II SA/Bk 831/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi Szkółki Roślin Ozdobnych E. H. w Ż. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz Szkółki Roślin Ozdobnych E. H. w Ż. kwotę 657 (sześćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Skarga został wywiedziona w następujących okolicznościach. Ostateczną decyzją Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] , w której nałożono na Szkółkę R. O. E. H. w Ż., zwanego dalej "skarżącym", karę pieniężną: - w kwocie 8.000 zł z tytułu wykonywania transportu drogowego pojazdem MAN8 o numerze rejestracyjnym [...], o dopuszczalnej masie całkowitej 7.490 kg, bez wymaganej licencji, - w kwocie 3.000 zł z tytułu wykonywania wyżej wymienionego przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, Jako podstawę materialnoprawną nałożenia tych kar organ odwoławczy wskazał w szczególności: art. 4 pkt 4, art. 5 ust. 1, art. 42 ust. 1, 2, 3a, art. 92 ust. 1 i 4 oraz pkt 1.1 i pkt 4.1 załącznika do ustawy z dnia 6 września 2007 r. o transporcie drogowym (Dz. U. nr 125, poz. 874 ze zm.). W świetle ustaleń organu przedmiotowym pojazdem był przewożony towar skarżącego na trasie od Ż. do S., zaś kierujący pojazdem F. B. nie był pracownikiem skarżącego, lecz podjął się tych czynności na podstawie umowy zlecenia, a więc instytucji prawa cywilnego. Rozpoznając skargę skarżącego na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z [...] czerwca 2010 r. sygn. akt [...] skargę tę oddalił, podzielając stanowisko organu i nie dopatrując się naruszenia prawa w nałożeniu na skarżącego omawianych kar pieniężnych. Skarżący w części dotyczącej kary pieniężnej w kwocie 8.000 zł, nałożonej z tytułu wykonywania przewozu bez wymaganej licencji, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku i zarzucił: - naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, zwanej dalej "utd", poprzez ich niewłaściwe zastosowanie do zastanego podczas kontroli drogowej stanu faktycznego i w ten sposób uznanie, iż przewóz wykonywany przez podmiot nie będący przedsiębiorcą (w tym także rolnika) spełniać musi wszystkie wymagania stawiane przewozowi na potrzeby własne określone art. 4 pkt 4 utd, w sytuacji gdy w rzeczywistości jest odmiennie, a przepisy te stosować należy odpowiednio, co w rozpatrywanym przypadku oznacza stosowanie z koniecznymi modyfikacjami, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 92 ust. 1 utd w zw. z Ip. 4.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 1 p.p.s.a., - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez pominięcie i nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji podnoszonego przez skarżącego argumentu dotyczącego odmienności przewozów wymienionych w art. 3 ust. 2 utd, do których to przepisy o przewozach na potrzeby własne stosuje się wyłącznie odpowiednio, a także błędne uznanie, iż zarzutem skargi było twierdzenie skarżącego jakoby pomimo istnienia pomiędzy kierowcą a pracodawcą stosunku cywilnoprawnego istniał między nimi stosunek pracy pozwalający na uznanie kierowcy za pracownika w rozumieniu przepisów kodeksu pracy, w sytuacji gdy faktycznie okoliczność ta nie była przez skarżącego zarzucana, a zarzutem istotnym podnoszonym przeciwko słuszności decyzji organów obu instancji była błędna interpretacja przepisu art. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 utd, polegająca na jednakowym traktowaniu przewozów na potrzeby własne i przewozów wskazanych w art. 3 ust. 2 utd. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz orzeczenie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Wyrokiem z [...] października 2011 r. sygn. akt [...] Naczelny Sad Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zasądził również od organu na rzecz skarżącego koszty postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że po pierwsze wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe, po wtóre Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (vide: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu prze sądami administracyjnymi, komentarz, Warszawa 2004, s.268). Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, odnosząc przedstawione powyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA z dnia [...] października 2011 r. sygn. akt. [...]. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonych decyzji muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. W uzasadnieniu wyroku kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny podał, iż Sąd Administracyjny pierwszej instancji, podzielając stanowisko organów, przyjął że niespełnienie warunku prowadzenia pojazdu przez pracownika skutkuje tym, iż przewóz takim pojazdem nie może być traktowany jako przewóz na potrzeby własne. Oznacza to, że przewóz taki należy traktować jak transport drogowy, do wykonywania którego niezbędna jest licencja transportowa. Naczelny Sąd Administracyjny zarzucił, że Sąd I instancji nie wyjaśnił czy stan faktyczny sprawy mieści się, czy też nie w hipotezie przepisów art. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 utd a także czy w odniesieniu do skarżącego ma zastosowanie przepis art. 33 ust. 2 pkt 2 utd. