II SA/Bk 832/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego - oddala skargę.- Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] lipca 2012 r. znak [...], którą odmówiono przyznania Pani K. M. (dalej: Skarżąca) zasiłku okresowego. Przyczyną odmowy przyznania zasiłku było niespełnienie warunku dochodowego. Organ I instancji rozważył też możliwość przyznania takiego zasiłku na zasadach zwrotu części lub całości kwoty, jednak organ sytuacji Skarżącej nie uznał za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.s.), W odwołaniu od tej decyzji Skarżąca podniosła, że dochód z gospodarstwa rolnego jest dochodem wirtualnym. Wskazała też, że w 2010 r. otrzymała zasiłek okresowy, od tego czasu nie zmieniła się zaś ustawa o pomocy społecznej, a tylko uległ zmianie dochód z tytułu dodatku mieszkaniowego. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że Skarżąca nie spełnia warunku dochodowego. Ustalono, że Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, figuruje w ewidencji osób bezrobotnych – bez zasiłku, legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2011r., którym została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2013r. Jest też właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 3,1195 ha przeliczeniowych, co daje dochód w wysokości 645,74 zł. Otrzymała z ZMK w B. mieszkanie do remontu na własny koszt, jednak remontu tego nie wykonała, przeprowadziła tylko drobne naprawy. Zalega w opłacie czynszu z tytułu najmu mieszkania. Z tego tytułu przystąpiła do programu oddłużeniowego, zaległość została rozłożona na 24 raty po 84 zł miesięcznie. W kwietniu 2012r. wpłaciła kwotę 786,02 zł żeby otrzymać dodatek mieszkaniowy. Przyznano jej ten dodatek mieszkaniowy na okres V - X 2012r. w wysokości 297,55 zł miesięcznie. Ma też zawartą z ZMK umowę na wynajęcie magazynu, w którym przechowuje meble, sprzęt gospodarstwa domowego i ponosi z tego tytułu wydatek w kwocie 151,58 zł. Z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego jest też zobowiązana do opłacania podatku rolnego. Skarżąca złożyła też oświadczenie pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań, że nadal jest właścicielką gospodarstwa rolnego i nie jest ono użytkowane ani wydzierżawiane. Podlega też ubezpieczeniu społecznemu rolników, jednak zalega z płatnością składek. Nie uiszcza też składek na ubezpieczenia zdrowotne. Nie została uznana przez lekarza rzeczoznawcę KRUS za osobę całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym ani też nie stwierdzono jej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Organ wyliczył, że dochód Skarżącej ogółem wyniósł kwotę 943,29 zł i stwierdził, że przekracza on kwotę 477 zł, stanowiącą kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Dochód z gospodarstwa rolnego został zsumowany z dochodem z tytułu dodatku mieszkaniowego. Organ uznał, że Skarżąca nie spełnia warunków do przyznania zasiłku okresowego, zarówno o charakterze bezzwrotnym, jak i o charakterze zwrotnym. Zdaniem organu, w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. Nie jest takim w szczególności to, że Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Organ zauważył, że Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego, z którego może uzyskiwać korzyści. Organ wskazał też, że ustawodawca określił sposób liczenia dochodu z gospodarstwa rolnego w sposób ryczałtowy. Nawet jeśli jest to "dochód wirtualny", to nie może być kwalifikowany jako szczególny przypadek. Analizując zaś decyzję z [...] marca 2010r. dot. przyznania zasiłku okresowego organ stwierdził, że z jej treści nie wynika, z jakiego tytułu został wyliczony dochód, a Kolegium orzekając w tej sprawie nie może badać prawidłowości ustaleń dotyczących sytuacji dochodowej Skarżącej we wcześniejszym okresie. W skardze do Sądu Pani K. M. podniosła, że w decyzji z dnia [...] marca 2010r. w dochodzie rodziny ustalonej w wysokości 505,00 zł nie mógł być zawarty dochód z gospodarstwa rolnego wynoszący 645,74 zł. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślono, że kwestia ustalania dochodu na potrzeby przyznania zasiłku okresowego w 2010r. nie była przedmiotem postępowania odwoławczego i to, czy brano wówczas pod uwagę dochód z gospodarstwa rolnego nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy. Na rozprawie w dniu 28 stycznia 2013r. Skarżąca złożyła umowę dzierżawy z dnia [...] grudnia 2009r. oraz kopię pisma z KRUS. Wskazała, że zgodnie z umową sąsiad miał płacić podatek, ale nie płaci i Skarżąca ma przez to problemy. Oświadczyła też, że zalega ze składkami na KRUS za czwarty kwartał 2011r. i za cały 2012 rok. