II SA/Bk 845/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. M., E. M. i K. M. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za odebrane gospodarstwo rolne lub zwrotu gruntów 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi M. G. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżących wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2007r. nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty G. z dnia [...] sierpnia 2007r. Nr [...], na podstawie której umorzono postępowanie wszczęte na wniosek J. M. o zwrot lub przyznanie odszkodowania za odebrane gospodarstwo rolne o powierzchni 35,0483 ha, położone na terenie wsi K. i P., gmina G. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i prawne: Wnioskiem z dnia 9 marca 2007r. p. J. M. zwróciła się do Wojewody P. z roszczeniem o zwrot lub odszkodowanie za wywłaszczone przez Skarb Państwa grunty rolne o powierzchni 35,0483 ha, położone we wsi K. i P., gmina G. Wyjaśniła, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne należało uprzednio do jej rodziców: J. i A. małżonków M., którzy zmarli pozostawiając trójkę niepełnoletnich spadkobierców, m.in. wnioskodawczynię. Wojewoda P. postanowieniem z dnia [...] marca 2007r. przekazał powyższy wniosek wg. właściwości Staroście G. Starosta G. decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...], na podstawie art. 104 i 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego, umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte przedmiotowym wnioskiem. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w operatach ewidencji gruntów wsi K. i P. gm. G., na spadkobierców J. M., zapisane były grunty rolne o łącznej powierzchni 29,92 ha. Co prawda, wnioskodawczyni określiła ich powierzchnię na 35,0483 ha, ale stan ten dotyczy okresu przed scalaniem gruntów. Po dokonaniu scalania J. M. otrzymał bowiem grunty o powierzchni 30,3917 ha. Pozostałą różnicę w powierzchni organ wyjaśnił tym, iż przy scaleniu ujęto również grunty stanowiące drogi i rzekę Ł. Przedmiotowe grunty na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] lutego 1965r. Nr [...] zostały przejęte na własność Skarbu Państwa. Przejęcie gospodarstwa nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, oraz §1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Organ pierwszej instancji wskazał nadto, iż przepisy ustawy z dnia 15 lipca 1961r. nie przewidywały żadnego odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa - grunty. Także w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisów pozwalających na przyznanie takiego odszkodowania. Końcowo organ wyjaśnił, iż przejęte grunty, stanowią obecnie działki o numerach: [...], [...],[...] i część działki [...] położone na terenie wsi K. oraz działki oznaczone numerami: [...]/[...], [...], [...], [...] i część działek nr [...], [...],[...]/[...] i [...], położonych we wsi P, i są własnością rolników indywidualnych i Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo R. W odwołaniu od powyższej decyzji J. M. podniosła, że organ I instancji nie uwzględnił dokumentów z Archiwów Państwowych, z których wynika jednoznacznie, iż J. M. był właścicielem gospodarstwa o powierzchni 35,0483 ha. Nadto zarzuciła, iż grunty zostały przyjęte bez zawiadomienia spadkobierców i przekazane osobom trzecim bez ich zgody. Zdaniem odwołującej się zwrot lub odszkodowanie za bezprawnie przejęte grunty należące do jej ojca, jest obowiązkiem urzędników i nie zależy od ich uznania. Decyzją z dnia [...] października 2007r. nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Zdaniem organu odwoławczego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, organ zobligowany jest umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 k.p.a. Jedną z form bezprzedmiotowości wszczętego postępowania jest brak podstawy prawnej (przepisu powszechnie obowiązującego prawa) do rozstrzygnięcia danej sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Taka sytuacja miała właśnie miejsce w niniejszej sprawie, dlatego też organ I instancji zgodnie z prawem umorzył postępowanie. Odnosząc się zaś do samej decyzji uwłaszczeniowej organ odwoławczy wyjaśnił, iż przejęcie gospodarstwa należącego do spadkobierców J. M. nastąpiło na podstawie art. 2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. W tym zaś trybie przejmowane były na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa opuszczone bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. Końcowo organ stwierdził, iż podstawą wystosowanego przez skarżącą żądania nie może być także ustawa z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Wymienia ona, bowiem w sposób enumeratywny kategorie nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa, których zwrotu można się domagać, a wśród nich nie ma nieruchomości przejętych na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. oraz §1 ust.1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961r. Z decyzją tą nie zgodziła się J. M. Działając w imieniu własnym oraz K. i E. M. