II SA/Bk 822/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: Decyzją z dnia [...] października 2018 roku, nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu B. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w B., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] jako działka o numerze geodezyjnym [...] o pow. [...] ha, stanowiącej własność Gminy B. O zwrot tej nieruchomości wystąpiła wnioskiem z dnia [...] marca 2016r. K. Z. (data sporządzenia wniosku) oraz wnioskiem z dnia [...] czerwca 2016r. E. K. (data sporządzenia wniosku), będący jednymi z wielu następców prawnych osób, od których decyzją z dnia [...] maja 1989r. na podstawie art. 50 i 53 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, wywłaszczono działki o numerach geodezyjnych [...], położone w B. przy ulicy [...]. W utrzymanej w mocy decyzji Starosty Powiatu B. z dnia [...] września 2018 r. nr [...], odmówiono zwrotu wyżej opisanej nieruchomości. W uzasadnieniu wskazano, iż orzekając po raz pierwszy w sprawie z wniosków K. Z. i E. K., decyzją Starosty Powiatu B. nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. uznano, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia oraz orzeczono o zwrocie na rzecz K. Z. – udziału [...] i na rzecz E. K. – udziału [...] w nieruchomości. Ustalono również wysokość zwaloryzowanego odszkodowania – stosownie do wysokości zwracanych udziałów. Decyzja powyższa została jednak uchylona przez Wojewodę P. w następstwie rozpoznania odwołań E. K. oraz właściciela nieruchomości - Gminy B.. Wojewoda P. decyzją z dnia [...]marca 2018 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewoda wskazał, iż jeden z wnioskodawców (E. K.) cofnął w odwołaniu roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i w tym zakresie sprawę należy umorzyć. Nadto Wojewoda zwrócił uwagę, iż organ I instancji orzekł o zwrocie nieruchomości objętej wnioskiem traktując ją jako wywłaszczoną z urzędu, podczas gdy w rzeczywistości była to nieruchomość tzw. "dowłaszczona" tj. przejęta przez Państwo na wniosek osób wywłaszczanych z uwagi na samodzielną nieprzydatność do racjonalnego wykorzystania w razie pozostawienia jej dotychczasowym właścicielom. Wojewoda odwołując się do stanowiska wypracowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, stwierdził, że zwrot tzw. "dowłaszczonej" nieruchomości jest możliwy tylko wówczas, gdy zwrotowi podlegają działki przymusowo wywłaszczone na realizację celu wywłaszczenia tj. działki pierwotnie objęte zamiarem wywłaszczenia. Wojewoda nawiązał do wyroku NSA w sprawie I OSK 1911/15, stwierdzając, że mimo, iż zapadł on na tle zwrotu nieruchomości przejętej w oparciu przepisy ustawy wywłaszczeniowej z 1958r., to jednak stanowisko sądu jest aktualne także na tle wywłaszczeń dokonywanych w oparciu o ustawy wywłaszczeniowe późniejsze. Wojewoda stwierdził, że organ I instancji pominął zbadanie najistotniejszego warunku zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej" tj. zbadania, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na działkach o numerach geodezyjnych [...], które na podstawie decyzji Wicewojewody B. z dnia [...] stycznia 1987r. o lokalizacji inwestycji, przeznaczone były od początku pod budowę Zespołu Szkół M. – E. w B. (cel wywłaszczenia). Działka zwrócona decyzją organu I instancji wchodziła w skład działki o numerze [...] przejętej na wniosek osób uwłaszczonych tj. pierwotnie nie przeznaczonej pod realizację celu wywłaszczenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta Powiatu B. decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Decyzja została wydana po przeprowadzeniu oględzin terenu wywłaszczonego pod realizację Zespołu Szkół E. w B. Z uzasadnienia decyzji wynikało, iż oględziny nieruchomości potwierdziły, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na odebranej przymusowo działce [...] o powierzchni [...] ha, która stanowi niezagospodarowany teren położony poza ogrodzeniem terenu zespołu szkół. Mimo jednak ustalenia, że na całości gruntu przejętego przymusowo z urzędu na realizację celu publicznego, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, to jednak zwrotowi samodzielnie nie może podlegać grunt, objęty wnioskiem, będący jedynie gruntem "dowłaszczonym" tj. grunt oznaczony w dacie wywłaszczenia numerem geodezyjnym [...], w skład którego wchodzi dziś działka objęta wnioskiem K. Z., o numerze geodezyjnym [...] o powierzchni [...] ha. Organ podkreślił, że K. Z. nie wnioskowała o zwrot przymusowo odebranej działki [...], natomiast działka "dowłaszczona", o której zwrot K. Z. wystąpiła, od początku zbędna