II SA/Bk 809/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński (spr.),, asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. W dniu [...]09.2007 r. M. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego i podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na dziecko A. M. Decyzją z dnia [...]10.2007 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sz. przyznał M. M. zasiłek rodzinny na dziecko A. M. w kwocie 68 zł miesięcznie na okres od [...]09.2007 r. do [...]04.2008 r., na ten sam okres zostały przyznane dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 170 zł miesięcznie oraz na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła w kwocie 50 zł miesięcznie, organ przyznał także jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł. W uzasadnieniu stwierdzono, że M. M. spełnia przesłanki do korzystania ze świadczenia rodzinnego wraz z dodatkami do [...]04.2008 r. - zgodnie z datą wskazaną w zaświadczeniu ze szkoły. Z decyzją tą w zakresie dotyczącym okresu, na jaki został przyznany zasiłek rodzinny nie zgodziła się M. M. W złożonym odwołaniu podała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i samotnie wychowuje dziecko. Jej syn A. M. w roku szkolnym 2007/2008 kończy szkołę średnią i na przełomie maja i czerwca będzie zdawał maturę i musi w tym czasie dojeżdżać do szkoły. Po ukończeniu szkoły średniej syn wybiera się do szkoły policealnej i cztery miesiące tj. maj, czerwiec, lipiec i sierpień bez zasiłku będą ciężkie w przeżyciu. Odwołująca podniosła, iż w innych szkołach zaświadczenia wydawane są do końca sierpnia lub bez określenia danego miesiąca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...]10.2007 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ wskazał, że A. M. na dzień wydawania zaskarżonej decyzji miał ukończone 18 lat, z tego względu zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) M. M. jako jego matce przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego do ukończenia przez syna nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia. Przedłożone zaświadczenie, wystawione przez Zespół Szkół Mechanicznych im. S. Cz. II Liceum Profilowane w Ł. z dnia [...]09.2007 r. wskazuje, że A. M. jest uczniem klasy III Liceum Profilowanego w roku szkolnym 2007/08, w którym programowo szkołę ukończy w kwietniu 2008 r. W związku z tym, zasiłek rodzinny przysługuje jedynie do końca kwietnia 2008 r., do tej daty przysługuje również dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatek z tytułu nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. W skardze do sądu administracyjnego M. M. podtrzymała zarzuty przedstawione wcześniej w odwołaniu. Powołała się również na "komunikat", według którego w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych zakończenie nauki w szkole jest związane z zakończeniem roku szkolnego, a nie z zakończeniem zajęć dydaktyczno - wychowawczych. Zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy z dniem 31 sierpnia następnego roku, z tego względu prawo do świadczeń rodzinnych dla uczniów w programowo najwyższych klasach (semestrach) szkół ponadgimnazjalnych i ponadpodstawowych przysługuje do końca roku szkolnego, tj. do 31 sierpnia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ drugiej instancji stwierdził ponadto, iż zaświadczenie wystawione przez szkołę jest wiążące dla organów administracyjnych, strona natomiast, w sytuacji nie zgodzenia się z jego treścią miała prawo zakwestionować je w trybie art. 219 Kpa. Organ wskazał też, iż z § 2 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 ze zm.) wynika, że w klasach (semestrach) programowo najwyższych szkół ponadgimnazjalnych: liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych, techników, uzupełniających liceów ogólnokształcących i techników uzupełniających zajęcia dydaktyczno-wychowawcze kończą się w najbliższy piątek po dniu 1 stycznia lub w ostatni piątek kwietnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest ustalenie końcowego terminu, do którego przysługuje zasiłek rodzinny, ustalenie to ma również wpływ na termin przyznania stronie dodatków do zasiłku rodzinnego. Zgodnie z art. 6 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust 2 pkt 1 i 2 tj. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, do ukończenia przez dziecko: 1) 18 roku życia lub 2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 3) 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki, których zamknięty katalog jest zawarty w art. 8 ustawy. W niniejszej sprawie skarżącej zostały przyznane następujące dodatki: z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania oraz z tytułu samotnego wychowania dziecka. Jeżeli chodzi o okresy ich wypłacania - dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje raz w roku (art. 14 ust. 2), dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego (art. 15 ust. 2), z kolei dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka przysługuje w okresie pobierania zasiłku rodzinnego. Należy zaznaczyć, że uprawnienia do dodatków są ściśle skorelowane z prawem do zasiłku rodzinnego, zatem dodatki przysługują temu uprawnionemu, który ma prawo do samego zasiłku rodzinnego i odwrotnie, gdy nie przysługuje ten zasiłek nie przysługuje też jakikolwiek dodatek do niego (por. W. Kardasz, R. Krajewski, Komentarz do ustawy o świadczeniach rodzinnych, Wydawnictwo Prawnicze