnia 26 marca 1982 r. Przepis ten przewiduje, iż wniosek do sądu o wszczęcie postępowania może zgłosić także właściwy terenowy organ administracji stopnia podstawowego. Przepis ten ustanowiony został, aby zapewnić organowi administracji legitymację do wszczęcia postępowania sądowego w celu ewentualnej ochrony interesów Skarbu Państwa. Przepis ten nie może być interpretowany jako nakładający obowiązek wystąpienia do sądu w sprawie cywilnej w interesie osób fizycznych, w sytuacji, gdy o uregulowanie własności przez sąd może wystąpić każdy z zainteresowanych posiadaczy samoistnych (art., 5 § 1 ustawy), a postępowanie w tych sprawach jest wolne od opłat sądowych (art. 5 § 4 ustawy). Nie ulega natomiast wątpliwości, iż decyzja organu I instancji dokonująca uzupełniającego wpisu podmiotu władającego w rejestrze gruntów wsi Ż. W. została wydana z naruszeniem prawa art. 20, 22 i 51 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne, albowiem organy ewidencyjne nie mogą samodzielnie rozstrzygać kwestii uprawnień prawno-rzeczowych do gruntów, dlatego też uchylenie decyzji organu I instancji było uzasadnione. Organ odwoławczy trafnie ocenił, iż organ I instancji nie miał podstawy do sporządzania listy osób uprawnionych do władania gruntem leśnym na działkach nr 293, 305 i 317, w toku zebrania wiejskiego i dokonania zmiany zapisu w ewidencji na podstawie tej listy. Jak wynika z materiału sprawy, przedmiotowe grunty leśne nie stanowią wspólnoty i uczestnicy postępowania nie domagali się ustanowienia takiej wspólnoty, dlatego nie było jakiejkolwiek podstawy do zmiany zapisu władającego: "mieszkańcy wsi Ż. W.". Przyznać należy rację pełnomocnikowi skarżącego, że stan prawny nieruchomości może być także regulowany w drodze postępowania administracyjnego, np. w postępowaniu scaleniowym i wymiennym. Ma to miejsce wówczas, gdy przepisy ustawy wyraźnie taką kompetencję przyznają organom administracji. Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw, na którą powołuje się skarżący, realizowana była w trybie administracyjnym; zmiana trybu realizacji i przekazanie kompetencji sądowi nastąpiło z dniem 06 kwietnia 1982 r. na mocy ustawy z dnia 26.03.1982r. na mocy ustawy z dnia 26.03.1982r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny ... . Błędne jest stanowisko pełnomocnika skarżącego, że: "Wnioskodawca, jako obywatel państwa, zwrócił się o pomoc do organu administracji publicznej w tej kwestii (tj. sporządzenia wykazu osób, które w 1971 r. były posiadaczami gruntów i wystąpienia z wnioskiem o ich uwłaszczenie) i miał prawo oczekiwać merytorycznego rozpoznania skierowanego wniosku". Skoro kwestia uwłaszczenia w trybie ustawy należy do kognicji sądów powszechnych, to organ administracji nie jest kompletny do przeprowadzenia swoistego wstępnego postępowania dowodowego (wykaz posiadaczy gruntów). Sąd właściwy do rozpoznania sprawy przeprowadza samodzielnie postępowanie dowodowe w zakresie niezbędnym do wydania orzeczenia. Skoro skarżący opiera swoje żądanie na przepisach ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych winien wystąpić z wnioskiem do Sądu, a postępowania sądowe, na co wskazano, jest wolne od opłat sądowych. W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, iż bezzasadny jest również zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 7 K.p.a. poprzez odmowę załatwienia sprawy zgodnie z interesem społecznym i słusznym interesem wnioskodawcy. O interesie społecznym w sferze regulacji prywatnej własności gruntów trudno w ogóle mówić, natomiast słuszny interes wnioskodawcy winien być realizowany w postępowaniu przed organem ochrony prawnej właściwym do ochrony tego interesu, czyli przed sądem powszechnym. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53 poz. 1270 ze zmianami).-