II SA/Bk 836/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, asesor WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2005 r., Nr [...] w przedmiocie pomocy społecznej oddala skargę Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. po rozpatrzeniu wniosku J. M. z dnia 01 lipca 2005 r. o przyznanie zasiłku celowego i posiłku dla potrzebujących (sprecyzowanego dnia 08 lipca 2005 r. poprzez stwierdzenie, iż zasiłek celowy przeznaczony jest na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej, żywności, wody, środków czystości i objęcia formą pomocy przewidzianą w programie "Posiłek dla potrzebujących") oraz wniosku z dnia 22 lipca 2005 r. o przyznanie zasiłku na zakup odzieży w wysokości co najmniej 120 zł - decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] przyznał zasiłek celowy w wysokości 90 zł na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, energię elektryczną, wodę i odzież oraz odmówił przyznania pomocy w ramach programu "Posiłek dla potrzebujących". Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 08 lipca 2005 r. ustalono, iż J. M., lat 41, bezrobotny – bez prawa do zasiłku, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem w 1/3 części, jest również współwłaścicielem w ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,941 ha przeliczeniowego. Źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego wyliczony na kwotę 91,28 zł, ryczałt w wysokości 46,34 zł miesięcznie za okres od 01 kwietnia 2005 r. do 30 września 2005 r. oraz zasiłek okresowy w kwocie 97,63 zł przyznany za okres od maja do grudnia 2005 r. W uzasadnieniu wyłożono podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), podkreślając, że szczupłość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Wskazano, że częściowo potrzeby J. M. zostały zaspokojone, natomiast MOPS w Z. nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania. W odwołaniu od powyższej decyzji J. M. domagał się jej uchylenia zarzucając, iż decyzja jest samowolą administracyjną, dowolnością organu, rażąco naruszającą art. 39 i 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz szereg przepisów ogólnych Kpa i Konstytucji RP. Wysokość przyznanego świadczenia nie jest wystarczająca do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych i nie zapewnia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka – co sprzeczne jest z dyspozycją art. 3 powołanej ustawy. Zdaniem odwołującego się organ pomocy społecznej swym działaniem powinien zapewnić zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych człowieka, do których należą niewątpliwie żywność, woda, odzież oraz energia elektryczna. Dlatego też przyznanie pomocy finansowej w zakresie częściowym jest rażąco sprzeczne z prawem. Rozstrzygnięciu zarzucił też brak wskazania kryteriów, którymi kieruje się MOPS w przyznawaniu zasiłków, jak i sposobu rozdysponowania środków oraz opóźnienia w wypłacie przyznanych środków, dodatkowo stwierdzając, iż decyzja MOPS w Z. nie ustosunkowuje się do całości złożonego wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] utrzymało w mocy sporne rozstrzygnięcie. Ustosunkowując się do zarzutów podkreślono, iż J. M. przyznano pomoc w ramach możliwości finansowych organu pomocy społecznej, podkreślono, iż przyznana pomoc nie musi zaspokajać całości zgłoszonych przez wnioskodawcę potrzeb. J. M. powinien przyczyniać się do zaspokajania tych potrzeb we własnym zakresie, na przykład poprzez wynajem wolnych pomieszczeń w zajmowanym domu. Organ odwoławczy nie stwierdził również naruszenia wskazanych przez odwołującego się przepisów art. 39 i 106 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 10 Kpa. Odnośnie przyznania świadczenia objętego programem "Posiłek dla potrzebujących" to stwierdzono, iż programem tym objęte są osoby, które własnym staraniem nie mogą sobie zapewnić posiłków. J. M. ma możliwość przygotowywania posiłków we własnym zakresie, gdyż posiada zarówno środki finansowe – w tym otrzymywane z MOPS w postaci zasiłków celowych i okresowych jak i odpowiednie warunki mieszkaniowe (kuchnię wraz ze stosownym wyposażeniem). Dodatkowo odwołujący otrzymuje z organu pomocy społecznej pomoc rzeczową w postaci konserw mięsnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku J. M. podtrzymał stanowisko zawarte w odwołaniu dodając, iż organy nie zapewniły mu możliwości czynnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Rozstrzygnięcia organów nie zawierają uzasadnień, nie rozstrzygają również o całości wniosków skarżącego. W konkluzji J. M. wniósł o uchylenie spornej decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Głównym zarzutem skarżącego pozostaje zbyt niska jego zdaniem wysokość zasiłku celowego przyznanego na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, odzież, wodę oraz energię elektryczną a także jego ograniczony zakres, jak też nieuwzględnienie wszystkich jego żądań. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt. I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygniecie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z. mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponuje na tego rodzaju pomoc. W szczególności wykazano, iż wysokość średniego zasiłku celowego przyznanego z terminem płatności na miesiąc lipiec 2005 r. wynosiła 80 zł. Sporną decyzją J. M. przyznano kwotę 90 zł. Łączna kwota wydatków budżetowych Miasta Z. na rok 2005 r. przeznaczonych do rozdysponowania na zasiłki celowe wynosiła 280.000 zł. Środki finansowe przeznaczone na świadczenia z zakresu pomocy społecznej były określone zgodnie z harmonogramem rozdziału na poszczególne miesiące np. na miesiąc lipiec 2005 r. przewidziano do rozdysponowania kwotę 12.000 zł, na sierpień 2005 r. – 20.000 zł. W kontekście wskazanych w decyzji danych liczbowych zarzut dyskryminacji skarżącego jest bezzasadny. W tym miejscu należy wskazać, iż z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Podkreślenia wymaga, iż J. M. jest osobą w pełni sił fizycznych, nie ma więc żadnych przeszkód, by przynajmniej część środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego. Trafnie MOPS w Z. zauważył, że udzielenie skarżącemu zasiłku celowego w większym rozmiarze nie było możliwe z uwagi na ograniczone środki pozostające do dyspozycji organu, przeznaczane także dla pomocy społecznej innym osobom. W przedmiotowej sprawie organy administracyjne dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego została prawidłowo ustalona sytuacja materialna i rodzinna oraz potrzeby skarżącego, jak też przedstawiona analiza własnych możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nie budzi wątpliwości. Organy obu instancji prawidłowo wskazały okoliczności, które wpłynęły na zakres udzielonej pomocy socjalnej, a w szczególności jakie względy wpłynęły na ograniczony charakter jej zakresu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację rozstrzygnięć organów administracji w tej mierze, w tym co do zakresu i powodów przyznania zasiłku celowego. Odnosząc się do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia określonego w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" (Dz. U. z 2004 r. Nr 236, poz. 2363), to należało stwierdzić, iż MOPS w Z. w pierwszoinstancyjnej decyzji w sposób wyczerpujący określił motywy swego rozstrzygnięcia we wskazanym zakresie, które nie budzą wątpliwości, a skarga nie zawiera żadnych kontrargumentów. Wskazać bowiem trzeba na treść art. 48 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może sobie tego posiłku zapewnić. Dodatkowo paragraf 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. stanowi jedynie o możliwości przyznania bezpłatnej pomocy w formie posiłku. W przypadku przyznawania omawianego świadczenia organ działa więc w granicach uznania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, iż adresatami tej pomocy nie są wszyscy, lecz określona grupa potrzebujących, którzy nie są w stanie samodzielnie przygotować sobie posiłku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wskazano skarżącemu, że podstawą odmowy świadczenia była możliwość przygotowania przez niego posiłków we własnym zakresie. W związku z powyższym należy uznać, że odmowa przyznania skarżącemu świadczeń w ramach programu "Posiłek dla potrzebujących" nie narusza obowiązujących przepisów. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości wniosków złożonych przez skarżącego dnia 01 lipca 2005 r. – sprecyzowanego dnia 08 lipca 2005 r. oraz z dnia 22 sierpnia 2005 r. Już samo porównanie treści tych wniosków z zakresem orzeczenia decyzją MOPS pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane potrzeby skarżącego znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej. Tak samo nie było żadnych przeszkód procesowych do łącznego rozpoznania wniosków J. M. Art. 62 kpa pozwala nawet na łączne prowadzenie postępowań kilku stron, a zasada szybkości postępowania (art. 12 kpa) nakazuje posługiwanie się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy. Całkowicie gołosłowne pozostają również zarzuty J. M. dotyczące braku możliwości czynnego uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym, przeciwnie z akt administracyjnych sprawy wynika, iż skarżący w trakcie prowadzonego postępowania przed organem I instancji miał możliwość składania wniosków oraz zapoznania się z aktami sprawy. W postępowaniu odwoławczymi żadnych czynności dowodowych nie przeprowadzono. Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, właściwie zinterpretowały obowiązujące przepisy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a swoje stanowisko uzasadniły zgodnie z wymogami Kpa. W tej sytuacji skarga nie podlegała uwzględnieniu. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów skargi, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).