II SA/Bk 790/17

WyrokWSA w Białymstoku2018-01-25

Skład orzekający: Mieczysław Markowski, Marek Leszczyński, Małgorzata Roleder

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych, która nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, podlega zwrotowi na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli, nawet jeśli część większej nieruchomości, z której została wydzielona, została zagospodarowana na cele mieszkaniowe?
Ratio decidendi
Nieruchomość przejęta na rzecz Skarbu Państwa podlega zwrotowi na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Nawet jeśli część większej nieruchomości została zagospodarowana na cele mieszkaniowe, to jeśli wydzielona z niej działka nie została faktycznie przeznaczona ani zagospodarowana w sposób uzasadniający uznanie jej za fragment infrastruktury osiedlowej, stanowi ona teren zbędny na cel wywłaszczenia i podlega zwrotowi.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1958 r. Gmina B. nabyła działkę, która pierwotnie stanowiła część większej nieruchomości wywłaszczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego. Spadkobiercy pierwotnych właścicieli wystąpili o zwrot części nieruchomości, która po kolejnych podziałach stanowiła działkę nr [...]. Organy administracji uznały, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na tej konkretnej działce, która pozostała niezagospodarowana. Gmina B. wniosła skargę do sądu, argumentując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez budowę osiedla mieszkaniowego i jego infrastruktury na całej pierwotnie przejętej nieruchomości.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę Gminy B.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Gminy B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa oddala skargę Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak [...] Starosta W., orzekając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), dalej: u.g.n., po rozpatrzeniu wniosku G. S. i Z. Z.: 1. zwrócił własność nieruchomości oznaczonej jako działka geodezyjna nr [...] o pow. 0,0105 ha, położonej w obrębie [...], W., jednostki ewidencyjnej B., na rzecz ww. wnioskodawców w udziałach po 1/2; 2. nie zobowiązał osób wymienionych w pkt 1 decyzji do zwrotu odszkodowania na rzecz Gminy B. Organ pierwszej instancji ustalił, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony w odpowiedzi na zawiadomienie Prezydenta Miasta B. informujące o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej oraz o możliwości ubiegania się o jej zwrot. Organ ustalił także, że wnioskodawcy są następcami prawnymi (spadkobiercami) poprzednich właścicieli zwróconej działki (fakt ten został wykazany postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku), która pierwotnie wchodziła w skład większej działki nr [...]. Ustalono również, że: działka nr [...] o pow. 0,1463 ha została na wniosek właścicieli podzielona na działki nr [...] o pow. 0,0528 ha, nr [...] o pow. 0,0452 ha, nr [...] o pow. 0,0373 ha i nr [...] o pow. 0,0110 ha, zaś plan podziału zatwierdzono decyzją Zastępcy Kierownika Wydziału Gospodarki Mieszkaniowej i Usług Komunalnych Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] sierpnia 1966 r. Działki nr [...] - zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U nr 31, poz. 138) - stały się własnością Skarbu Państwa. W wyniku odnowienia operatu ewidencji gruntów i budynków miasta B. w roku 1981, działka nr [...] została oznaczona nr [...] i pow. 0,0381 ha, zaś od roku 1991 właścicielem tej działki jest Gmina B. na podstawie decyzji Wojewody B. z dnia [...] czerwca 1991 r. Następnie działka uległa podziałowi: w 1991 r. na działki o nr [...] o pow. 0,0042 ha, nr [...] o pow. 0,0056 ha, nr [...] o pow. 0,0045 ha i nr [...] o pow. 0,0238 ha, a w roku 2003 działka nr [...] o pow. 0,0238 ha uległa podziałowi na działki nr [...] o pow. 0,0103 ha i nr [...] o pow. 0,0135 ha. W następstwie decyzji zwrotowej wydanej w dniu [...] stycznia 2015 r. na wniosek G. S. i Z. Z., działka nr [...] o pow. 0,0135 ha podzielona została na działki: nr [...] o pow. 0,0030 ha, którą zwrócono oraz działkę nr [...] o pow. 0,0105 ha, będącą przedmiotem niniejszego postępowania. Starosta przeprowadził w dniu [...] kwietnia 2017 r. rozprawę administracyjną i dokonał oględzin nieruchomości, z których sporządzono protokół i dokumentację fotograficzną. W trakcie oględzin wnioskodawczyni wyjaśniła (zaś jej brat, współwnioskodawca zwrotu, potwierdził), że nieruchomość miała być przeznaczona