II SA/Bk 860/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi J. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego R. M. wykonane na zasadzie prawa pomocy. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] Burmistrz Miasta S. odmówił R. M. (powoływanemu dalej jako Skarżący) umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym A. M. i D. M., w wysokości 10 800,00 zł oraz odsetek ustawowych od tej należności w wysokości 1 345,00 zł na dzień [...] marca 2014 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że dokumentacja zgromadzona w sprawie potwierdza, iż wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, zatem w/w osobom uprawnionym zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzją zaś Burmistrza S. z dnia [...] grudnia 2013 r. zobowiązano wnioskodawcę do zwrotu należności z tytułu wypłaty osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego z ustawowymi odsetkami. W dalszej kolejności organ podał warunki umarzania należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego wywodząc, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do uwzględnienia żądania Skarżącego. Od powyższej decyzji odwołał się R. M. wnosząc ponownie o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej oraz materialnej. Skarżący podniósł również, iż oprócz faktu, że jest osobą niepełnosprawną organ I instancji nie uwzględnił tego, że niepełnosprawność ta rzutuje na możliwość znalezienia zatrudnienia i wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w szczególności przepis art. 30 ust.2 tej ustawy, który przewiduje możliwość umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Na tym tle organ podkreślił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżący jest osobą rozwiedzioną, mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada wprawdzie orzeczony do dnia [...] października 2015 r. umiarkowany stopień niepełnosprawności, ale nie ma na utrzymaniu rodziny, nie posiada innych dzieci na które musiałby łożyć oraz nikogo nad kim musiałby sprawować opiekę. Skarżący utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 424,17 zł., które to świadczenie zostało przyznane na okres obowiązywania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości 137,01 zł, który został przyznany na okres od dnia [...] stycznia 2014 r. do dnia [...] czerwca 2014 r. Z dokumentacji sprawy wynika ponadto, iż strona mieszka w mieszkaniu, które posiada na współwłasność z byłą żona Panią K. M. i z tego tytułu ponosi wydatki w wysokości: czynsz - 137,01 zł., energia elektryczna - 60,38 zł. Jednocześnie ustalono, że Skarżący nie posiada zadłużenia z tytułu rachunków oraz kredytów. W trakcie prowadzonego postępowania Skarżący oświadczył, że choruje na dyskopatię i ponosi wydatki na związane z tą chorobą leczenie. Ponadto, na podstawie akt ustalono, że skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku do dnia [...] września 2013 r. W dalszej kolejności Kolegium podkreśliło, że R. M. nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego wobec swoich dzieci A. i D. M., wobec czego na rzecz dzieci, w okresie od dnia [...] października 2012 r. do dnia [...] września 2013 r., zostały przyznane i wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 10 800,00 zł, do których zwrotu, łącznie z ustawowymi odsetkami, został zobowiązany decyzją Burmistrza S. z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...]. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Kolegium uznało, że sytuacja życiowa Skarżącego jest trudna, jednakże na tle innych, znanych SKO z urzędu spraw, nie jest ona wyjątkowa czy szczególna. Dłużnik alimentacyjny z zasady nie ma majątku i niejednokrotnie żadnego dochodu, co powoduje, że komornik sądowy nie może wyegzekwować zasądzonych alimentów. Ustawodawca uznał jednak, że każdy dłużnik alimentacyjny, w zastępstwie którego zostało wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego, ma obowiązek zwrotu świadczenia łącznie z ustawowymi odsetkami. W ocenie Kolegium decyzja o umorzeniu należności alimentacyjnych Skarżącego nie miałaby żadnego wpływu na jego sytuację dochodową (wpływałaby natomiast - poprzez spowodowanie wygaśnięcia długu - na jego sytuację majątkową, ale ustawodawca nie przewidział, aby w sprawach prowadzonych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy organy właściwe miały mieć na względzie właśnie tę sytuację). Taka decyzja nie miałaby również wpływu na poprawienie sytuacji rodzinnej zobowiązanego do ich zwrotu (wraz z odsetkami). Dlatego też zdaniem SKO należności alimentacyjne obciążające Skarżącego nie powinny zostać umorzone, ponieważ w żadnym stopniu nie przyczynią się do realizacji celu przepisu art. 