Leges 2005, str. 29). Syn skarżącej A. M. ukończył 18 lat i aktualnie jest uczniem III klasy Liceum Profilowanego w Ł. w roku szkolnym 2007/2008, jest to klasa maturalna. Zatem M. M. przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego do ukończenia przez jej syna nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia (art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy). Ustalenia wymaga zatem, jak należy rozumieć pojęcie "ukończenie nauki w szkole", pojęcia tego nie definiują bowiem ani przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani przepisy innych ustaw. Przede wszystkim należy stwierdzić, że stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, 14 - 16 i 15b, wyłączenie to nie obejmuje zatem zasiłku rodzinnego. Według art. 3 pkt 10 tej ustawy okresem zasiłkowym jest okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Okres zasiłkowy pokrywa się z pojęciem roku szkolnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 63 tej ustawy rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy - z dniem 31 sierpnia następnego roku. W ocenie Sądu należy przyjąć, że okres nauki w szkole to okres roku szkolnego - stanowiącego prawną formę organizacji czasu nauki w szkole, stąd nauka ta kończy się z dniem 31 sierpnia i do tej daty przysługuje wypłacany w okresie zasiłkowym zasiłek rodzinny. Niewątpliwie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wiąże prawa do zasiłku rodzinnego z uczestniczeniem w zajęciach dydaktyczno – wychowawczych, stąd w ustaleniu okresu nauki w szkole nie mają zastosowania określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 ze zm.) terminy rozpoczęcia i zakończenia tych zajęć. Należy zaznaczyć, że świadczenie, jakim jest zasiłek rodzinny, ma charakter świadczenia pomocowego i przysługuje z tytułu spełnienia kryterium dochodowego, a nie z tytułu uczestniczenia w zajęciach szkolnych. Kwestia nauki w szkole ma znaczenie jedynie dla określenia końcowej daty jego przyznania. Przedstawiona interpretacja znajduje potwierdzenie w regulacji zawartej w art. 24 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą zasiłek rodzinny przysługuje za wrzesień, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności po ukończeniu nauki w szkole zostały przyjęte, w tym samym roku kalendarzowym, do szkoły wyższej. Celem tego przepisu jest niewątpliwie zapewnienie ciągłości wypłaty zasiłku rodzinnego w sytuacji, gdy dziecko lub osoba ucząca się legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności po ukończeniu nauki w szkole zostały przyjęte, w tym samym roku kalendarzowym, do szkoły wyższej. Wykładnia logiczna wskazuje zatem, że w takich przypadkach zasiłek ten przysługuje do ukończenia nauki w szkole, a więc do 31 sierpnia, następnie z mocy tego przepisu za miesiąc wrzesień, a w dalszej kolejności za miesiąc październik i kolejne miesiące nauki w szkole wyższej. Przyjęcie, iż zasiłek ten nie przysługuje za wcześniejsze miesiące, czyniłoby tą regulację niezrozumiałą, dlaczego bowiem zasiłek ma przysługiwać za miesiąc wrzesień, w którym dana osoba już się nie uczy (31 sierpnia kończy się rok szkolny), ani nie podjęła jeszcze studiów, a nie przysługuje w roku szkolnym. W ocenie Sądu zarzut Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. odnośnie związania organów przedstawionym przez stronę zaświadczeniem wystawionym przez szkołę określającym datę ukończenia nauki w szkole nie znajduje uzasadnienia. Niewątpliwie stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) do wniosku o zasiłek rodzinny należy dołączyć m. in. zaświadczenie szkoły, w przypadku, gdy dziecko ukończyło 18 rok życia. Jednak zaświadczenie to ma jedynie potwierdzać, że dziecko, które ukończyło 18 lat uczy się w danej szkole i w tym zakresie wiąże organ orzekający w sprawie zasiłku rodzinnego. Szkoły nie zostały natomiast upoważnione do określania (w szczególności dla celów ustawy o świadczeniach rodzinnych) terminu ukończenia nauki w szkole, termin ten, jak wskazano powyżej, określają wyłącznie przepisy oświatowe. Wydane zaświadczenie może natomiast określać datę ukończenia nauki jedynie w przypadku faktycznego zaprzestania tej nauki w danej szkole w trakcie roku szkolnego. Trzeba dodać, że również na gruncie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), gdzie w art. 68 ust. 1 pkt 2 przewidziano, że prawo do renty rodzinnej przysługuje dzieciom własnym, dzieciom drugiego małżonka i dzieciom przysposobionym do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, przyjmuje się, że renta rodzinna przysługuje przez cały rok szkolny, tj. do dnia 31 sierpnia, również w odniesieniu do dzieci kończących szkołę (vide: K. Antonów, M. Bartnicki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, ABC 2007, komentarz do art. 68). W związku z tym zasiłek rodzinny powinien być przyznany w niniejszej sprawie do końca roku szkolnego, w którym zgodnie z zaświadczeniem wystawionym przez szkołę uczy się dziecko skarżącej. Zaskarżona decyzja została zatem wydana z naruszeniem prawa materialnego – art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy. Ustalenie to powoduje również konieczność zmiany decyzji w zakresie wskazania okresu, na który przyznano dodatki - z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz z tytułu nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 w/w ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.