II SA/Bk 799/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi T. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej K. T. wykonane na zasadzie prawa pomocy. II SA/Bk 799/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. odmówiono K. T. umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 1 517, 78 zł oraz odmówiono umorzenia w całości kwoty ustawowych odsetek w wysokości 171,05 zł naliczonych na dzień wydania decyzji. Wskazano termin i sposób zapłaty. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. organ ustalił K. T. kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami (w wysokości wyżej wskazanej), wypłaconych na rzecz J., W. oraz A. T. w okresie od 1 czerwca do 31 lipca 2013 r. K. T. zwróciła się z prośbą o umorzenie zobowiązania z uwagi na trudną sytuację finansową, bowiem jest osobą rozwiedzioną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem małoletnich dzieci, w mieszkaniu komunalnym wyposażonym w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, ma orzeczony na stałe umiarkowany stopień niepełnosprawności, wymaga okresowego wsparcia ze strony innych osób oraz nie jest zdolna do pojęcia zatrudnienia w warunkach zwykłych. Źródłem miesięcznego utrzymania rodziny jest renta socjalna w wysokości 619, 50 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Strona korzysta z zasiłków celowych na bieżące potrzeby (żywność, opłaty mieszkaniowe) oraz z dodatku mieszkaniowego – 157, 60 zł miesięcznie. Dzieci otrzymują alimenty w wysokości łącznej 900 zł oraz zasiłki rodzinne wraz z dodatkami w łącznej wysokości 398 zł miesięcznie. Organ wyjaśnił zasady umarzania kwot nienależnie pobranych świadczeń wynikające z art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podkreślając, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Wskazał, że w jego ocenie w sprawie nie występują przesłanki do umorzenia choćby części należności. Wyjaśnił, że umorzenia nie uzasadnia trudna sytuacja finansowa strony, bowiem nie jest ona szczególna, przekreślająca realne możliwości zwrotu zaległości, choć niewątpliwie zwrot będzie utrudniony zwłaszcza z uwagi na ograniczone możliwości zatrudnienia. Zdaniem organu, niewspółmierność wysokości posiadanych środków finansowych w stosunku do potrzeb nie uzasadnia umorzenia. W podobnej sytuacji znajduje się bowiem wiele rodzin, także z obojgiem pracujących rodziców oraz wiele matek samotnie wychowujących dzieci. Jak wskazał organ, utrzymywanie zadłużenia leży w pewnym sensie w interesie społecznym, gdyż przedwczesne zwalnianie z zadłużenia w sposób nieuzasadniony powodowałoby obciążanie jego kwotą pozostałych obywateli. Także wysokość zaległości wskazuje, zdaniem organu, że strona jest w stanie ją uregulować czyniąc oszczędności. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. T. wnosząc o ponowne przeanalizowanie, tym razem przez organ II instancji, jej wniosku o umorzenie kwoty zobowiązania. Wskazała, że jest samotną matką, a uzyskiwane środki nie wystarczają jej rodzinie na codzienne utrzymanie. Nadto jest osobą niedowidzącą, z którego to powodu nie może podjąć pracy zarobkowej, co z kolei wyklucza uzyskanie dodatkowych środków finansowych. Wskazała, że w celu podratowania domowego budżetu zaciągnęła kredyty i pożyczki, gdyż nie miała środków na wyprawki szkolne. Nie posiada żadnych nieruchomości, sprzętu gospodarstwa domowego, który mogłaby sprzedać. Pochodzi z ubogiej rodziny, która nie jest w stanie jej pomóc. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ II instancji ustalił stan faktyczny sprawy identycznie jak w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz na podstawie tego samego materiału dowodowego, którego nie uzupełniał na etapie odwoławczym. Wyjaśniając zasady umarzania kwot nienależnie pobranych świadczeń wskazał, że może to nastąpić wyłącznie w szczególnie uzasadnionych okolicznościach dotyczących sytuacji rodziny, co wynika z art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Co prawda ustawa nie precyzuje terminu "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", ale w ocenie SKO nie ulega wątpliwości, że należy dla oceny tych okoliczności zbadać dochody rodziny lub ustalić ich brak, ocenić stan rodzinny, sytuację zdrowotną, wiek i zdolność do podjęcia zatrudnienia. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnione są co do zasady osoby o niskim kryterium dochodowym, zatem skoro niska dochodowość jest regułą to nie może jako jedyna przesłanka uzasadniać umorzenia kwoty podlegającej zwrotowi. Dla orzeczenia o umorzeniu powinna zostać ustalona sytuacja szczególna, nadzwyczajna, nagła i niespodziewana, której nie sposób przewidzieć przy dochowaniu należytej staranności. Jak tymczasem wynika z akt, wnioskodawczyni posiada łączny miesięczny dochód w wysokości 2 228, 10 zł, mimo że jest osobą niepełnosprawną i niepracującą. Dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe wynoszące 456 zł. Miesięczne wydatki ustalono na kwotę 1 170, 62 zł. Rodzinie pozostaje zatem jeszcze kwota około 1 057, 48 zł. Jest to sytuacja stabilna, mimo że trudna. Jak wskazał organ, wiele rodzin znajduje się w sytuacjach trudniejszych, dlatego trudno uznać, że w przypadku wnioskodawczyni mamy do czynienia ze szczególnymi okolicznościami uzasadniającymi