II SA/Bk 812/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2018 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w formie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę Burmistrz Miasta Z. decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. ustalił w pkt. 1, że świadczenia rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego pobrane przez Z. C. (powoływanego dalej jako "Skarżący") w okresie od 1 sierpnia 2013 r.do 31 grudnia 2014 r. w łącznej kwocie 2.601,00 są świadczeniami nienależnie pobranymi, a w pkt. 2 zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego do dnia spłaty, oraz wskazał termin i sposób uregulowania należności i ustalenia wysokości odsetek. Uzasadniając tę rozstrzygnięcie organ podał, że na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. został przyznany na rzecz Z. C. zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 sierpnia 2013 r. do 31 sierpnia 2016 r. W dniu 3 października 2016 r. MOPS w Z. uzyskał informację z ZUS Oddział w P., że Z. C. w okresie od [...] września 2009 r. do [...] grudnia 2016 r. miał przyznany dodatek pielęgnacyjny. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W związku z tym MOPS w Z. wystąpił do SKO w Ł. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Po stwierdzeniu nieważności przez SKO w Ł. decyzji MOPS z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] przyznającej zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 sierpnia 2013 r. do 31 sierpnia 2016 r. MOPS w Z. decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] odmówił przyznania stronie zasiłku na okres od 1 sierpnia 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. i przyznał ten zasiłek na okres 1 stycznia 2015 r. do 31 sierpnia 2016 r. W związku z tym świadczenia pobrane za okres od 1 sierpnia 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. w łącznej kwocie 2.601,00 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie zarzucając jej naruszenie art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) poprzez jego błędne zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy nie zachodzą przesłanki do uznania pobranego świadczenia za niezależne pobrane. Uzasadniając odwołanie podał m.in., że niedopuszczalnym jest obarczanie strony postępowania skutkami niewłaściwego działania organu, spowodowanego wyłącznie zaniedbaniami organu administracji, poprzez niedopełnienie obowiązków przez ten organ przy wydawaniu decyzji przyznającej świadczenie. Odwołujący się nie miał świadomości, że będzie zobowiązany do zwrotu świadczeń, pozostawał w pełnym zaufaniu do organu i przekonaniu, że wypłacane zasiłki są zasadne. Ponadto wskazał, że po stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej zasiłek została wydana nowa decyzja z dnia [...] maja 2017 r., w której organ częściowo odmówił wypłaty zasiłku, a częściowo ten zasiłek przyznał. Przepis art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje sytuacji, gdy w przypadku istnienia ważnej decyzji częściowo odmawiającej wypłaty zasiłku, a w pozostałej części ten zasiłek przyznającej, w sprawie wydawana jest decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania organu I instancji. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło zaskarżoną decyzję w części oznaczonej jako pkt 2 i w tym zakresie orzekło o zobowiązaniu Z. C. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w formie zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 2.601,00 zł, a w pozostałym zakresie utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie bez zmiany. Uzasadniając powyższe rozstrzygniecie Kolegium w pierwszej kolejności przedstawiło chronologiczne stan faktyczny sprawy oraz obowiązujące przepisy prawa stwierdzając, że spełniona została przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreśliło, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wynika z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, obowiązana jest do ich zwrotu. W tym przepisie ustawy nie ma mowy o innych przesłankach, o których mowa w odwołaniu, od których uzależnia się uznanie pobranych świadczeń za nienależnie pobrane, oraz obowiązek ich zwrotu. Przepis ten nie uwzględnia też sytuacji, z czyjej winy doszło do wydania decyzji rażąco naruszającej prawo. Ocena zatem świadomości osoby pobierającej świadczenie nie ma znaczenia przy uznawaniu świadczeń za niezależnie pobrane i żądania ich zwrotu. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, powołując się na art. 30 ust. 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych, że od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie nie było podstawy do naliczenia odsetek ustawowych za opóźnienie, bo podstawę do uznania świadczeń za nienależnie pobrane stanowi pkt 4, o którym nie ma mowy w ust. 2 art. 30. Dlatego SKO uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w zakresie zobowiązania strony do uiszczenia odsetek (które na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosiły 715,29 zł). W skardze złożonej na powyższą decyzję do sądu administracyjnego Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy nie zachodzą przesłanki do uznania pobranego przez Skarżącego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane i żądania jego zwrotu. W uzasadnieniu skargi strona powtórzył w większości argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji podkreślając, że weryfikacja przesłanek koniecznych do ubiegania się o zasiłek pielęgnacyjny i poczynienie ustaleń faktycznych w tym zakresie jest podstawowym obowiązkiem organu wydającego w tym zakresie decyzję. Niedopuszczalnym jest zatem obarczanie strony postępowania skutkami niewłaściwego działania organu, spowodowanego wyłącznie zaniedbaniami organu administracji, poprzez niedopełnienie obowiązków. W ocenie Skarżącego powoływany przez organ przepis art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przywiduje takiej sytuacji, tj. po wydaniu decyzji odmawiającej wypłaty zasiłku, możliwości wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne i jego zwrocie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 -dalej "p.p.s.a."). Jednocześnie po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z punktu widzenia powyższych zasad Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, do jakich zalicza się zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm., dalej: u.ś.r.).zasiłek pielęgnacyjny została uregulowana w art. 30 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W świetle ustępu 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. W rozpoznawanej sprawie organy trafnie uznały, że w sprawie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobrane określona w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Z akt prowadzonego postępowania jednoznacznie bowiem wynika, że na mocy ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] stwierdzono nieważność decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] przyznającej Skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 sierpnia 2013 r. do 31 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 825/16 oddalił skargę Skarżącego na powyższą decyzję. Ponadto Dyrektor MOPS w Z. decyzją z dnia [...] maja 2017 r. odmówił Skarżącemu świadczenia na okres od 1 sierpnia 2013 r. do 31 grudnia 2014 r., a przyznał je na okres od 1 stycznia 2015 do 31 sierpnia 2016r. Powyższa sytuacja wyczerpuje zatem przesłankę określoną w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. skutkującą uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Dla jego zastosowania decydujące znaczenia ma bowiem wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo czy wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Właśnie ta pierwsza przesłanka zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż zasiłek pielęgnacyjny został przyznany na podstawie decyzji, która stwierdzono następnie nieważność. Zgodzić się należy jednocześnie z Kolegium, że treść przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest jednoznaczna, bowiem przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, dostępny w CBOSA). Ustawodawca w omawianym przepisie nie określa żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Omawiana regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, ani istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Tak więc bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje sygnalizowana przez Skarżącego kwestia ewentualnego niewłaściwego działania lub zaniedbania organu przyznającego świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Przy uznawaniu świadczeń za niezależnie pobrane i żądania ich zwrotu nie ma też znaczenia ocena świadomości osoby pobierającej wspomniane świadczenie. Kwestie te nie mogą stanowić istoty niniejszego postępowania, ani też być przedmiotem jakichkolwiek rozważań Sądu na tym etapie. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom administracji obu instancji naruszenia prawa, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracji orzekające w sprawie ustaliły wszystkie istotne okoliczności i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia zasad postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego. Końcowo można tylko wskazać, że po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji Skarżący w trybie art. 30 ust. 9 u.ś.r. może złożyć wniosek o umorzenie bądź rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową rodziny. Rozpoznanie takiego wniosku należy do właściwości organu I instancji w odrębnym postępowaniu. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.