II SA/Bk 797/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania odmawiającej przyznania prawa własności działki oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. A. K. wnioskiem z 22 czerwca 2010r. wystąpiła do Wójta Gminy P. o przyznanie jej, jako spadkobierczyni po zmarłym M. K. (teściu) i J. K. (mężu), własności działki nr [...] położonej we wsi Ż. gm. P. Jako podstawę żądania powołała protokół ustalenia granic działek nr [...],[...],[...] i [...] z dnia 19 sierpnia 1985r., w którym oświadczono, że działka nr [...] zostanie przekazana do dożywotniego użytkowania M. K. Wójt Gminy P., uznając się niewłaściwym w sprawie, postanowieniem z 7 lipca 2010r. przekazał przedmiotowy wniosek do załatwienia Staroście Powiatu S. Starosta S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r. nr[...], działając na podstawie art. 118 ust. 1, 2a, 3i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50 poz. 291 ze. zm.), odmówił A. K. nieodpłatnego przyznania własności działki oznaczonej numerem geod. [...] o pow. 0,3000 ha położonej we wsi Ż., gm. p. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, że na mocy umowy z [...] maja 1979r. nr [...] sporządzonej przed Naczelnikiem Gminy P., M. K. przekazał swoje gospodarstwo rolne obejmujące działki nr: [...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 19,90 ha oraz wchodzące w jego skład budynki w całości i nieodpłatnie na rzecz swojego syna J. K. W umowie tej rolnik przekazujący gospodarstwo oświadczył, że zrzeka się z prawa do działki gruntu rolnego oraz pomieszczeń gospodarskich. Następnie, na wniosek J. i A. K., Naczelnik Gminy P. decyzją z [...] września 1985r. (nr[...]), przejął na rzecz Skarbu Państwa, w trybie art. 51 i 59 ust.3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przedmiotowe gospodarstwo rolne z wyłączeniem budynków, działki siedliskowej nr [...] o pow. 0,21 ha, inwentarza żywego i martwego. W protokole zaś z 19 sierpnia 1985 r. w sprawie ustalenia granic działek nr[...],[...],[...]i [...] stwierdzono, że działka nr [...] o pow. 0,3 ha została wydzielona z przeznaczeniem do rolniczego użytkowania M. K. W trakcie postępowania organ ustalił również, że aktem notarialnym nr [...] z [...] grudnia 1985r., działający w imieniu Skarbu Państwa przedstawiciel Banku Gospodarki Żywnościowej, zbył na podstawie ustawy z 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, sprzedał nieruchomość rolną Skarbu Państwa składającą się z działek oznaczonych nr: [...],[...],[...],[...],[...]i[...], na rzecz innej osoby fizycznej. W związku natomiast z przekazaniem gospodarstwa rolnego na własność Państwa, Kierownik Urzędu Rejonowego w S. decyzją z dnia [...] stycznia 1993r., wydaną na podstawie art. 118 ust 1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przyznał A. i J. K. prawo własności działki nr [...] o pow. 0,2600 ha będącej w ich użytkowaniu. Powołując się na powyższe ustalenia Starosta S. odmówił A. K. nieodpłatnego przyznania własności działki oznaczonej numerem geod. [...] argumentując, że przedmiotowa działka, na mocy umowy sprzedaży z [...] grudnia 1985r., została zbyta na rzecz osób trzecich, a zatem w chwili złożenia wniosku nie stanowiła własności Skarbu Państwa. Zgodnie zaś z art. 118 ust.3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie można orzec o jej bezpłatnych zwrocie. Z powyższą decyzją nie zgodziła się A. K. i w złożonym odwołaniu wniosła o jej uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu skarżąca zakwestionowała stwierdzenie organu, jakoby w dniu złożenia wniosku, działka nr [...] nie stanowiła własności Skarbu Państwa, wyjaśniając, że wniosek oraz protokół ustalenia granic działek nr [...],[...],[...] i [...] został wykonany już 19 sierpnia 1985r., a więc pół roku przed bezprawną sprzedażą tej działki osobom trzecim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z [...] października 2010r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie SKO w pierwszej kolejności wyjaśnił, że uprawnienia do przyznania własności działki osobom, którym przysługiwało prawo użytkowania tej działki lub ich zstępnym, w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa reguluje przepis art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W dalszej kolejności organ wyjaśnił, że ust.1 i 2a tego przepisu nie dają możliwości prawnej do przyznania prawa własności do działki, do której służyło prawo użytkowania, jeżeli nie nastąpiło przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu. Oznacza to, że jeżeli gospodarstwo rolne zostało przekazane w trybie przepisów ustawy z 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, na następcę w rozumieniu