pod drogę wewnętrzną stanowiącą dojazd dla dalszych nieruchomości, jednakże droga nigdy nie powstała. Potwierdzono podczas oględzin, że obecnie jest to grunt niezabudowany, uporządkowany i ogrodzony przez użytkujących. Nie została na niej zlokalizowana żadna infrastruktura zarówno drogowa, elektryczna czy wodociągowa. Organ pierwszej instancji ustalił, że sporna działka od daty założenia ewidencji gruntów i budynków miasta B. w roku 1964 do chwili obecnej nie była przedmiotem użytkowania wieczystego, trwałego zarządu, jak też nie jest obciążona prawem użytkowania oraz umowami najmu, dzierżawy lub użyczenia, zaś ze zdjęć lotniczych z lat 1973 i 1976 wynika, że nigdy nie stanowiła gruntu użyteczności publicznej. Zdaniem Starosty, na działce wywłaszczonej nie były realizowane jakiekolwiek próby wykorzystania jej "na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami". Stanowisko Gminy o zagospodarowania nieruchomości na cel wywłaszczenia nie ma oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Działka nie została zagospodarowana w żaden sposób, nie urządzono na niej żadnej infrastruktury dla okalającego ją osiedla domów jednorodzinnych, nie urządzono na niej żadnych sieci infrastruktury technicznej m.in. sieci drogowej, elektrycznej czy wodociągowej. Nie wykorzystano więc jej na cele użyteczności publicznej, co potwierdzają oględziny nieruchomości i zdjęcia lotnicze. Organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie ma zastosowanie art. 216 ust. 1 u.g.n. i procedura zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowana w art. 136 ust. 3 u.g.n., natomiast nie mają zastosowania terminy z art. 137 u.g.n., bowiem ich bieg nie mógł się rozpocząć przed wejściem w życie tego przepisu. Ustawa z 1958 r., na podstawie której nastąpiło wywłaszczenie, nie przewidywała żadnych okresów realizacji celu publicznego. Organ powołał się na przepis art. 11 ustawy z 1958 r. i wskazał, że za przejęte przez Skarb Państwa w 1966 r. działki nie wypłacono odszkodowania w związku z tym nie zachodzą przesłanki do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania z art. 140 u.g.n. Nie toczyło się również odrębne postępowanie o ustalenie odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Wobec czego należało orzec o zwrocie nieruchomości bez orzekania w przedmiocie odszkodowania. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina B., która wskazała na obowiązek organu administracji wyjaśnienia stanu faktycznego w jego całokształcie wynikający z treści art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Jak wskazała, w sprawie uzasadnione wątpliwości budzą ustalenia faktyczne i dokonana interpretacja obowiązujących przepisów prawa. Zarzuciła, że organ skoncentrował się jedynie na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości, którą stanowi działka nr [...] w oderwaniu od całej nieruchomości gruntowej przejętej na rzecz Skarbu Państwa, bez wnikliwego rozważenia realizacji celu wywłaszczenia na całej nieruchomości, który to cel został zrealizowany. Odwołująca się Gmina podkreśliła, że osiedle mieszkaniowe to nie tylko typowe budynki mieszkalne, ale również towarzysząca infrastruktura w postaci np. terenów zielonych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania osiedla. W jej ocenie, pozostawienie strefy porośniętej roślinnością, wolnej od zabudowy, nie świadczy o braku realizacji celu wywłaszczenia. Wskazała, że okoliczność, iż lokalizacja budynków mieszkalnych jednorodzinnych odbiega od pierwotnie planowanej, nie ma wpływu na zrealizowanie podstawowego celu nabycia. Przejęcie całej nieruchomości nastąpiło pod realizację budowy osiedla mieszkaniowego wraz z niezbędną infrastrukturą w postaci np. terenów zieleni osiedlowej, które to cele zostały zrealizowane. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy, bazując na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, ustalił stan faktyczny sprawy identycznie jak organ pierwszej instancji i w tym zakresie wskazał, że: Skarb Państwa nabył własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0373 ha na podstawie decyzji z dnia [...] sierpnia 1966 r. wydanej w oparciu o art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U nr 31 poz. 138); w 1981 r. ww. działce nadano nr [...] i pow. 0,0381 ha; decyzją Wojewody B. z dnia [...] czerwca 1991 r. Gmina B. nabyła z mocy prawa nieodpłatnie prawo własności działki; decyzjami z lat 1991 i 2003 dokonywano podziałów działki nr [...], zaś na podstawie decyzji