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 pkt 3 utd do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Z art. 4 pkt 4 utd. wynika, że niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne – oznacza każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Natomiast treść art. 33 ust. 2 pkt 2 utd stanowi, że obowiązek uzyskania zaświadczenia, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty, niebędące przedsiębiorcami, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, z tym że w przypadku działalności wytwórczej w rolnictwie dotyczącej upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego obowiązek uzyskania zaświadczenia nie dotyczy rolnika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wykładnia art. 33 ust. 2 pkt 2 utd, w kwestii dotyczącej jego odpowiedniego stosowania na gruncie art. 4 pkt 4 utd powinna uwzględniać społeczno-gospodarcze uwarunkowania, w jakich funkcjonują potencjalni adresaci tego przepisu, a więc rekrutujący się spoza podmiotów będących przedsiębiorcami. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że jest rzeczą powszechnie znaną, iż polskie gospodarstwa rolnicze, ogrodnicze, czy szkółkarskie, jak to ma miejsce w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, mają z reguły charakter gospodarstw niskotowarowych, opartych na pracy własnej ich właścicieli i członków najbliższej rodziny. W tych realiach gospodarczych, co do zasady, nie praktykuje się zawierania umów o pracę, nawet w okresie spiętrzenia się prac polowych. Trudno więc byłoby dopatrzyć się istnienia racjonalnych argumentów społeczno-gospodarczych, które uzasadniałyby egzekwowanie od tej kategorii podmiotów obowiązku zawarcia umowy o pracę z osobą dokonującą przewozu w celach niezarobkowych na potrzeby gospodarcze tego podmiotu, w zakresie o którym mowa w art. 4 pkt 4 lit. a utd. Dlatego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w odniesieniu do podmiotów, nie mających statusu prawnego przedsiębiorcy, odpowiednie stosowanie art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a utd powinno zmierzać do zliberalizowania wymogu przewidzianego w przepisie art. 4 pkt 4 lit. a utd, poprzez dopuszczenie możliwości prowadzenia pojazdu także przez osobę upoważnioną przez podmiot, nie mający przymiotu przedsiębiorcy, na podstawie czynności prawa cywilnego. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdził, że w świetle art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a utd wykonywanie niezarobkowego przewozu na potrzeby własne przez podmiot nieprowadzący działalności gospodarczej jest dopuszczalne także przez osobę upoważnioną przez ten podmiot na podstawie czynności prawa cywilnego. Odnosząc się do powyższej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić należy, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego nie prowadzono żadnych ustaleń w kierunku czy skarżący spełnia wymogi podmiotu o którym mowa w przepisach art. 3 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 33 ust. 2 pkt 2 utd, a także czy przewożony towar odpowiadał warunkom przewidzianym w przepisie art. 4 pkt 4 utd. Obliguje to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku do uchylenia kwestionowanej decyzji. Według bowiem art. 133 § 1 ppsa, sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, czyli orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku postępowania przed tymi organami, nie czyni więc własnych ustaleń co do stanu faktycznego (z wyjątkami określonymi w art. 106 § 3 i § 4), nie rozstrzyga sprawy merytorycznie w zastępstwie organu, dokonuje jedynie kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego przez organ administracji publicznej. Stwierdzony zaś brak ustaleń faktycznych w toku postępowania stanowi obrazę norm postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa w stopniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 lit. c ppsa oraz art. 190 zdanie pierwsze i art. 152 ppsa, orzeczono jak w punktach I i II sentencji wyroku. Pomimo tego, że ustaleń ww zakresie nie dokonał zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy, zasadnym było, zdaniem Sądu, uchylenie jedynie rozstrzygnięcia organu odwoławczego, albowiem konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy może być dokonany na etapie postępowania odwoławczego (art. 138 § 2 kpa). Jednocześnie nadmienić należy, że uchylono w całości kwestionowaną decyzję organu odwoławczego (utrzymującą w mocy decyzję I instancji nakładającą 2 kary pieniężne) z uwagi na treść wyroku NSA który w całości uchylił wyrok sądu I instancji oddalający skargę. Niemniej jednak z kontekstu całej sprawy wynika, że przeprowadzenie ustaleń w zakresie wskazanym przez NSA dotyczy tylko i wyłącznie kary w kwocie 8.000 zł z tytułu wykonywania transportu drogowego bez wymaganej licencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie do dyspozycji art. 200 w związku z art. 205 § 2 i § 3 ppsa oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawach opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.)