tych przepisów, to brak jest podstawy prawnej do ubiegania się o przyznanie własności takiej działki. Sprawa taka, zdaniem SKO, nie jest sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa, rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej. Brak zaś przedmiotu postępowania administracyjnego oznacza, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie jest bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Końcowo organ stwierdził, że nawet gdyby przepis art. 118 ust.1 i 2a dawał podstawę nadania na własność działki, do której ustanowione byłoby na rzecz M. K. prawo do jej użytkowania, to zgodnie z art. 2a tego przepisu, z wnioskiem o nadanie własności takiej działki mógłby wystąpić tylko zstępny osoby przekazującej gospodarstwo rolne. Tymczasem A. K. nie może być zaliczona do zstępnych M. K., albowiem jest synową. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wywiodła A. K. wskazując, że na uwzględnieniem jej wniosku przemawia treść protokołu o ustaleniu granic działek nr [...],[...],[...]i [...] z dnia 19 sierpnia 1985r., w którym jednoznacznie stwierdzono, że działka nr [...] zostanie pozostawiona na własność J. K., a działka nr [...] przeznaczona do dożywotniego użytkowania M. K.. Powyższy zapis, zdaniem skarżącej, uprawnia do przyznania na jej rzecz, ewentualnie na rzecz J. i P. K. - wnuków M. K. własności działki nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm. – dalej jako u.s.r.) osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust. 1. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2a); przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach (ust. 3); decyzje w sprawach określonych w ust. 1-2a wydaje starosta (ust. 4). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. analizując powyższy przepis w kontekście okoliczności faktycznych sprawy uznało, że żądanie skarżącej o przyznanie jej prawa własności działki nr [...] jest bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, co skutkowało uchyleniem decyzji organu I instancji i umorzeniem postępowania. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela w całości powyższe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Jak wynika, bowiem z art. 118 ust. 1 i 2a u.s.r. z uprawnieniem o nieodpłatne przyznanie własności określonej działki może wystąpić tylko osoba, której przysługuje prawo użytkowania działki z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu lub jej zstępny. W przedmiotowej sprawie żądanie skarżącej o przyznanie jej własności dotyczyło działki nr [...]. Przedmiotowa działka, jak wynika z materiału zgromadzonego w trakcie postępowania administracyjnego, na mocy decyzji Naczelnika Gminy P. z [...] września 1985r. została przejęta na wniosek skarżącej i jej męża (J. K.) na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów art. 51 i 59 ust.3 ustawy z 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268). Następnie na mocy ustaleń zawartych w protokole z 19 sierpnia 1985r. o ustaleniu granic przedmiotowa działka nr [...] została przeznaczona do dożywotniego użytkowania M. (M.) K. Jak wynika z powyższego prawo użytkowania spornej działki nie przysługiwało, jak wymaga tego art. 118 ust. 1 u.s.r., skarżącej i jej mężowi, ale M. K., który z kolei nie nabył tego prawa w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego. W tych okolicznościach, skoro przepisy art. 118 ust. 1 i 2a ustawy o u.s.r. nie przewidują możliwości prawnej do przyznania prawa własności do działki, do której służyło prawo użytkowania nabyte bez przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowym postępowaniu, to sprawa taka nie ma charakteru sprawy administracyjnej, rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej, a prowadzone w tym zakresie postępowanie jest bezprzedmiotowe. Na marginesie należy zaznaczyć, jak słusznie stwierdził to organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że nawet gdyby przepis art. 118 ust.1 ustawy u.s.r. uprawniał do przyznania własności działki, do której prawo użytkowania przysługiwało M. K., to zgodnie z ust.2a tego przepisu, z wnioskiem o nadanie prawa własności takiej działki mógłby wystąpić wyłącznie jego zstępny. Zstępnym jest każdy kolejny potomek tej samej osoby, a w więc w niniejszej sprawie, zstępnymi byłyby dzieci, wnuki lub prawnuki M. K. W związku z tym, że skarżąca nie należy do tego kręgu, zatem nie mogłaby być stroną postępowania w rozumieniu art. 28 kpa, a wszczęte przez nią postępowanie podlegałoby również umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa. Skoro zarzuty skargi nie znalazły oparcia w przepisach prawa, a sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.