była dla realizacji celu publicznego i samodzielnie nie może zostać zwrócona. Odrębną decyzją z dnia [...] czerwca 2018r. Starosta Powiatu B. orzekł o umorzeniu postępowania z wniosku E. K. wobec cofnięcia przez ww. osobę wniosku o zwrot udziału w nieruchomości. Odwołanie od decyzji odmawiającej zwrotu udziału w nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...], wniosła K. Z. reprezentowana przez radcę prawnego E. J. Skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.) oraz art. 6, art. 7 oraz art. 12 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) - dalej k.p.a. W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik skarżącej stwierdził, że wprawdzie działka o numerze [...] nie była przedmiotem wniosku o zwrot, niemniej skoro zaistniały ustawowe przesłanki do jej zwrotu, należało orzec o zwrocie "dowłaszczonego" gruntu. Pełnomocnik formalnie w uzasadnieniu skargi wniósł o zwrot nieruchomości o numerze geodezyjnym [...]. Decyzją z dnia [...] października 2018 roku, nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu B. z dnia [...] września 2018 r. nr [...]. Przed wydaniem decyzji odwoławczej Wojewoda wystosował do pełnomocnika odwołującej się, pismo opatrzone datą 11 października 2018r., zawiadamiające pełnomocnika w trybie art. 66 § 1 K.p.a., że Wojewoda nie jest organem właściwym do rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości oznaczonej numerem [...], gdyż wniosek taki powinien być skierowany do Prezydenta Miasta B. działającego jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, będącego organem właściwym do rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej, organ II instancji przytoczył treść przepisów art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.) - dalej u.g.n. Ponadto wskazał, że w myśl art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r., poz. 127 ze zm.) - dalej u.g.g.w.n. Podniósł również, iż decyzją Geodety Miejskiego z dnia [...] maja 1989 r., znak [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, położoną w B. przy ul. [...], oznaczoną jako działki nr: [...], obręb [...], o pow. [...] m2, nie posiadającą urządzonej księgi wieczystej, ani zbioru dokumentów, stanowiącą własność J. R. - udział [...], L. K. R. - udział [...], Cz. U. - udział [...], J. K. - udział [...], J.P. - udział [...], I. J. - udział [...], J. O. – [...] i B. Z. – [...]. W uzasadnieniu w/w decyzji wskazano, że wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działki o nr geod.: [...] o łącznej pow. [...]m2, dokonuje się z przeznaczeniem pod budowę Zespołu Szkół M. w B., na podstawie decyzji Wicewojewody B. z dnia [...] stycznia 1987 r. znak [...] o lokalizacji inwestycji, natomiast nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] m2 objęto wywłaszczeniem na wniosek osób wywłaszczonych jako nienadającą się do dalszego racjonalnego użytkowania. Ponadto decyzją Wojewody P. z dnia [...] listopada 2011 r. znak [...] nieruchomość oznaczona na dzień wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. [...] ha, została podzielona na działkę nr [...] o pow. [...] ha i działkę nr [...] o pow. [...] ha. Następnie decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak [...], nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] uległa podziałowi na działkę nr [...] o pow. [...] ha oraz działkę nr [...] o pow. [...] ha Mając powyższe na uwadze organ II instancji podniósł, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] objęta wnioskiem o zwrot, wchodziła w skład wywłaszczonej działki nr [...]. Z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej Geodety Miejskiego z dnia [...] maja 1989 r. znak [...] wynikało, że właściciele wywłaszczonej nieruchomości wnieśli o objęcie wywłaszczeniem nieruchomości, położonej w B. w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, jako nienadającej się do racjonalnego użytkowania. Na tej podstawie organ odwoławczy podniósł, iż stosownie do art. 46 ust 2 u.g.g.w.n., nieruchomość mogła być wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz gminy, jeżeli była niezbędna na cele: budowy i utrzymania dróg i urządzeń komunikacji publicznej, obiektów budowlanych i urządzeń koniecznych do zapewnienia łączności publicznej, ochrony środowiska, pomieszczeń dla urzędów publicznych, komunalnych ujęć wody, regulacji cieków i wznoszenia wałów przeciwpowodziowych, budowy i utrzymania szkół podstawowych, szpitali, domów opieki społecznej, urządzeń sanitarnych i cmentarzy, budowy i utrzymania obiektów budowlanych i urządzeń niezbędnych do obronności państwa oraz do zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, w tym budowy i utrzymania zakładów karnych oraz zakładów dla nieletnich, zorganizowanego budownictwa wielorodzinnego, budowy i utrzymania urządzeń i instalacji energetycznych służących do wytwarzania paliw i energii oraz ich przesyłania i dystrybucji za pomocą sieci, inne oczywiste cele publiczne. W ocenie organu I i II instancji budowa Zespołu Szkół M.-E. niewątpliwie mieściła się w zakresie art. 46 ust 2 u.g.g.w.n., a tym samym możliwy był zwrot tak nabytej nieruchomości pod warunkiem, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Natomiast jak stanowił art. 47 ust. 3 u.g.g.w.n. w wypadku gdy na cele publiczne jest niezbędna część nieruchomości, na żądanie właściciela wywłaszczeniem obejmuje się całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia pozostała część nieruchomości nie nadawałaby się do racjonalnego wykorzystania na dotychczasowe cele. Organ wskazał, iż powyższa sytuacja w judykaturze oraz doktrynie określana jest jako "dowłaszczenie" i jest podobną instytucją w obecnych regulacjach, tylko z tą różnicą, że obecnie część nienadająca się do prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości nabywana jest w drodze umowy, a nie w drodze decyzji (art. 113 ust. 3, art. 124 ust. 5, art. 126 ust. 4 u.g.n.) Przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy podkreślił, iż zwrot "dowłaszczonej" nieruchomości jest możliwy tylko wówczas, gdy zwrotowi podlegają również działki wywłaszczone na cel wywłaszczenia. W związku z powyższym organ II instancji wskazał, iż niniejsze postępowanie zostało wszczęte z wniosku K. Z., która wniosła wyłącznie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], czyli wchodzącej uprzednio w skład nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], która została "dowłaszczona". W trakcie prowadzonego postępowania, organ I instancji w dniu [...] grudnia 2016 r., przeprowadził oględziny nieruchomości i ustalił, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] stanowi niezagospodarowany grunt porośnięty drzewami samosiejkami, zakrzaczony i porośnięty trawami. Nie była i nie jest wykorzystywana na cel wywłaszczenia tj. przez Zespół Szkół M.-E.. Ponadto, Starosta Powiatu B. w trakcie oględzin mających miejsce w dniu [...] sierpnia 2018 r. stwierdził, iż nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] również stanowi niezagospodarowany grunt porośnięty trawami i chaszczami, niewykorzystywany na cel wywłaszczenia, mimo iż na ten cel została przymusowo wywłaszczona z urzędu. Dodatkowo w trakcie w/w. oględzin, organ I instancji wskazał, iż nieruchomość oznaczona jako działki nr [...] jest zagospodarowana i doszło na niej do realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy Zespołu Szkół M.-Elektrycznych wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji trafnie uznał, opierając się na ugruntowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i doktrynie poglądzie, że działka "dowłaszczona" podziela los działki zasadniczej i w konsekwencji zasadnie odmówił samodzielnego zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej", objętej wnioskiem z dnia [...]marca 2016 r. Organ II instancji uznał za niezasadny zarzut podnoszony przez pełnomocnika skarżącej w uzasadnieniu odwołania z dnia [...] września 2018 r., iż wobec faktu stwierdzenia przez organ I instancji w trakcie prowadzonego postępowania, że odebrana przymusowo działka nr [...]stała się zbędna na cel wywłaszczenia, Starosta Powiatu B. powinien zwrócić się do strony z zapytaniem, czy chce ona zwrotu również tej działki w udziale jaki stronie przysługuje. W ocenie organu odwoławczego, to podmiot będący właścicielem nieruchomości, a nie organ wyznaczony do rozpoznania sprawy o zwrot nieruchomości informuje o zbędności dla celu wywłaszczenia nieruchomości przejętej. W przedmiotowej sprawie uznać więc należy, że obowiązek zwrócenia się do strony celem uzyskania informacji odnośnie ewentualnego zwrotu nieruchomości oznaczonej działką nr 160/3 spoczywał jedynie na Gminie B., a nie na Staroście Powiatu B. Ponadto, zdaniem Wojewody, organ I instancji jest związany wnioskiem strony z dnia [...] marca 2016 r., a ten dotyczył jedynie nieruchomości oznaczonej uprzednio działką nr [...] znajdującej się poza granicami terenu objętymi decyzją lokalizacyjną. Skoro więc strona w trakcie prowadzonego postępowania nie złożyła do organu właściwego dla rozpoznania sprawy, stosownego wniosku o zwrot części nieruchomości wywłaszczonej, oznaczonej jako działka nr [...], to organ I instancji nie miał możliwości wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], z równoczesnym zwrotem nieruchomości "dowłaszczonej", oznaczonej jako działka nr [...]