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o zwrot przejętych przez Skarb Państwa gruntów o pow. 35,0483 ha lub przyznanie za nie odszkodowania według cen wolnorynkowych. W uzasadnieniu opisała szczegółowo stan faktyczny sprawy z czasu opuszczenia gospodarstwa rolnego. Powołując się na dokumenty z Państwowego Archiwum w S. Oddział w E. skarżąca podważyła ustalenia dokonane przez organy orzekające, co do powierzchni gruntów rolnych należących do jej ojca – J. M. Uzasadniając zaś bezprawność przejęcia przywołała treść §1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r., zgodnie z którym do gospodarstw opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie. W związku z tym, iż skarżąca oraz jej dwaj bracia w dniu śmierci ojca byli nieletni, brak było możliwości prawnej do zakwalifikowania odziedziczonego przez nich gospodarstwa, jako opuszczonego. Dodatkowo strona skarżąca podniosła, iż decyzja o przejęciu z dnia [...] lutego 1965r. nie została doręczona spadkobiercom J. M., nie byli oni zatem powiadomieni o dokonanym wywłaszczeniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do dyspozycji art. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne badają legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonują w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, mają wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Oznacza to, iż rozpoznając sprawę nie mogą zmienić zaskarżonej decyzji a jedynie, uwzględniając skargę, mogą ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Sądy nie posiadają również kompetencji do oceny celowości oraz słuszności skarżonego rozstrzygnięcia. Stosownie zaś do art. 134 §1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby zaskarżona decyzja została wydana z uchybieniem przepisów prawa obowiązujących w chwili jej wydawania. Organy obydwu instancji słusznie przyjęły, iż nie istnieje podstawa prawna ku temu, by zwrócić skarżącej oraz jej braciom gospodarstwo rolne przejęte na rzecz Skarbu Państwa po J. M., badź też wypłacić za nie odszkodowanie zgodnie z żądaniem zainteresowanych spadkobierców. Jak słusznie zauważa organ II instancji, w przypadku braku podstawy prawnej do rozstrzygnięcia sprawy, zachodzi przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, które należy umorzyć na podstawie art. 105 § 1 kpa. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. Faktem jest, że mocą decyzji z dnia [...] lutego 1965r., wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w G., zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa, jako opuszczone, gospodarstwo rolne stanowiące własność spadkobierców J. M. Decyzja ta została wydana na podstawie obowiązujących wówczas przepisów prawnych i nadal funkcjonuje w obrocie prawnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych praw, związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 39, poz. 174) gospodarstwo rolne opuszczone przez właścicieli mogło być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. W § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198) podano definicję "gospodarstwa opuszczonego", za które uważało się takie gospodarstwo, w którym nie zamieszkiwali właściciele i ich dzieci i które nie było uprawiane. Nie ulega wątpliwości (co przyznają skarżący), że w dacie wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, tj. [...] lutego 1965r. żadne z dzieci, nieżyjącego wówczas J. M., nie zamieszkiwało na terenie gospodarstwa i nie zadbało o uprawianie gruntów. W dniu wydania decyzji wszyscy spadkobiercy J. M.: J. M., K. M. i E. M. byli pełnoletni, liczyli odpowiednio po: 30, 33 i 46 lat. Nie jest więc słuszny zarzut skarżących, iż gospodarstwo rolne zostało im odebrane w sytuacji, gdy byli małoletni. Przepis § 1 ust. 2 w/w rozporządzenia nie został naruszony przy wydawaniu decyzji w dniu [...] lutego 1965r. Podkreślić raz jeszcze należy, że decyzja o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa nie przewidywała możliwości wypłacenia odszkodowania właścicielom lub ich spadkobiercom, ponieważ powołana ustawa w art. 2 ust. 1 oraz rozporządzenie w § 2 unormowały tę kwestię w taki sposób, że odszkodowań nie przewidywały. Dlatego organy obecnie orzekające – Starosta G., jak też w trybie odwoławczym – Wojewoda P. – nie znalazły podstawy prawnej do zasądzenia odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne. Trafnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że brak jest podstawy prawnej do zwrotu gospodarstwa bądź wypłaty odszkodowania również w świetle przepisów ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), gdyż art. 216 tej ustawy nie wymienia nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa z mocy art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jak też § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5.08.1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. W treści skargi nie zostały zamieszczone zarzuty, które wskazywałyby na naruszenie przepisów prawnych w zaskarżonej decyzji. Skarżący dowodzą natomiast, że gospodarstwo rolne po J. M. przejęte na rzecz Skarbu Państwa miało powierzchnię 35, 0483 ha i wnoszą o przyznanie równowartości odszkodowania z tego tytułu. Podają też, że decyzja o przejęciu gospodarstwa z dnia [...] lutego 1965r. nie została doręczona spadkobiercom J. M. oraz, że nie byli powiadomieni o dokonanym wywłaszczeniu. Powyższe zarzuty nie dotyczą, w ocenie Sądu, meritum sprawy niniejszej. Mogłyby ewentualnie stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności bądź wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1965r. Decyzja ta pozostaje jednakże nadal w obrocie prawnym i dopóki nie zostanie wzruszona, żądanie zwrotu gruntów bądź odszkodowania – jest bezprzedmiotowe. Mając na względzie powyższe okoliczności i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd skargę oddalił. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę za czynności adwokackie w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22 % stawki w kwocie 52, 80 zł.