Starosty W. z dnia [...] stycznia 2015 r. (o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr [...]) powstała działka nr [...] o pow. 0,0135 ha, która uległa podziałowi na działki nr [...] o pow. 0,0030 ha oraz [...] o pow. 0,0105 ha. Wojewoda wskazał, że wnioskodawcy są spadkobiercami pierwotnych właścicieli działki wnioskowanej do zwrotu, zaś - ustalając pozytywnie przesłanki zwrotu z art. 136 ust. 2 u.g.n. – Starosta zgodnie z prawem uwzględnił wniosek orzekając przy tym o braku podstaw do zwrotu odszkodowania, co ma swoje uzasadnienie w treści art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. Wojewoda przychylił się do stanowiska organu pierwszej instancji, iż na części nieruchomości wnioskowanej do zwrotu cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Z protokołu oględzin oraz z załączonej do akt sprawy dokumentacji fotograficznej wynika, iż wnioskowana do zwrotu nieruchomość pozbawiona jest naniesień, jest niezabudowana, uprzątnięta i ogrodzona, użytkowana jako przydomowy ogródek przez właścicieli sąsiadującej posesji. Sąsiedztwo działki stanowi zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. Nie stwierdzono nakładów Skarbu Państwa ani Gminy B. W ocenie organu odwoławczego, brak jest dowodów mogących świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia, jakim jest cel publiczny. Dowodów takich nie przedstawiła także odwołująca się Gmina. Zrealizowanie celu publicznego w przedmiotowej sprawie mogłaby stanowić np. budowa drogi wewnętrznej, zieleni urządzonej, punktu usługowego itp., lub też przeznaczenie tej działki pod zabudowę jednorodzinną. Żaden z tych celów nie został zrealizowany, zaś działka nie stanowi także samodzielnej działki budowlanej. Zdaniem Wojewody, z materiału dowodowego wynika, że zabudowania znajdujące się na nieruchomości, z której wydzielono działkę nr [...], a której fragment jest obecnie zwracany, istniały już w chwili wydania decyzji podziałowej, trudno więc przyjąć, by stanowiły realizację celu wywłaszczenia. Za niezasadny uznał Wojewoda zarzut skarżącego, że organ pierwszej instancji skoncentrował się jedynie na fragmencie nabytej nieruchomości, tj. działce nr [...] o pow. 0,0105 ha, w oderwaniu od całej powierzchni nieruchomości przejętej na własność Skarbu Państwa. Skargę na powyższą decyzję złożyła do sądu administracyjnego Gmina B., która zarzuciła: - naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 K. p. a. w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także poprzez brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia; - naruszenie art. 136 ust. 1 i 2 oraz 137 u.g.n. poprzez uznanie, iż część wywłaszczonej nieruchomości gruntowej stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz nieuwzględnienie, iż cel określony w decyzji wywłaszczeniowej został zrealizowany. Identycznie jak w odwołaniu skarżąca Gmina wskazała, że uzasadnione wątpliwości budzą ustalenia faktyczne i interpretacja zgromadzonego materiału dowodowego oraz obowiązujących przepisów prawa. W jej ocenie, organ skoncentrował się na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości, którą stanowi działka nr [...] o pow. 0,0105 ha, w oderwaniu od całej nieruchomości gruntowej przejętej na rzecz Skarbu Państwa oraz pominął, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Budynki mieszkalne jednorodzinne wraz z otaczającą infrastrukturą osiedlową usytuowane w bezpośredniej okolicy nieruchomości objętej postępowaniem zwrotowym powstały w ramach realizacji celu publicznego polegającego na budowie osiedla mieszkaniowego domów jednorodzinnych w rejonie ulicy [...]. Skarżąca podkreśliła, że osiedle mieszkaniowe składa się z budynków mieszkalnych i towarzyszącej infrastruktury np. terenów zielonych. W jej ocenie, skoro na nieruchomości objętej decyzją zwrotową nie zostało zrealizowane inne przedsięwzięcie, pozostawienie strefy porośniętej roślinnością, wolnej od zabudowy, nie świadczy o braku realizacji celu wywłaszczenia. Skarżąca powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wywiodła, że: o ile cel wywłaszczenia został osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia; w przypadku inwestycji o złożonym, kompleksowym charakterze, których funkcjonowanie związane jest z istnieniem zróżnicowanej zabudowy i funkcji obszarów, realizowanych etapami, możliwe jest dokonywanie zmian w koncepcjach zagospodarowania; okoliczność, iż lokalizacja budynków mieszkalnych jednorodzinnych odbiega od pierwotnie planowanej, nie ma wpływu na zrealizowanie podstawowego celu nabycia. Wywłaszczenie całej nieruchomości nastąpiło bowiem pod realizację budowy osiedla mieszkaniowego wraz z niezbędną infrastrukturą w postaci np. terenów zieleni osiedlowej, które to zostały zrealizowane, a zatem warunek, o którym mowa w treści art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. musi odnosić się do całości nieruchomości a nie jej części. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zaskarżoną w sprawie niniejszej decyzję wydano na podstawie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), dalej: u.g.n. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do treści art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jak stanowi przepis art. 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Z kolegi zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. (tj. przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192). Jak wynika z akt sprawy, Skarb Państwa nabył działkę położoną przy ul. [...] w B. i oznaczoną nr [...] (z której później powstała działka nr [...] zawnioskowana do zwrotu) na podstawie decyzji podziałowej z dnia [...] sierpnia 1966 r. wydanej na podstawie przepisów ww. ustawy z 1958 r. Prawidłowo zatem w sprawie, jak wskazuje treść art. 216 ust. 1 u.g.n., zastosowano tryb zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wskazać również należy, że poza sporem pozostaje: następstwo prawne wnioskodawców po pierwotnych właścicielach działek przejętych w trybie podziału na rzecz Skarbu Państwa (tj. działek powstałych z podziału pierwotnej działki nr [...] należącej do W. P.) oraz to, że działka nr [...] stanowi część dawnej działki nr [...], która to część przeszła na rzecz Skarbu Państwa a następnie w na rzecz Gminy B. Zdaniem sądu, nie sposób skutecznie zarzucić orzekającym w sprawie niniejszej organom naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym i o uzasadnianiu rozstrzygnięć administracyjnych (art. 7, 77, 107 § 3 K.p.a.). Wbrew zarzutowi skargi, rozważania i wnioski co do zwróconej części znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym i nie nastąpiły w oderwaniu od sytuacji "całej wywłaszczonej nieruchomości". Ani organy, ani sąd nie kwestionują trafności twierdzeń skarżącej Gminy, iż faktycznie zrealizowano osiedle zabudowy jednorodzinnej i towarzyszącą mu infrastrukturę oraz że takie osiedle jest pewnym mikroorganizmem urbanistycznym, który funkcjonuje nie wyłącznie jako budynki zamieszkania, ale wespół z tworzącą go infrastrukturą techniczną służącą potrzebom mieszkańców. Mając to na uwadze trzeba jednak zaznaczyć, co umknęło skarżącej, że w sprawie niniejszej zawnioskowana do zwrotu działka na ww. cel w postaci budowy osiedla zabudowy jednorodzinnej nie została faktycznie przeznaczona, w tym nie została zagospodarowana w jakikolwiek sposób mogący uzasadniać uznanie jej za fragment infrastruktury osiedlowej. Z protokołu rozprawy i oględzin z dnia [...] kwietnia 2017 r. oraz z dołączonej dokumentacji zdjęciowej wynika, że teren działki pozostaje niezagospodarowany w sposób, który miałby służyć osiedlu domów jednorodzinnych. Korzystanie z działki nie wynika też z widocznej koncepcji zagospodarowania na potrzeby osiedla mieszkaniowego (zabudowy jednorodzinnej), ale nosi ślady doraźności, tymczasowości. Charakter istniejącego zagospodarowania (ogródek) nie stanowi – jak wywodzi skarżący – zagospodarowanej zieleni osiedlowej wolnej od zabudowy. Nie powstała tez na tym terenie droga dojazdowa wewnętrzna, na którą pierwotną koncepcję zagospodarowania, jako prawdopodobną, wskazywała wnioskodawczyni. Również Gmina nie wykazała, aby na terenie działki znajdowała się infrastruktura techniczna (np. przesyłowa) służąca funkcjonowaniu zabudowy sąsiedniej. Trudno dopatrzeć się także zrealizowania jakiejś koncepcyjnej całości pomiędzy działką orzeczoną do zwrotu a działkami sąsiednimi, na których znajdują się budynki mieszkalne jednorodzinne. Reasumując powyższe, mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, w tym sposób zagospodarowania terenu zwróconej działki i terenu sąsiedniego stwierdzić należy, że obecne przeznaczenie działki nr [...] nie mieści się w funkcji właściwej dla osiedla zabudowy jednorodzinnej. W takiej zaś sytuacji nie sposób podzielić zarzutu skarżącej, iż teren ten stanowi koncepcyjnie i infrastrukturalnie fragment osiedla mieszkaniowego wybudowanego na terenie przejętym pod zabudowę osiedlową na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958 r. Jest to