. Na tej podstawie organ II instancji uznał, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku K. Z. reprezentowana przez radcę prawnego E. J. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła: - naruszenie przepisów art. 7, 75 § 1 oraz 77 § 1 k. p. a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, oraz przepisów prawa materialnego tj.: - naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez niewłaściwą wykładnię, - obrazę art. 47 ust. 3 i art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez ich niezastosowanie, a nadto obrazę art. 64 Konstytucji RP przez niezastosowanie. Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody P. z dnia [...] października 2018 r. w całości oraz decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wojewoda P. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu albowiem stan faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy, istniejący w dacie ostatecznego orzekania przez organ, rzeczywiście nie pozwalał na wydanie decyzji o zwrocie na rzecz skarżącej udziału w nieruchomości, objętej wnioskiem o zwrot, sporządzonym w piśmie K. Z. z dnia [...] marca 2016r. (k. 39 akt administracyjnych I instancji). Bezspornym jest bowiem, że objęta żądaniem zwrotu nieruchomość oznaczona jako działka o numerze geodezyjnym [...] o powierzchni [...]ha, która w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu wchodziła w skład działki o numerze geodezyjnym [...], nie została odebrana od poprzedników prawnych skarżącej przymusowo z przeznaczeniem pod realizację Zespołu Szkół M. – E. w B., ale stanowiła grunt tzw. "dowłaszczony", czyli przejęty przez Państwo wraz z gruntem odebranym przymusowo, na wniosek osób wywłaszczanych z uwagi na nieracjonalność pozostawienia tej działki osobom wywłaszczanym ze względu na niemożność samodzielnego, dalszego jej racjonalnego wykorzystania. Powyższe wynika wprost z treści decyzji wywłaszczeniowej tj. decyzji wydanej przez Geodetę Miejskiego w B. dnia [...] maja 1989r. na podstawie art. 50 i 53 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. W uzasadnieniu tejże decyzji wprost zostało podane, że wywłaszczeni współwłaściciele nieruchomości wnoszą o objęcie wywłaszczeniem działki [...] o powierzchni [...] metrów kwadratowych, jako nienadającej się do racjonalnego użytkowania. "Dowłaszczenie" gruntu, którego pozostawienie dotychczasowemu właścicielowi było nieracjonalne, przed zmianą numeracji przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości dokonaną w jednolitym tekście opublikowanym w Dzienniku Ustaw z 1991r., poz. 127, przewidywał przepis art. 50 ust. 4 ustawy a po zmianie numeracji przepisów ustawy – przepis art. 47 ust. 3 tejże ustawy. Traktowanie działki o numerze geodezyjnym 160/4 jako gruntu "dowłaszczonego" znajduje także potwierdzenie w pozostałych dokumentach akt wywłaszczeniowych: we wniosku Przedsiębiorstwa Obsługi Inwestycji w B. z dnia [...] czerwca 1988r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wyłącznie w odniesieniu do działek o numerach [...], zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z 13 czerwca 1988r., informującego, iż jego przedmiotem są wyłącznie działki o numerach [...], z treści protokołu z przeprowadzonych rokowań w sprawie przekazania nieruchomości o numerach [...]. W literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd o zasadach odzyskiwania gruntów "dowłaszczonych", który mimo, iż głównie wypracowany został na tle spraw o zwrot nieruchomości wywłaszczonych w oparciu o przepisy ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r., Nr 10, poz. 64), w pełni znajduje zastosowanie w sprawach o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie przepisów ustawy z dnia z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r., poz. 127 ze zm.). Instytucja bowiem "dowłaszczenia" zawarta w art. 50 ust. 4 (po zmianie numeracji przepisów ustawy w art.47 ust. 