II SA/Bk 801/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński (spr.), asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oddala skargę Raportem z dnia [...]06.2007 r. W. S. wystąpił do Komendanta Powiatowego Policji w H. o przeliczenie wysługi lat pracy i zaliczenie do niej okresu od [...]09.1986 r. do [...]04.1988 r., w którym podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu współpracy w zakładzie handlowym J. S. Decyzją z dnia [...]06.2007 nr [...] Komendant Powiatowy Policji w H. odmówił zaliczenia w/w okresu do wysługi lat wskazując, że okres ten nie może być tożsamy ze stosunkiem służbowym czy stosunkiem pracy. Komendant Wojewódzki Policji w B. po rozpoznaniu odwołania W. S. decyzją z dnia [...]07.2007 r. Nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na nieprawidłowości proceduralne. Decyzją z dnia [...]07.2007 r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w H. odmówił W. S. wzrostu uposażenia zasadniczego. Organ wskazał, że w myśl obowiązującej we wnioskowanym okresie ustawy z dnia 18.12.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin, obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegali członkowie rodziny ubezpieczonego oraz inne osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym, jeżeli współpracowały przy prowadzeniu działalności w wymiarze co najmniej połowy czasu pracy obowiązującego pracowników gospodarki uspołecznionej. Wszystkim tym osobom z tytułu ubezpieczenia przysługiwały świadczenia określone w art. 5 tej ustawy. Okres podlegania ubezpieczeniu z tytułu współpracy nie należy natomiast do żadnego z okresów wymienionych § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 06.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego, w szczególności nie do przyjęcia jest, że był to okres zatrudnienia lub też okres równorzędny. W związku z tym, okres ten nie może być zaliczony do wysługi lat, zatem nie ma podstaw do wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskodawcy z tego tytułu. W odwołaniu od powyższej decyzji W. S. zarzucił naruszenie przepisów § 4 ust. 1 pkt. 5 rozporządzenia MSWiA z dnia 06.12.2001 r. Wskazał, że biorąc pod uwagę regulację art. 15 ustawy z dnia 18.12.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin okres, w którym podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako osoba współpracująca winien być zaliczony do wysługi lat, od której zależy wzrost uposażenia zasadniczego i ustalenie nagrody jubileuszowej. Komendant Wojewódzki Policji w B. decyzją z dnia [...]08.2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, podzielając przedstawione w niej stanowisko. Zdaniem organu odwoławczego, termin "współpraca przy prowadzeniu działalności" jest określeniem sposobu wykonywania pracy przez osobę bliską właścicielowi zakładu prowadzącego działalność na własny rachunek z uwagi na stopień pokrewieństwa, określone powinowactwo lub pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Współpraca ta nie wynika z treści umowy wiążącej obie strony i pozostaje bez względu na określone w umowie istotne elementy tego stosunku, a wynika wyłącznie z więzi bliskości, jaka łączy strony. Ustawodawca zakłada bowiem, iż osoby związane więzią pokrewieństwa lub powinowactwa lub do tego stopnia sobie bliskie, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym nie mogą spełniać podstawowych elementów stosunku pracy tj. obowiązku osobistego oświadczenia pracy w ściśle określonym czasie i miejscu, dysponowania pracą przez zatrudniającego, podporządkowania pracownika znajdującego wyraz w stałym nadzorze i kierownictwie, gotowości do wykonywania poleceń zatrudniającego i obowiązku przestrzegania toku pracy istniejącego w danym zakładzie. Zatem okres ubezpieczenia społecznego w charakterze współpracownika może stanowić wyłącznie podstawę do dochodzenia świadczeń wynikających z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin, nie może zaś stanowić podstawy do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat. W skardze do sądu administracyjnego W. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wobec naruszenia prawa materialnego tj. § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia MSWiA z dnia 06.12.2001 r. oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18.12.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkowa na własny rachunek oraz ich rodzin i przyznanie wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat za okres od 25.09.1986 r. do 10.04.1988 r. oraz o rozpatrzenie skargi w postępowaniu uproszczonym. Podtrzymując zarzuty przedstawione w odwołaniu skarżący wskazał ponadto, że zgodnie z § 4 ust. 2 w/w rozporządzenia do wysługi lat nie zalicza się okresu służby i pracy, za które nie przysługiwało uposażenie zasadnicze, wynagrodzenie lub zasiłek na podstawie przepisów o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Jeżeli zatem, zgodnie z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin przysługiwały mu m.in. świadczenia pieniężne w razie choroby to okres pobierania takich świadczeń zalicza się do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego. W związku z tym logicznym jest, że cały okres, w którym podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu współpracy winien być uwzględniony przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Przedmiotowa sprawa została rozpoznana przez Sąd na rozprawie, w związku z żądaniem jej przeprowadzenia zgłoszonym przez organ administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest możliwość zaliczenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego policjanta okresu, w którym skarżący współpracował przy prowadzeniu zakładu handlowego J. S. i podlegał z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.) wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat. W art. 102 tej ustawy upoważniono ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, z uwzględnieniem rodzajów okresów służby, pracy i innych okresów podlegających zaliczeniu do wysługi, sposobu jej