II SA/Bk 810/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 marca 2010 r. sprawy ze skargi Y. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia świadczenia pieniężnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi B. P. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Wnioskiem z dnia [...] maja 2009 r. Pani Y. T. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. o udzielenie jej i dwóm nieletnim córkom pomocy w ramach programu integracyjnego dla osoby, która uzyskała ochronę uzupełniającą lub status uchodźcy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Dyrektor MOPS postanowił odmówić wnioskodawczyni przyznania pomocy dla cudzoziemca w formie świadczenia pieniężnego na utrzymanie, w tym pokrycia wydatków związanych z nauką języka polskiego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania Pani Y. T. od w/w rozstrzygnięcia, decyzją z dnia [...] sierpnia 2009r. uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na konieczność skompletowania całości akt sprawy oraz wyjaśnienie, czy strona została poinformowana o prawie złożenia wniosku o udzielenie pomocy mającej na celu wspieranie procesu integracyjnego. Po ponownym rozpatrzeniu i wyjaśnieniu wskazanych wątpliwości organ I instancji przesłał do Wojewody Podlaskiego indywidualny program integracji dla osób, które uzyskały ochronę uzupełniającą w celu akceptacji. Jednocześnie organ zwrócił się do Prezesa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z prośbą o wyjaśnienie, czy wnioskodawczyni otrzymała pobyt tolerowany, oraz do Rady do Spraw Uchodźców z wnioskiem o wydanie zaświadczenia potwierdzającego otrzymanie ochrony uzupełniającej. Po otrzymaniu w/w odpowiedzi wyjaśniających status strony oraz pisma Wojewody P. odmawiającego akceptacji indywidualnego programu integracyjnego, a także aktualizacji wywiadu środowiskowego, Dyrektor MOPS decyzją z dnia [...] października 2009 r. ponownie odmówił Pani Y. T. przyznania pomocy dla cudzoziemca w formie świadczenia pieniężnego na utrzymanie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 20 ust.1 i 2 ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony uzupełniającej na terytorium RP oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 70, poz. 416), wnioskodawczyni powinna złożyć wniosek o taką pomoc w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy. Przedmiotowa ustawa weszła w życie z dniem 29 maja 2008 r., trzymiesięczny termin na składanie takich wniosków upłynął, zatem z dnia 29 sierpnia 2008r. Tymczasem skarżąca złożyła wniosek dopiero w dniu 11 maja 2009 r., a więc z uchybieniem tego terminu. Z powyższą decyzją nie zgodziła się Pani Y. T. i wniosła o jej uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazała, że nikt nie wyjaśniał jej kwestii związanej z terminem złożenia wniosku, o którym mowa w art. 20 powoływanej ustawy z dnia [...] marca 2008 r. Ponadto po opuszczeniu ośrodka chorowała, miała silną depresję, nie wychodziła z domu i nie utrzymywała kontaktów ze swymi rodakami, dlatego też dopiero w maju 2009 r. zgłosiła się do pracownika socjalnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] listopada 2009r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, iż zgodnie z art. 91 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej cudzoziemcowi, który uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, udziela się pomocy mającej na celu wspieranie procesu jego integracji. W rozpatrywanej sprawie pomocy takiej nie można było przyznać wnioskodawczyni, albowiem, po pierwsze Wojewoda P. dwukrotnie odmówił akceptacji indywidualnego programu, po drugie wnioskodawczyni nie zachowała trzymiesięcznego terminu na złożenie wniosku, przewidzianego w art. 20 ust.1 i 2 ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony uzupełniającej na terytorium RP oraz niektórych innych ustaw. W tym zakresie organ jednocześnie wyjaśnił, iż nie jest możliwe przywrócenie terminu do złożenia takiego wniosku, gdyż jest to termin materialny, który nie podlega przywróceniu. Końcowo organ podkreślił, że obowiązujący na terytorium RP system prawny nie przewiduje obowiązku informowania przez organy administracji publicznej w sposób indywidualny o przysługujących obywatelom ewentualnych uprawnieniach. Tym bardziej, że skarżąca nie wykazała, aby stan jej zdrowia uniemożliwił dotrzymanie wyżej wspomnianego terminu. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiodła Pani Y. T., wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, 8 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 2 Konstytucji RP, wskazując, iż niewniesienie w terminie wniosku o przyznanie pomocy dla cudzoziemca w formie świadczenia pieniężnego było rezultatem poważnych problemów ze zdrowiem psychicznym. W zakreślonym ustawą - terminie mieszkała, bowiem w wynajmowanym mieszkaniu, z dala od spraw związanych z uchodźcami, z ośrodkiem i nie była w stanie samodzielnie funkcjonować bez wsparcia córki. Zdaniem skarżącej jej sytuacja jest wyjątkowa, albowiem niedotrzymanie terminu nie wynikało z niedołożenia należytej staranności, nie wynikało z zaniedbania, lecz ze stanu zdrowia psychicznego, a zatem było przez nią niezawinione. W piśmie procesowym z dnia 3 marca 2010 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił dodatkowo, iż organ II instancji nie wyjaśnił, na jakiej podstawie twierdzi, że termin na założenie wniosku o przyznanie pomocy w ramach programu integracyjnego jest terminem materialnym, tym bardziej, że umieszczenie go w ustawie o charakterze materialnoprawnym nie przesądza jeszcze o charakterze terminu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich przyznawania i udzielania określa ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. nr 115, poz. 728 ze zm.). Prawo do korzystania ze świadczeń społecznych mają również cudzoziemcy mający miejsce zamieszkania i przebywający na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, wymienieni w art. 5 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Cudzoziemcy mogą ubiegać się o dwa rodzaje świadczeń: - pomoc przyznawaną na ogólnych zasadach, która kierowana jest do wszystkich cudzoziemców uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej, - pomoc mająca na celu wspieranie procesu integracji, z której korzystać mogą jedynie osoby posiadające status uchodźcy, a od 29 maja 2008 r., tj. od wejścia w życie nowelizacji ustawy o pomocy społecznej (art. 9 ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych ustaw - Dz. U. Nr 70, poz. 416), również osoby objęte ochroną uzupełniającą. Taki rodzaj ochrony cudzoziemców, jakim jest "ochrona uzupełniająca" został wprowadzony ustawą z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych ustaw (Dz. U. Nr 70, poz. 416) i jest udzielany od dnia wejścia w życie noweli, tj. od dnia 29 maja 2008 r. Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 1 tej ustawy w dniu wejścia w życie nowelizacji wszystkie decyzje w sprawie udzielania zgody na pobyt tolerowany wydane cudzoziemcom na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2006r. Nr 234, poz. 1695 ze zm.) stały się z mocy prawa decyzjami w sprawie udzielenia ochrony uzupełniającej. Na podstawie tego przepisu (a więc art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – Dz. U. z 2006r. nr 234, poz. 1695 ze zm.) skarżąca decyzją wydaną w dniu 7 marca 2007 r. uzyskała zgodę na pobyt tolerowany na terytorium RP. Decyzję tą odebrała dnia 26.03.2007 r. Tym samym skarżąca wraz z rodziną po wejściu w życie nowelizacji (czyli do dnia 29 maja 2008 r.) uzyskała ochronę uzupełniającą w miejsce dotychczasowej zgody na pobyt tolerowany. Cudzoziemcy ci uzyskali jednocześnie prawo do pomocy mającej na celu wspieranie procesu integracji na zasadach określonych w dziale II rozdziale 5 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 marca 2008 r. pod warunkiem, że wniosek o udzielenie tej pomocy złożą w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, czyli do 29 sierpnia 2008 r. (art. 20 ust. 1 i 2). W sprawie niniejszej nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie złożyła wniosku do dnia 29 sierpnia 2008 r., a uczyniła to dopiero w dniu 11 maja 2009 r. Złożenie wniosku w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie w/w ustawy jest jedną z przesłanek niezbędnych warunkujących uzyskanie pomocy tzw. integracyjnej dla cudzoziemców. Niespełnienie tego warunku powoduje odmowę przyznania pomocy dla cudzoziemca, co też nastąpiło w sprawie niniejszej. Kwestią drugorzędną jest odmowa akceptacji przez Wojewodę Podlaskiego indywidualnego programu integracyjnego dla skarżącej. Zaskarżona decyzja stwierdza niesporny fakt, że skarżąca uchybiła terminowi do złożenia odpowiedniego wniosku o udzielenie pomocy integracyjnej. Wbrew zarzutom skargi Sąd nie stwierdził, by organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 2 Konstytucji RP. Wręcz przeciwnie, organy administracji dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, przeprowadzając postępowanie dowodowe w takim zakresie, w jakim było to niezbędne do wydania decyzji. Organy administracji wyczerpująco zebrały materiał dowodowy i właściwie go oceniły w aspekcie obowiązujących przepisów prawnych (omówionych powyżej). Sąd zwraca uwagę na okoliczność, że istotę zaskarżonej decyzji stanowi odmowa przyznania skarżącej świadczeń z pomocy społecznej, nie zaś odmowa przywrócenia terminu do złożenia wniosku o te świadczenia. Natomiast wszystkie zarzuty skargi, jak tez treść pisma procesowego z dnia 3.03.2010 r. (k-49) złożonego przez pełnomocnika strony, skupiają się na dowodzeniu, że skarżąca uchybiła terminowi do złożenia wniosku nie ponosząc winy z powodu złego stanu zdrowia. Organy w postępowaniu niniejszym nie badały przyczyn uchybienia terminu do złożenia wniosku przez skarżącą i co więcej – nie były do tego zobligowane w niniejszym postępowaniu, ponieważ sprawa nie dotyczyła przywrócenia uchybionego terminu do złożenia wniosku o świadczenie z pomocy społecznej. Natomiast SKO słusznie zauważa (na marginesie niniejszej sprawy), że termin 3 miesięcy, o jakim stanowi art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP jest terminem zawitym prawa materialnego, co oznacza, że jest terminem nieprzywracalnym. Termin prawa materialnego jest terminem, który ogranicza w czasie dochodzenie lub realizację praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji. Jest to generalna reguła dotycząca nieprzywracalności terminów prawa materialnego. Natomiast istnieje aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne, powstałe na tle nieprzywracalności terminu z art. 20 ust. 2 w/w ustawy, z którego wynika, iż wymieniony tam termin 3 miesięcy jest terminem prawa materialnego, a więc nie ma możliwości jego przywrócenia (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 3.11.2009 r. – sygn. VSA/Wa 615/09). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie pragnie raz jeszcze podkreślić, że wypowiadając się na temat reguł dotyczących nieprzywracalności terminu prawa materialnego odpowiada na główny zarzut skargi, który nie dotyczył meritum zaskarżonej decyzji, natomiast nie rozstrzyga o przywróceniu terminu w tej konkretnej sprawie, gdyż temu służy inne postępowanie. Jak wynika z odpowiedzi na skargę, skarżąca nie składała odrębnego wniosku o przywrócenie terminu i takie postępowanie się nie toczyło. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu adwokatowi z urzędu, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1248 ze zm.).