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jest powtórzeniem instytucji "dowłaszczenia" zawartej w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny. Jeżeli w sprawie nie wystąpią przesłanki do zwrotu tej nieruchomości, wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, ze nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (vide, między innymi: wyrok WSA w Krakowie sygn. II SA/Kr 1948/00, wyrok WSA w Warszawie sygn. I SA/Wa 1001/12, wyrok WSA w Warszawie sygn. I SA/Wa 639/13, wyrok WSA w Łodzi sygn. II SA/Łd 47/15, wyrok NSA sygn. IV SA 1000/93, wyrok NSA sygn. IV SA 1626/94, wyrok NSA sygn. I OSK 481/10, wyrok NSA sygn. I OSK 1911/15). Składowi orzekającemu znany jest też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2018r. o sygn. I OSK 63/17, oddalający skargę kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie o sygn. II SA/Kr 629/16, oddalającego skargę na decyzję odmawiającą zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej" przy zastosowaniu art. 50 ust.4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (wyrok dostępny w CBOSA). W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował taką samą argumentację, jak skład orzekający w sprawie niniejszej, stwierdzając, iż przepis art. 50 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stanowi odpowiednik art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości , który stanowi, iż wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostająca dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Naczelny Sąd Administracyjny opisywanym wyrokiem potwierdził aktualność stanowiska, że działka "dowłaszczona" nie może być zwrócona jeżeli nie wystąpiły przesłanki zwrotu działek (części działek) przymusowo odebranych na realizację celu publicznego. Skład orzekający zwraca uwagę, że przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości podlegają badaniu w postępowaniu uruchamianym wnioskiem byłego właściciela nieruchomości lub jego spadkobiercy (spadkobierców) (vide: treść art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Dopiero w ramach postępowania wszczętego na wniosek osoby (osób) uprawnionej (uprawnionych), organ jest zobowiązany do zbadania wszystkich materialnoprawnych przesłanek uzasadniających żądanie. Wystąpienie materialnoprawnych przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, określonych przepisem art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie jest dopuszczalne w ramach innego postępowania, dotyczącego zwrotu innej nieruchomości niż wywłaszczona. Dopóki zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie zostanie przesądzony ostateczną decyzją, nie może nastąpić zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" przy okazji wywłaszczenia. Przesądzenie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej łącznie z "dowłaszczoną" może nastąpić w ramach jednego postępowania, o ile wniosek o zwrot nieruchomości obejmuje nieruchomość wywłaszczoną i "dowłaszczoną". W przypadku wniosków odrębnie złożonych, nie jest możliwy zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" zanim ostateczną decyzją o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, nie zostanie potwierdzone zaistnienie przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. W okolicznościach niniejszej sprawy, bezsporna jest okoliczność, że wnioskiem K. Z. o zwrot nieruchomości, nie była objęta nieruchomość pierwotnie przeznaczona na realizację celu wywłaszczenia tj. działki o numerach geodezyjnych [...], które podlegały przymusowemu odebraniu. Skarżąca wystąpiła wyłącznie o zwrot działki "dowłaszczonej". Wniosek o zwrot działki o numerze [...] został zawarty dopiero w odwołaniu od decyzji organu I instancji i – jak wynika z pisma Wojewody P. z dnia [...] października 2018r., - organ odwoławczy zawiadomił pełnomocnika skarżącej w trybie art. 66 § 1 K.p.a., że nie jest organem właściwym do rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości oznaczonej numerem [...], gdyż wniosek taki powinien być skierowany do Prezydenta Miasta B. działającego jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, będącego organem właściwym do rozpoznania sprawy. Zdaniem Sądu, Wojewoda nie miał obowiązku oczekiwania na wszczęcie przed właściwym organem postępowania w sprawie z wniosku o zwrot działki o numerze [...], albowiem w razie uzyskania przez skarżącą decyzji o zwrocie tej działki jako zbędnej na realizację celu wywłaszczenia, ulegnie zmianie stan faktyczny i prawny sprawy, zakończonej zaskarżoną teraz do sądu decyzją ostateczną odmawiającą samodzielnego zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej", co pozwoli skarżącej na ponowienie żądania zwrotu działki "dowłaszczonej" bez ryzyka postawienia zarzutu "res iudicata". Skład orzekający zgadza się ze stanowiskiem Wojewody, że organu właściwego do rozpatrywania administracyjnych roszczeń o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą obciążać działania właściciela nieruchomości wynikające z obowiązku należytego informowania wywłaszczonych (lub ich spadkobierców) o możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, zbędnej dla realizacji celu wywłaszczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).