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawę do przyznania osobie uprawnionej świadczenia w postaci zasiłku okresowego stanowi art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej u.p.s. Zgodnie z tą regulacją zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy na dzień wydawania decyzji kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło 477 zł. Bezspornym jest, że Skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, posiadającą ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Posiada też gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 3,1195 ha. Miała też przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 297,55 zł. Zasadnie jednak uznały organy, że Skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego, które jest jednym z warunków przyznania zasiłku okresowego. Jej dochód przekracza bowiem kwotę 477 zł. W sytuacji, gdy Skarżąca posiada gospodarstwo rolne, dochód z niego należy ustalać zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. w związku z § 1 pkt 2 "e" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Prawidłowo zatem wyliczył organ, że miesięczny dochód Skarżącej, liczony jako dochód z gospodarstwa rolnego według ilości ha przeliczeniowych wynosi 645, 74 zł (3, 1195 ha x 207 zł - na dzień wydawania zaskarżonej decyzji). Ta kwota, zsumowana z kwotą dodatku mieszkaniowego (297,55 zł) daje 943,29 zł. Prawidłowo nie pomniejszono kwoty dochodu o składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wprawdzie, zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach. Nie budzi jednak wątpliwości Sądu, że odliczeniu od przychodu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne czy zdrowotne. Tymczasem Skarżąca przyznała na rozprawie, że nie opłaciła składek na KRUS za czwarty kwartał 2011r. i za cały 2012 rok. W tej sytuacji brak jest podstaw, by o kwoty wyliczonych przez KRUS składek pomniejszać jej przychód. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że Skarżącej zasiłek okresowy nie przysługiwał, bowiem nie spełniła ona warunku niskiej dochodowości. Organ dokonał też analizy sytuacji Skarżącej pod kątem możliwości przyznania zasiłku okresowego pod warunkiem zwrotu, na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. W myśl tej regulacji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przepis nie wymaga tutaj spełnienia kryterium dochodowego (może ono być przekroczone), jednak konieczną przesłanką jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". WSA w Krakowie w wyroku z dnia 25 stycznia 2012r., III SA/Kr 401/11 stwierdził, że szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 u.p.s., musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 listopada 2011r. wyraził pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (I OSK 1083/11). Sąd orzekający w tej sprawie podziela zaprezentowane wyżej poglądy i stwierdza, że istotnie, w niniejszej sprawie nie zachodzi tak interpretowany szczególnie uzasadniony przypadek. Zasadnie przyjął organ, że trudna sytuacja finansowa Skarżącej takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem nie jest. Organ zwrócił natomiast uwagę na fakt posiadania przez Skarżącą gospodarstwa rolnego, z którego może ona uzyskiwać korzyści – gospodarując lub oddając je w dzierżawę. Zgodzić się trzeba z organem, że fakt, iż Skarżąca nie czyni starań i nie korzysta z posiadanej nieruchomości rolnej w celu pozyskania środków na własne utrzymanie świadczy o tym, że nie chce ona wykorzystać własnych możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji. Na etapie postępowania sądowego Skarżąca przedstawiła umowę, na podstawie której oddała gospodarstwo w dzierżawę oraz wskazała, że dzierżawca nie wywiązuje się z postanowień umowy. Treść umowy jest jednak zależna od woli jej stron. Jeżeli zaś jedna ze stron nie wywiązuje się z niej, druga może czynić kroki mające na celu jej rozwiązanie. Odnośnie zaś sposobu ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, zdaniem Skarżącej mającego charakter wirtualny - wskazać trzeba, że sposób ustalania tego dochodu został uregulowany przepisami prawa o randze ustawowej (art. 8 ust. 9 u.p.s.) i zarówno organy, jak i Sąd są tymi regulacjami związane. Rację ma natomiast organ, że sposób rozpoznania innych spraw dotyczących Skarżącej nie może rzutować na ocenę jej sytuacji w sprawie niniejszej, bowiem organy orzekają mając na uwadze okoliczności indywidualnej sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.