zatem teren zbędny na cel wywłaszczenia. Dodać należy, że w stanie prawnym aktualnym na datę wydania zaskarżonej decyzji mamy co prawda do czynienia z normatywną definicją przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.), jednakże ta definicja nie obowiązywała w dacie przejęcia spornej działki i nie może mieć zastosowania w sprawie niniejszej. Przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1998 r., zaś przepis art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. – w dniu 22 września 2004 r. Zastosowanie terminów z art. 137 u.g.n. do wywłaszczeń (władczych przejęć) mających miejsce przed wejściem w życie tego przepisu byłoby zastosowaniem prawa wstecz, co jest niedopuszczalne, zwłaszcza że nie obowiązuje szczególny przepis intertemporalny zezwalający na takie stosowanie. Jak nadto wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. w sprawie P 38/11, jak długo "wywłaszczone rzeczy (prawa) nie są przekazywane na cel publiczny uzasadniający wywłaszczenie, tak długo nie został osiągnięty cel wywłaszczenia i tak długo działanie organów państwa stanowi ingerencję w prawo własności, która nie ma konstytucyjnej legitymacji". Oznacza to, że skoro w sprawie niniejszej wykazano, iż działka okazała się zbędna na cel wywłaszczenia, gdyż nigdy nie zrealizowano na niej tego celu, to w sprawie nie ma podstaw odnoszenia się do treści art. 137 u.g.n. Skoro do chwili orzekania o zwrocie nieruchomość pozostaje niezagospodarowana w sposób określony na dzień jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, to nie ma znaczenia długość tego okresu ale fakt braku realizacji celu wywłaszczenia. W sprawie niniejszej powyższe wywody pozostają aktualne co do części wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...]. Reasumując, ocena przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia została w sprawie niniejszej dokonana bez naruszenia prawa, nadto jest wyczerpująca, nietendencyjna ale odnosząca się do okoliczności przedmiotowej sprawy i zawiera kompleksowe rozważenie wszystkich przesłanek wydania orzeczenia na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Sąd w sprawie niniejszej nie zgadza się również z koniecznością zastosowana w sprawie poglądu, iż ocena przesłanki zbędności nie może dotyczyć części przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. Skarżąca powołuje się na wyrok w sprawie II SA/Kr 928/15, w którym uchylono decyzje o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości prezentując powyższy pogląd. Zauważyć jednak należy, że w każdej sprawie okoliczności faktyczne należy oceniać indywidualnie. Ocena przesłanki niewykorzystania na cel wywłaszczenia (przejęcia) powinna dotyczyć całości nieruchomości, jeśli jej fragmenty są ze sobą funkcjonalnie i w sposób widoczny powiązane. Jeśli zaś część przejętej nieruchomości stanowi odrębny, niezagospodarowany na cel wywłaszczenia i samodzielnie funkcjonujący fragment, przy wykorzystaniu na cel wywłaszczenia pozostałych fragmentów przejętej nieruchomości, to trudno obronić tezę o istnieniu zamiaru "użycia" tego niewykorzystanego fragmentu na cel wwłaszczenia. W sprawie niniejszej działka nr [...] jest obecnie rodzajem ogródka, nie posiada przebiegającej przez nią infrastruktury (takiej nie wykazano) oraz skarżąca nie wykazała, w jaki sposób "użyto" ją na cel wywłaszczenia. Z pewnością nie jest to, jak Gmina twierdzi, teren osiedlowy z zielenią mającą cechy zagospodarowania jako zieleń osiedlowa. Podzielić należy również ustalenie i ocenę organów o braku podstaw orzekania o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania na podstawie art. 140 ust. 1 u.g.n. Istotnie, zgodnie z art. 11 zdanie pierwsze ustawy z dnia 22 maja 1958 r., z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodziło na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Jak wynika z akt, łączna powierzchnia działek nr [...] objętych decyzją podziałową z dnia [...] sierpnia 1966 r. wynosiła 1463 m2. Wielkość powierzchni gruntów przejętych przez Skarb Państwa jako działki nr [...] wynosiła 483 m2, co stanowi 33 % ogólnej powierzchni objętej podziałem działki nr [...]. Także wnioskodawcy oświadczyli, że nie toczyło się postępowanie o odszkodowanie, jak również nie składali wniosku w tym zakresie, których to twierdzeń skarżąca Gmina w żaden sposób nie zakwestionowała ani skutecznie nie podważyła. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzeczono jak w sentencji

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło