II SA/Bk 839/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2008 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2008 r., rozstrzygającego o prawie pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postanowienia odwoławczego w sprawie ustalenia środowiskowych warunków realizacji przedsięwzięcia p o s t a n a w i a 1. zmienić pkt 2 i 3 prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2008 r., w ten sposób, że przyznać skarżącemu Stowarzyszeniu F. Z. w B. prawo pomocy w sprawie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości; 2. umorzyć postępowanie o zmianę punktu 1 prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2008 r. Stowarzyszenie F. Z. w Białymstoku wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku podało, iż jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego nie osiąga zysków i nie prowadzi działalności gospodarczej. Za rok 2006r. strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła 1.085,71 zł, zaś w 2007 r. - 10.000 zł. Wnioskodawca wyjaśnił ponadto, iż: w okresie 1 stycznia 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. uzyskał wpływy w wysokości 880,50 zł, w tym - 500 zł tytułem darowizny od osoby prywatnej, 330,50 zł tytułem wpłat z przekazania 1 % podatku. W 2007r. Stowarzyszenie otrzymało darowizny w łącznej wysokości 10.000 zł – były to dotacje celowe z przeznaczeniem na cele edukacji ekologicznej, co stanowi o braku możliwości spożytkowania wzmiankowanej kwoty na pokrycie kosztów sądowych. Dodatkowe roczne składki 15 członków Stowarzyszenia nie przekraczają 300 zł. We wskazanym wyżej okresie wydatki wyniosły około 10.000 zł i w całości zostały przeznaczone na cele statutowe. Podano, iż Stowarzyszenie nikogo nie zatrudnia, ani nie wynagradza, jego członkowie wykonują pracę jako wolontariusze. Wnioskodawca nie ponosi jakichkolwiek świadczeń publicznych oraz z uwagi na brak środków finansowych nie wynajmuje pomieszczeń i nie ponosi związanych z tym opłat eksploatacyjnych. Nadto strona jest zadłużona na kwotę 300 zł z tytułu rozmów telefonicznych (telefon został odłączony) oraz ma zablokowane konto bankowe przez komornika do kwoty 2.000 zł z tytułu zadłużenia Komitetu Wyborczego utworzonego na bazie Stowarzyszenia. Wnioskodawca od około trzech miesięcy nie posiada na rachunku bankowym środków finansowych. Przejściowy fakt obecności na rachunku bankowym kwoty 880 zł strona tłumaczyła "opóźnieniem w rozliczeniach zobowiązań i zadłużenia". W konkluzji Stowarzyszenie podkreśliło, iż obecnie jest stroną około 130 postępowań – koszty samej korespondencji wynoszą około 2.000 zł. Ponoszone opłaty powodują, iż strona skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Pismem z dnia 6 lutego 2008 r. tut. Sąd wezwał Stowarzyszenie do złożenia oświadczenia, w którym należało: wyszczególnić wydatki Stowarzyszenia za 2007 r., przy czym należało przedstawić dokumenty potwierdzające przeznaczenie i wysokość tych wydatków. Dodatkowo strona skarżąca została zobligowana do nadesłania: bilansu za 2007 r., wyciągów z rachunku bankowego Stowarzyszenia za okres trzech ostatnich miesięcy oraz dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia przez Stowarzyszenie pożyczek na sfinansowanie poniesionych wydatków np. oświadczeń pożyczkodawców. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona skarżąca powtórzyła informacje zawarte we wniosku dodatkowo wywodząc, iż bilans Stowarzyszenia za 2007 r. zostanie sporządzony dnia 31 marca 2008 r. (deklarując jednocześnie, że dane zawarte w odpowiedzi na cytowane wezwanie pokrywają się z bilansem). Stowarzyszenie wskazało, iż w 2007 r. jego przychody wyniosły około 10.880,50 zł (dotacje celowe – 10.000 zł, darowizna od osoby prywatnej - 500 zł, wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego - 330,50 zł), wydatki około 20.000 zł, poniesiona strata około 10.000 zł. Przejściowy fakt obecności kwoty 10.880,50 zł na koncie Stowarzyszenia wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań i zadłużenia – obecnie od trzech miesięcy strona nie posiada środków finansowych na rachunkach bankowych. Do akt sprawy Stowarzyszenie F. Z. w B. dołączyło: zawiadomienie o stanie rachunków bankowych na dzień 31 grudnia 2007 r. Postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. referendarz sądowy przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego (pkt 1 postanowienia) i zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł (pkt 2 postanowienia) oraz oddalił wniosek w pozostałej części (pkt 3 postanowienia). – W uzasadnieniu podniesiono, iż ciężar dowodu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Bezzasadnym pozostaje zatem twierdzenie o niemożności ponoszenia kosztów sądowych prowadzonych przez Stowarzyszenie postępowań w sytuacji, gdy realizacja obowiązku zapewnienia środków na te koszty może być realizowana z różnych źródeł dochodu, w szczególności ze składek członkowskich i działalności gospodarczej. Nie można też, zdaniem referendarza, twierdzić, iż strona nie powinna przewidywać konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę ilość prowadzonych postępowań oraz sytuację majątkową: deklarowane dochody i nieuwiarygodnione wydatki, jak również brak majątku ocenił, iż strona jest w stanie częściowo ponieść koszty sądowe, jak również przysługuje jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Powyższe postanowienie referendarza sądowego nie zostało przez stronę zaskarżone w drodze sprzeciwu, wobec czego uzyskało walor prawomomocności. W konsekwencji zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2008r. Stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 