30 ust. 2 ustawy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył R. M. zarzucając, że jest SKO przy rozpatrywaniu odwołania nie uwzględniło faktu, iż znajduje się on w bardzo trudnej sytuacji życiowej, materialnej oraz zdrowotnej. Podkreślił, że od lat jest osobą bezrobotną, nie posiada środków do życia oraz na leczenie i zakup leków. Skarżący przypomniał jednocześnie, że ma 45 lat, a osoby w tym wieku, dodatkowo schorowane i częściowo niepełnosprawne nie mają możliwości znalezienia pracy. W odpowiedzi na skargę SKO w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem, a zarzuty i argumenty skargi nie podważają jego legalności. Kontrolowane rozstrzygnięcie nie jest też dotknięte innymi wadami, które sąd administracyjny jest obowiązany uwzględniać z urzędu jako niezwiązany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.). Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.) - zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W ocenie Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez niego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Zwrócić też należy uwagę, iż wbrew zarzutom skargi, organ nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej skarżącego. Zauważyć jednakże należy, iż umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest osobą rozwiedzioną, mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący posiada orzeczony do dnia [...] października 2015 r. umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie ma na utrzymaniu rodziny, nie posiada innych dzieci na które musiałby łożyć oraz nikogo nad kim musiałby sprawować opiekę. Źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek stały w wysokości 424,17 zł., które to świadczenie zostało przyznane na okres obowiązywania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 137,01 zł, który został przyznany na okres od dnia [...] stycznia 2014 r. do dnia [...] czerwca 2014 r. Z dokumentacji sprawy wynika ponadto, iż Skarżący mieszka w mieszkaniu, które posiada na współwłasność z byłą żona i z tego tytułu ponosi wydatki w wysokości: czynsz - 137,01 zł., energia elektryczna - 60,38 zł. Jednocześnie ustalono, że zainteresowany nie posiada zadłużenia z tytułu rachunków oraz kredytów. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono również, że Skarżący choruje na dyskopatię i ponosi wydatki na związane z tą chorobą leczenie. Skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku do dnia [...] września 2013 r. Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów obu instancji, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącego umorzenia omawianych należności w całości. W ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że nie są to przesłanki pozwalające na wyjątkowe potraktowanie skarżącego i dające podstawę do całkowitego zwolnienia go z zobowiązania. Skarżący posiada bowiem stały dochód oraz możliwości wsparcia ze środków pomocy społecznej. Dochody te to są różnego typu świadczenia o charakterze socjalnym, które - zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - nie mogą być przedmiotem zajęcia na poczet egzekucji ciążących na Stronie należności alimentacyjnych. Tym samym, jak słusznie podkreśliło Kolegium, decyzja o umorzeniu takich należności nie miałaby żadnego wpływu na sytuację dochodową Skarżącego. Wpływałaby natomiast - poprzez spowodowanie wygaśnięcia długu - na jego sytuację majątkową, ale ustawodawca nie przewidział, aby w sprawach prowadzonych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy organy właściwe miały mieć na względzie właśnie tę sytuację. W niniejszej sprawie mamy zatem do czynienia z istnieniem wyłącznie interesu strony polegającego na dążeniu do poprawy sytuacji osobistej, której nie można ograniczać wyłącznie do sfery poprawy samopoczucia, jako że decyzja o umorzeniu należności wpływałaby również na sytuację prawną strony - redukowała ciążące na niej zobowiązania. Reasumując stwierdzić należy, iż sytuacja dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Ponadto, jak trafnie podkreśliły orzekające w sprawie organy, umorzenie Skarżącemu ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych w żaden sposób nie wpłynie na wielkość jego dochodów, nie zmieni jego sytuacji rodzinnej i nie będzie służyło prewencyjnie chroniąc go przed sytuacją, w której stanie się wyłącznie beneficjentem pomocy społecznej, gdyż w rzeczywistości jest on już taką osobą. Końcowo podkreślić należy, iż działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie czy to w wyniku podjęcia płatnej pracy czy też zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Pouczyć też należy skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł.