II SA/Bk 797/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.),, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2005 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją Nr [...], wydaną w dniu [...] października 2004 roku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127§2 kpa i art. 17 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania J. M. od decyzji kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] września 2004 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy: Po rozpatrzeniu wniosku J. M. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego od lipca 2004 r. kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...] odmówił J. M. przyznania zasiłku okresowego. Z decyzją tą nie zgodził się J. M. i wniósł od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. prosząc o jej uchylenie. W jego uzasadnieniu wskazał, że narusza ona przepisy kpa, bowiem nie zawiera uzasadnienia dlaczego organ odmówił przyznania zasiłku okresowego sprzecznie z art. 38 ustawy o pomocy społecznej oraz okresu na jaki został przyznany. Ponadto zarzucił jej rażące naruszenie art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przeanalizowaniu akt sprawy zważyło, co następuje: Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, dlaczego organ odmówił skarżącemu przyznania zasiłku okresowego. Pogląd w niej wyrażony organ odwoławczy podziela. Skoro skarżący ma przyznany zasiłek okresowy od czerwca 2004 roku do października 2004 roku, to żądanie przyznania mu tego samego świadczenia na ten sam okres nie znajduje uzasadnienia prawnego. Przepis art. 38 ustawy o pomocy społecznej – rozstrzyga o sposobie ustalania kwoty i okresie przyznawania zasiłku okresowego. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. – w związku z tym, iż zaskarżona decyzja jest odmowna, to nie można przyznać skarżącemu racji, iż jest ona niezgodna z tym przepisem. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. – J. M. – domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. Skarżący wskazuje, że w rozpatrywanej sprawie SKO dopuszcza się samowoli administracyjnej, rażąco dopuszcza się naruszenia ustawy o pomocy społecznej, jak i rażącej dyskryminacji jego osoby, ponieważ rażąco narusza art. 15,16, jak i art. 3 oraz art. 106 ust 3 jak i art. 3, jak i art. 38 ust 3 i art. 39 ust 1 ustawy o pomocy społecznej. Zaznacza również, że obowiązkiem organu jest zapewnienie czynnego udziału strony w postępowaniu. Zdaniem skarżącego, wydana decyzja powoduje jego dyskryminację, niehumanitarne traktowanie oraz narusza jego słuszny interes. Wskazał też, iż zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego oraz art. 2, 7, 8, 32, 37, 50, 51 ust. 1 Konstytucji, organ administracji państwowej jest zobowiązany do działania na podstawie i w granicach prawa, oraz przestrzegania zasady praworządności i budowy zaufania obywatela do organów Państwa. Skarżący zarzuca, że decyzja rażąco narusza przepisy kpa, ponieważ brak jest w niej uzasadnienia, jak i dlaczego organ przyznał zasiłek sprzecznie z art. 38 ustawy o pomocy społecznej, oraz okresu na jaki został przyznany. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosi o jej oddalenie. Organ odwoławczy zaznacza, iż niesłuszny jest zarzut naruszenia przez skarżone decyzje przepisów art.3, 15, 16, 38 ust. 3, 39 i 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego skarżący od wielu lat korzysta ze środków pomocy społecznej i pomoc ta jest mu udzielana na miarę możliwości finansowych ośrodka. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nie jest celem ustawy o pomocy społecznej, by określone osoby pozostawały li tylko na utrzymaniu ośrodków pomocy społecznej ograniczając swoje działania do zgłaszania coraz to nowych żądań i podejmowania prób wymuszenia pełnego zaspokojenia wszystkich zgłoszonych potrzeb. Określone w ustawie kryterium dochodowe daje jedną z wielu podstaw do przyznania pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazuje, że decyzja w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego zawiera uzasadnienie. Zdaniem organu odwoławczego, nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, że zasiłek przyznano mu niezgodnie z art. 38 ustawy o pomocy społecznej, skoro jest to decyzja odmowna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uważa, iż to, że wcześniej przyznany J. M. zasiłek okresowy nie został mu dotychczas wypłacony z uwagi na brak prawomocnej decyzji w tej sprawie nie oznacza, że kolejną decyzją należy mu przyznać ten zasiłek na taki sam okres. Organ II instancji podnosi, że decyzja kierownika MOPS w Z. w przedmiocie zasiłku celowego wskazuje jakimi kryteriami kierował się organ przyznając pomoc skarżącemu. Zdaniem organu, chybiony jest również zarzut naruszania przez skarżoną decyzję przepisów Konstytucji. Problemem przyznania świadczenia uznaniowego zajmował się bowiem Trybunał Konstytucyjny, który w tezie swego orzeczenia SK 15/01 wskazał, że nie można żądać wypłaty świadczenia uznaniowego z pomocy społecznej nawet wtedy, gdy spełnione są wszystkie warunki wymagane do jego przyznania. Nie są to bowiem świadczenia obligatoryjne, lecz wypłacane w zależności od finansowych możliwości ośrodka pomocy społecznej. Po uwzględnieniu powyższych argumentów Samorządowe Kolegium Odwoławcze uważa, że wniosek o oddalenie skargi jest w pełni uzasadniony. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W B. ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE: Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga podlega oddaleniu. W pierwszym rzędzie podkreślić wypada, iż przepis art. 107§3 kpa określa niezbędne składniki uzasadnienia. Stosownie do tej regulacji - uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Oczywistym jest, iż uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób pozwalający na realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 kpa). Równocześnie uzasadnienie powinno umożliwić organowi nadzoru oraz sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia, co ma istotne znaczenie zwłaszcza przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym(m.in. te dotyczące świadczeń z pomocy społecznej). Jak już słusznie zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzja organu I instancji spełniała wyżej omówione wymagania, zwłaszcza w zakresie uzasadnienia. Należy wskazać, iż organ I instancji rzetelnie odniósł się do zebranych w sprawie dowodów, równocześnie racjonalnie, w oparciu o obowiązujące przepisy, uzasadniając powody odmowy przyznania zasiłku okresowego. Dokonana ocena prawna stanu faktycznego nie budzi wątpliwości, co do jej prawidłowości, co bardzo trafnie zauważył już zresztą organ odwoławczy – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. W pełni podziela ją też Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2004 r. Nr 64 poz. 593 ze zm.), celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Trafnie organ I instancji, w uzasadnieniu decyzji podniósł, że J. M. decyzją z dnia [...] września 2004 roku Nr [...] na wniosek złożony 14 czerwca 2004 roku przyznano zasiłek okresowy za miesiące od czerwca do października 2004 roku w wysokości 73,94 zł, w związku z czym MOPS nie mógł rozpatrzyć pozytywnie wniosku z dnia 12.08.2004 roku i przyznać kolejnego zasiłku okresowego za ten sam okres(vide: też postanowienie SKO w Ł. z dnia [...].09.2004 roku - k.17 akt). W tych okolicznościach brak jest bowiem prawnych względów, które umożliwiałyby wydanie drugiej, odrębnej i pozytywnej decyzji w zakresie zasiłku okresowego, za ten sam okres czasu. W tym stanie rzeczy właściwym rozstrzygnięciem w sprawie winna być decyzja o charakterze negatywnym dla ubiegającego się o przyznanie zasiłku okresowego. Jedyną kwestią, którą należało rozważyć, to w jakiej formie należało zakończyć postępowanie administracyjne w sprawie: w formie decyzji odmawiającej przyznania zasiłku, czy umarzającej postępowanie. Głębsza analiza obowiązujących przepisów prowadzi do wniosku, iż więcej argumentów prawnych przemawia za wydaniem rozstrzygnięcia odmownego. Zgodnie bowiem z art. 105§1 kpa - gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Tak więc przepis art. 105 kładzie jednak akcent nie na przeszkodę w prowadzeniu postępowania, lecz na bezprzedmiotowość, czyli brak przedmiotu postępowania administracyjnego. Poglądy na istotę umorzenia postępowania administracyjnego są zatem uwarunkowane przez stanowisko odnośnie samego przedmiotu postępowania administracyjnego. Na ogół przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1. Prowadzi to do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. Podkreślić wypada, że zasadą winno być merytoryczne zakończenie sprawy. W tym miejscu Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., uznaje za konieczne przytoczyć tezę sformułowaną w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r.,(sygn. akt III ARN 50/95, opubl. OSNAPiUS 1996, nr 11, poz. 150) - w myśl której - ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 kpa przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., istniejący w niniejszej sprawie brak przesłanek do uwzględnienia żądania skarżącego, w kontekście przedstawionych wyżej prawidłowości prawnych, nie czynił postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 kpa i nie oznaczał, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. (por. podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 1992 r., sygn. akt SA 1289/91, opublikowany w ONSA 1992, nr 1, poz. 17). W rozpoznawanej sprawie nie występował czynnik bezprzedmiotowości, bowiem istniała strona, która skierowała do organu administracji określone żądanie oraz istniały przepisy prawa materialnego (art. 38 ustawy o pomocy społecznej), na podstawie których organ ten winien rozpoznać żądanie strony, poprzez przyznanie lub odmowę przyznania stronie konkretnego uprawnienia (zasiłku celowego).Oczywistym przy tym jest, czego zdaje się nie zauważać skarżący, a co wynika z samej istoty zasiłku okresowego jako takiego, że za sprecyzowany okres czasu można domagać się przyznania tylko jednego zasiłku okresowego. Kolejne wnioski w tej samej materii nie mogą więc być z tego powodu uwzględnione. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zobowiązany jest podnieść, iż zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)- Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, które posiada wady procesowe, jedynie wtedy, gdy naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tak więc warunkiem sine qua non dla uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy, sąd uchylając decyzję na tej podstawie musiałby wykazać, że gdyby nie było stwierdzone w postępowaniu sądowym naruszenie przepisów postępowania to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogło być inne. (por. podobnie: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2001 roku, sygnatura akt V SA 3316/00, opubl. w bazie orzecznictwa LEX nr 84482, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z w Katowicach z dnia 25 września 2000 roku, sygnatura akt I SA/Ka 754/99, opubl. w bazie orzecznictwa LEX nr 44880). Tego typu prawdopodobieństwo nie zachodziło w niniejszej sprawie. Winna ona być bowiem zakończona rozstrzygnięciem negatywnym dla J. M., z którego istoty wynikałoby, iż nie jest możliwe wydanie drugiej, odrębnej i pozytywnej decyzji w zakresie zasiłku okresowego, za ten sam okres czasu, na który już zasiłek taki przyznano w odrębnym postępowaniu. W skardze J. M. wskazywał, iż obowiązkiem organu jest zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu. Nie wskazał jednak, w czym miałoby się przejawiać naruszenie w/w nakazu przez organ administracyjny. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż skarżący miał pełni zagwarantowaną możliwość wypowiedzenia się co do wszystkich dowodów i materiałów zebranych w trakcie postępowania. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów skargi podlega ona oddaleniu – stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).