50 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe skarżące Stowarzyszenie złożyło "ponowny wniosek o całkowite zwolnienie z opłat sądowych i bezpłatną pomoc radcy prawnego na podstawie art. 165 p.p.s.a.", argumentując, iż zmiana orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie może nastąpić w wyniku zmiany okoliczności. Profesjonalny pełnomocnik skarżącego sprecyzował wniosek i wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i cofnął wniosek skarżącego w zakresie żądania ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu podano, że w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki do zmiany postanowienia z dnia [...] marca 2008r. i zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów sądowych w całości, gdyż w chwili obecnej Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków. Kwota w wysokości 1.000 zł została przekazana przez bank za pośrednictwem komornika na konto wierzyciela prowadzącego egzekucję (jako dowód do akt został dołączony wyciąg z rachunku bankowego). Nadto po wydaniu postanowienia przez referendarza sądowego zostały wszczęte przeciwko Stowarzyszeniu dalsze egzekucje ( jako dowód do akt zostały dołączone zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] kwietnia 2008r., zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia [...] maja 2008r. i [...] maja 2008r.). Wniosek o ustanowienie radcy prawnego został cofnięty, gdyż pełnomocnik został już ustanowiony postanowieniem z dnia [...] marca 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego) lub częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego). W myśl regulacji art. 246 § 2 pkt 1 ww. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246§2 pkt 2 ww. ustawy). Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Skarżące Stowarzyszenie po uprawomocnieniu się postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy złożyło ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując jako podstawę art. 165 p.p.s.a. W tym miejscu należy podnieść, iż zgodnie z doktryną i orzecznictwem sądów administracyjnych kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, kiedy pierwszy wniosek został rozpoznany, a postanowienie w tym zakresie stało się prawomocne, winny być rozpatrywane w trybie art. 165 p.p.s.a., ważna jest jednak ocena treści, terminu i wpływu pisma do sądu dla prawidłowego jego zakwalifikowania (vide: A. Trela, Koszty i opłaty w postępowaniach administracyjnych i postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wyd. C.H. Beck, W- Wa 2007 r., s. 169). Brak zaskarżenia sprzeciwem postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy powoduje uprawomocnienie się tego orzeczenia. Rozpoznawanie każdego kolejnego wniosku o zwolnienie od koszów sądowych, jeżeli wcześniej w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych orzeczono prawomocnie, należy do wojewódzkich sądów administracyjnych. Ponieważ postanowienia referendarza sądowego mają walor prawomocnych orzeczeń sądu, to mogą być uchylane lub zmieniane jedynie postanowieniem wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 165 p.p.s.a. (vide: B. Dauter, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2007 r., s. 274-275., oraz postanowienie NSA z 18.11.2005 r., II OZ 877/05, niepubl.). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z przypadkiem, gdzie strona złożyła ponowny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w całości. Należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Na nim też spoczywa obowiązek wykazania, że zmieniły się okoliczności, na podstawie których wydano postanowienie w przedmiocie przyznania bądź nieprzyznania prawa pomocy. Analiza materialnej i finansowej sytuacji skarżącego w takim zakresie, w jakim było to możliwe na podstawie uzupełnionego przez stronę materiału dowodowego, uprawnia w ocenie sądu, do wniosku, iż Stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść nawet części kosztów sądowych, w postępowaniu, w którym występuje jako strona. O powyższym przekonuje przede wszystkim fakt, iż w stosunku do Stowarzyszenia F. Z. w B. prowadzone jest przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. postępowanie egzekucyjne. Jak wynika z zawiadomienia z dnia 10 kwietnia 2008 r., niniejszy organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy Stowarzyszenia do kwoty 7.200 zł należności głównej, 300 zł kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu egzekucyjnym, 576 zł opłaty egzekucyjnej i 16,35 zł wydatków gotówkowych. Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków, gdyż jak wynika z wyciągu z rachunku bankowego znajdująca się na tym rachunku kwota w wysokości 1.000 zł została przekazana przez bank za pośrednictwem komornika na konto wierzyciela prowadzącego egzekucję. Nadto przeciwko Stowarzyszeniu zostały wszczęte dalsze egzekucje – zawiadomienie z dnia [...] maja 2008r. i zawiadomienie z dnia [...] maja 2008r. W tej sytuacji istotnym jest, że Stowarzyszenie w rzeczywistości, ani nie jest w posiadaniu żadnych środków finansowych, ani nie może zadysponować ewentualnymi środkami, albowiem rachunek bankowy zajął komornik. Końcowo wskazać, należy że cofnięcie wniosku o ustanowienie radcy prawnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość, gdyż w pkt 1 prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2008 r., ustanowiono już stronie skarżącej profesjonalnego pełnomocnika skutkowało umorzeniem postępowania w tym zakresie - art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt I postanowienia) i art. 161 § 1 pkt 3 (pkt II postanowienia) - orzeczono jak w sentencji.-