dokumentowania oraz trybu postępowania w tych sprawach. W wykonaniu tej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152 poz. 1732 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem. Paragraf 4 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się: 1) okresy służby w Policji, 2) okresy służby w Urzędzie Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służbie Więziennej, 3) okresy traktowane jako równorzędne ze służbą, o której mowa w pkt 1 i 2, wymienione w art. 13 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 53, poz. 214, z 1995 r. Nr 4, poz. 17, z 1997 r. Nr 28, poz. 153, z 1998 r. Nr 162, poz. 1118, z 1999 r. Nr 106, poz. 1215, z 2000 r. Nr 122, poz. 1313 oraz z 2001 r. Nr 27, poz. 298 i Nr 81, poz. 877), 4) zakończone okresy zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy; wymiar czasu pracy podlega sumowaniu w przypadku równoczesnego wykonywania zatrudnienia u różnych pracodawców w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub na danym stanowisku, 5) inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Powyższy wykaz ma charakter wyczerpujący, dlatego zaliczeniu do wysługi lat podlegają jedynie wskazane powyżej okresy. W niniejszej sprawie skarżący przedstawił zaświadczenie potwierdzające, iż w okresie od [...]09.1986 r. do [...]04.1988 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako osoba współpracująca w zakładzie handlowym J. S. Podstawę prawną podlegania temu ubezpieczeniu stanowił art. 26 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 31 poz. 147 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem obowiązkowemu ubezpieczeniu określonemu w ustawie podlegali członkowie rodziny ubezpieczonego oraz inne osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym, jeżeli współpracowały przy prowadzeniu działalności w wymiarze co najmniej połowy czasu pracy obowiązującego pracowników gospodarki uspołecznionej. Zgodnie z art. 26 tej ustawy do osób współpracujących stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące ubezpieczonych, ze zmianami wynikającymi z art. 28 – 32. Osobom tym przysługiwały w szczególności świadczenia z ubezpieczenia wymienione w art. 5 w/w ustawy. Zdaniem skarżącego okres ten powinien podlegać zaliczeniu do jego wysługi lat stosownie do § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia na podstawie art. 15 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin. Zgodnie z przywołanym art. 15 ilekroć przepisy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, o ubezpieczeniu rodzinnych oraz o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników ich rodzin uzależniają prawo do świadczeń lub ich wysokość od posiadanego ustalonego okresu zatrudnienia – przy ustalaniu świadczeń dla osób ubezpieczonych przez taki okres rozumie się okres ubezpieczenia i okresy zaliczane do okresu ubezpieczenia. Zatem przepis ten odnosi się jednoznacznie wyłącznie do świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wyłącznie w przypadku ustalania prawa do tych świadczeń (lub ich wysokości) pozwala na zaliczenie okresów ubezpieczenia do okresów zatrudnienia. Nie stanowi on natomiast o zaliczeniu okresów ubezpieczenia na podstawie tej ustawy do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego jak np. wysokość wynagrodzenia za pracę. Trzeba podkreślić, iż § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia pozwala na zaliczenie innych okresów (niż wymienione we wcześniejszych punktach § 4 ust. 1) do wysługi lat, jedynie wtedy, gdy istnieje przepis, który pozwala na wliczenie ich do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Odnośnie okresu współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej nie istnieją przepisy, które stanowiłyby o jego zaliczeniu do okresów, od których zależą uprawnienia pracownicze, stąd nie ma podstaw do zaliczenia go do wysługi lat. Często przywoływanym przykładem regulacji, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia jest ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), która w sposób wyraźny stanowi o zaliczeniu określonych okresów do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy. Wbrew twierdzeniom skarżącego, z faktu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i możliwości korzystania z określonych świadczeń nie można wyciągać wniosku, iż pozostawał on w takim stosunku prawnym, który może być uznany za równoważny do stosunku pracy, służby czy innego zaliczanego do wysługi lat. "Współpraca przy prowadzeniu działalności" nie jest w szczególności wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego czy umowy o pracę nakładczą. Nawiązując stosunek pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Stosunek ten charakteryzuje się w szczególności koniecznością osobistego wykonania pracy, podporządkowaniem pracownika pracodawcy, wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy i na jego ryzyko, a ponadto odpłatnością pracy. "Współpraca przy prowadzeniu działalności" nie ma cech takiego stosunku, nie wynika ona z umowy łączącej obie strony, ale z więzi bliskości, jaka łączy osobę prowadzącą działalność z osobą współpracującą i związanej z tym pomocy w prowadzeniu tej działalności. W ocenie Sądu nie znajduje również uzasadnienia zarzut skarżącego dotyczący niezgodności rozporządzenia z Konstytucją. W szczególności nie można mówić o naruszeniu zasady równości wynikającej z art. 32 Konstytucji. Jak wskazuje się w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, z zasady tej wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być potraktowane równo, a więc według jednakowej miary bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 1994 r., sygn. K. 3/94, OTK w 1994 r., cz. II, str. 141-142). Zatem do złamania tej zasady mogłoby dojść, gdyby innym funkcjonariuszom Policji zaliczano do wysługi lat okres, w którym współpracowali w prowadzeniu działalności gospodarczej, skarżący jednak takiego zróżnicowania nie wykazał. Z tych też względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.