umorzenie. Końcowo organ wskazał, że wnioskodawczyni mogłaby – celem finansowego odciążenia rodziny –złożył prośbę o rozłożenie zaległości na raty. Skargę na powyższą decyzję złożyła K.T. wnosząc o ustalenie, że nie jest w stanie dokonać spłaty zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. Ponownie wskazała, że jest samotną, niepracującą z racji niepełnosprawności matką, utrzymującą się z dziećmi z renty socjalnej, zasiłku pielęgnacyjnego, świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu wielodzietności. Jest osobą niedowidzącą, dlatego nie może podjąć pracy zarobkowej, a w celu uzyskania dodatkowych środków finansowych zaciągnęła kredyty i pożyczki. Nie posiada rzeczy nieruchomych i ruchomych, które mogłaby sprzedać. Sytuacja finansowa jej rodziny stale się pogarsza. Wniosła o przeanalizowanie jej sytuacji przez sad administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tj. Dz. U. z 2012 r., póz. 1228)- zwanej dalej "ustawą", organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, iż zasadnicze znaczenie ma wykładnia pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Bez wątpienia oceny tychże okoliczności należy dokonywać na gruncie stanu faktycznego danej sprawy. Nie ulega wątpliwości, że na pojęcie tych okoliczności składa się całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy. W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem pogląd, iż rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organy administracji powinny dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy mieści się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Podkreślenia bowiem wymaga, iż w świetle przepisów ustawy obowiązkiem osoby, która uzyskała świadczenia, co do których następnie właściwy organ w drodze decyzji ostatecznej stwierdził, iż są one nienależne, jest ich zwrot (art. 23 ust. 1 ustawy). Wobec powyższego osoba zobowiązana winna w pierwszej kolejności podjąć starania zwrotu nienależnie pobranego ze środków publicznych świadczenia w całości lub chociażby w części. Następnie, jeżeli sytuacja rodzinna i majątkowa zobowiązanego nie umożliwia realizacji zobowiązania w całości lub w części, może skorzystać z możliwości umorzenia należnej do zwrotu kwoty, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia, zgodnie z przytoczonym na wstępie art. 23 ust. 8 ustawy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny i to szczególne na tle rodzin uprawnionych do świadczeń, a nie względem wszystkich rodzin. Nie ulega wątpliwości, że Skarżąca jest osobą rozwiedzioną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem nieletnich dzieci w wieku szkolnym: J. T., W. T. i A. T. w mieszkaniu komunalnym, wyposażonym w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Z uwagi na stan zdrowia uznana jest za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym przyznanym na stałe. Naruszenie sprawności organizmu wymaga okresowego wsparcia ze strony innych osób oraz nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia w warunkach zwykłych. Źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie w formie renty socjalnej w wysokości 619,50 zł miesięcznie i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł miesięcznie. Korzysta ze wsparcia pomocy społecznej w formie zasiłków celowych na bieżące potrzeby (żywność, opłaty mieszkaniowe) oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości 157,60 zł miesięcznie. Na budżet domowy rodziny składają się także kwoty otrzymywanych przez dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 900,00 zł miesięcznie, zasiłków rodzinnych wraz z dodatkiem w łącznej wysokości 398,00 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 2228,10 zł czyli 557,02 zł miesięcznie na osobę. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie przekracza więc znacznie kryterium dochodowe z pomocy społecznej (456 zł na osobę w przypadku rodziny). Miesięczne wydatki określone zostały na kwotę 1170,62 zł. Po odliczeniu wydatków do dyspozycji strony pozostaje kwota 1.057,48 zł. Sąd przychyla się do wywiedzionych wniosków organu, że aktualna sytuacja materialna rodziny nie uzasadnia zastosowania ulgi w spłacie powyższego zobowiązania jaką jest umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jak słusznie podano w zaskarżonej decyzji, nie są to duże dochody, nie mniej jednak przeważająca większość ubiegających się o umorzenie nie posiada nawet takich. Nie można więc uznać sytuacji finansowej skarżącej za trudną na tle innych rozpatrywanych spraw. Sytuacja rodziny, na co słusznie wskazał organ, jest stabilna, nie miały miejsca wydarzenia które można byłoby uznać za szczególne, które uzasadniałyby umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zaznaczyć należy, że w zakresie umorzenia zobowiązań decyzja merytoryczna jest decyzją uznaniową, a co za tym idzie nawet po spełnieniu określonych przesłanek organ może lecz nie musi zobowiązania umorzyć. Oprócz umorzenia są jeszcze inne metody odciążające stronę zobowiązaną, takie jak rozłożenie na raty lub odroczenie płatności zobowiązania. Reasumując powyższe, zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił sytuację materialną Skarżącej i zgodnie z przepisami odmówił w tym przypadku umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.