II SA/Bk 866/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lemańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 18 kwietnia 2025 r. nr S-KO.403/26/2025 w przedmiocie niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oddala skargę. Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. Postanowieniem z 18 kwietnia 2025 r. nr S-KO.403/26/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży stwierdziło niedopuszczalności wniosku K. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją tego organu z 26 marca 2025 r. nr SKO.403/24/2025. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Prezydent Miasta Łomża decyzją z 10 marca 2025 r. nr COM.5410.2359.2.2025.AK nałożył na K. B. karę pieniężną w wysokości 250 zł z tytułu naruszenia obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu. Decyzję tę w postępowania odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży decyzją z 26 marca 2025 r. nr SKO. 403/24/2025 utrzymało w mocy. Z decyzją tą nie zgodził się K. B. i złożył odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży, wnosząc o ponowne rozpatrzenie jego odwołania z 10 marca 2025 r. W jego uzasadnieniu wskazał, że przekroczenie terminu zgłoszenia zbycia pojazdu o 7 dni spowodowane było tylko i wyłącznie jego stanem zdrowia. Miał poważne problemy z poruszaniem się, co udokumentowała lekarz neurolog. W tym okresie miał również przeprowadzane konsultacje w Wojskowym Szpitalu Klinicznym w Ełku. W tym czasie też wykonywał serię zalecanych badań. Odnosząc się do tego wniosku SKO stwierdziło, że decyzja z 26 marca 2025 r. nr SKO.403/24/2025 jest decyzją ostateczną i nie przysługuje od niej odwołanie ani też wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, dlatego też stwierdzono jego niedopuszczalność. Skargę na to postanowienie do sądu administracyjnego wniósł K. B.. W petitum tego pisma procesowego jako przedmiot zaskarżenia skarżący oprócz przedmiotowego postanowienia wymienił także ostateczną decyzję SKO z 26 marca 2025 r. oraz postanowienie SKO z 27 marca 2025 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji z 26 marca 2025 r. W uzasadnieniu podniesiono, że zaskarżone decyzje są dla skarżącego krzywdzące, gdyż niedopełnienie obowiązku zgłoszenia sprzedaży pojazdu spowodowane było bardzo złym stanem zdrowia. Skarżący w tym okresie poruszał się na wózku inwalidzkim i potrzebował pomocy osób trzecich. Gdy tylko stan zdrowia pozwolił, skarżący dokonał czynności zgłoszenia. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z 20 października 2025 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu wniósł o: 1. uchylenie w całości postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z 18 kwietnia 2025 r. nr SKO.403/26/2025, stwierdzającego niedopuszczalność wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją SKO z 26 marca 2025 r., nr SKO.403/24/2025; 2. uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z 26 marca 2025 r. nr SKO.403/24/2025, utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łomża z 10 marca 2025 r. nr COM.5410.2359.2.2025.AK; 3. przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia z wytycznymi wynikającymi z uzasadnienia wyroku, w szczególności w zakresie obowiązku rozważenia zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. bądź zasad ogólnych prawa administracyjnego i odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej na rzecz poprzestania na pouczeniu; 4. ewentualnie - z najdalej posuniętej ostrożności procesowej - o stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania i jego umorzenie w trybie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.; 5. zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego - nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na rzecz pełnomocnika skarżącego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że w pouczeniu decyzji z 26 marca 2025 r. wskazano wyłącznie możliwość wniesienia skargi do WSA w Białymstoku. Natomiast w postanowieniu prostującym tę decyzję pouczenie zostało istotnie zmienione i rozszerzone. Wskazano w nim, że stronie przysługuje nie tylko skarga do WSA, ale również wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący działając bez profesjonalnego pełnomocnika i kierując się elementarnym zaufaniem do organów władzy publicznej, postąpił w sposób racjonalny i przewidywalny, tj. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając w oparciu o treść późniejszego pouczenia z 27 marca 2025 r. Zarzucono, że skutek zaskarżonego postanowienia w istocie obarcza skarżącego negatywnymi konsekwencjami proceduralnymi wynikającymi z wadliwego, niejednoczonego i wprowadzającego w błąd pouczenia udzielonego przez sam organ. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w sytuacji, w której ten sam organ, działając w odstępie jednego dnia, wydał dwa sprzeczne i wzajemnie wykluczające się pouczenia w tej samej sprawie, oznaczonej tym samym numerem sygnatury. Pouczenia te dotyczyły kluczowej kwestii, przysługujących stronie środków prawnych i różniły się co do wskazania właściwego trybu zaskarżenia. Pierwsze pouczenie zawarte w decyzji z 26 marca 2025 r. wskazywało wyłącznie możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Kolejne pouczenie, zawarte w piśmie z 27 marca 2025 r., rozszerzało ścieżkę prawną o możliwość wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W rezultacie skarżący, kierując się późniejszym pouczeniem, działając w dobrej wierze i w zaufaniu do organu, wybrał ten środek prawny, który organ sam mu wskazał. Tego rodzaju praktyka organu stoi w rażącej sprzeczności z art. 9 K.p.a., który nakłada na organy administracji publicznej obowiązek udzielania stronom postępowania niezbędnych informacji i pouczeń w sposób jasny, jednoznaczny i rzetelny, zapewniający stronie rzeczywistą możliwość realizacji jej uprawnień procesowych. Pouczenie to ma charakter gwarancyjny i jest jednym z podstawowych instrumentów ochrony praw jednostki w postępowaniu administracyjnym. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa nieprawidłowe lub błędne pouczenie nie może prowadzić do powstania negatywnych skutków procesowych dla strony, która w zaufaniu do treści pisma organu podjęła określone działania. W stanie faktycznym niniejszej sprawy organ nie tyle błędnie wskazał termin, ile wprowadził stronę w błąd co do rodzaju przysługującego środka zaskarżenia. Najpierw pouczył, że przysługuje wyłącznie skarga do sądu administracyjnego, a następnego dnia wydał sprostowanie, w którym pouczył o możliwości złożenia również wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Działając w zaufaniu do tej drugiej, późniejszej informacji, skarżący podjął czynność procesową zgodnie z treścią pouczenia organu, wnosząc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym, co niezwykle istotne, skarżący nie uchybił terminowi z własnej winy, lecz został wprowadzony w błąd przez sam organ administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli sądu w sprawie niniejszej podlegało postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z 18 kwietnia 2025 r. nr S-KO.403/26/2025 stwierdzające niedopuszczalność wniosku K. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją tego organu z 26 marca 2025 r. nr SKO.403/24/2025. Poza kontrolą sądu pozostawała decyzja SKO z 26 marca 2025 r. oraz postanowienie SKO z 27 marca 2025 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji z 26 marca 2025 r. Postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 134 K.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Regulacja art. 134 K.p.a. wyznacza zakres postępowania organu drugiej instancji określanego w doktrynie mianem wstępnego, rozpoczynającego działanie organu wyższego stopnia od badania zaistnienia przesłanek formalnych do rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia. Na tym etapie postępowania organ drugiej instancji jest obowiązany ocenić, czy odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest dopuszczalny. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak formalnych przesłanek wniesionego środka zaskarżenia, to obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia, kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten nie tylko kończy etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie przed organem odwoławczym. Dopiero pozytywny rezultat wskazanych czynności rodzi automatycznie prawo i jednocześnie obowiązek organu drugiej instancji zbadania sprawy i jej rozstrzygnięcia. Ten etap nazywany jest w literaturze przedmiotu postępowaniem rozpoznawczym, podczas którego przeprowadzane jest postępowanie wyjaśniające co do merytorycznych aspektów sprawy. Oznacza to, że jedynie po ustaleniu przez organ wyższego stopnia, że środek zaskarżenia został skutecznie wniesiony, może on badać kwestie materialnoprawne sprawy. Natomiast w sytuacji stwierdzenia niedopuszczalności odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) organ nie może orzekać co do istoty sprawy. Postanowienie takie ma więc charakter wyłącznie procesowy i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. W konsekwencji również kognicja sądu ogranicza się wyłącznie do oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, tj. oceny, czy w konkretnej sprawie faktycznie zaistniały przyczyny formalne do takiego stwierdzenia. Sąd w sprawie niniejszej rozstrzyga zatem wyłącznie o kwestiach procesowych i nie może oceniać i wypowiadać się odnośnie merytorycznych aspektów sprawy. Przepis art. 134 K.p.a. nie określa, jakie warunki decydują o dopuszczalności bądź niedopuszczalności środka zaskarżenia, wynikają one jednak z innych przepisów procesowych stanowiących o przedmiocie zaskarżenia i toku postępowania. Niedopuszczalność środka zaskarżenia może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Niedopuszczalność środka zaskarżenia z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawa możliwości wniesienia środka zaskarżenia. Natomiast przesłanka podmiotowa oznacza złożenie środka zaskarżenia przez legitymowany podmiot - stronę postępowania. Zgodnie z art. 15 K.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie do tej zasady, art. 127 § 1 K.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Przepis art. 127 § 2 K.p.a. wskazuje, że właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. W myśl zaś art. 127 § 3 K.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z unormowań tych wynika, że zarówno odwołanie, jak i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy są środkami zaskarżenia rozstrzygnięć wydanych w pierwszej instancji. Strona może zaskarżyć decyzję organu pierwszej instancji tylko jednokrotnie w administracyjnym toku instancji. Rozpatrzenie odwołania wyczerpuje administracyjne postępowanie instancyjne. Decyzja organu odwoławczego jest ostateczna i strona, która nie zgadza się z rozstrzygnięciem może decyzję organu drugiej instancji zaskarżyć do sądu administracyjnego. Przenosząc te ogólne uwagi na grunt sprawy niniejszej wskazać należy, że skarżący zaskarżył skutecznie odwołaniem decyzję organu pierwszej instancji, tj. decyzję Prezydent Miasta Łomża z 10 marca 2025 r. nr COM.5410.2359.2.2025.AK o nałożeniu na niego kary pieniężnej w wysokości 250 zł z tytułu naruszenia obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu. Po rozpatrzeniu tego odwołania organ odwoławczy, w tej sprawie - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży, wydało decyzję z 26 marca 2025 r. nr SKO. 403/24/2025 utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja ta w administracyjnym toku instancji jest decyzją ostateczną, która może być zaskarżona do sądu administracyjnego. W decyzji tej zawarto prawidłowe pouczenie o przysługującej skarżącemu skardze do sądu administracyjnego. Od decyzji tej skarżącemu nie przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży. Jak już wyjaśniono art. 127 § 3 K.p.a. wyraźnie wskazuje, że wniosek taki przysługuje tylko od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez samorządowe kolegium odwoławcze. Tym samym przepis ten wyklucza możliwość złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji wydanej przez Kolegium w postępowaniu drugoinstancyjnym. Okoliczność ta nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 22 lutego 2024 r., III FSK 4210/21, pub. CBOSA). Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika skarżącego wskazać należy, że istotnie w dniu 27 marca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży postanowieniem nr S-KO.403/24/2025 z urzędu sprostowało w uzasadnieniu decyzji z 26 marca 2025 r. oczywiste omyłki pisarskie. W postanowieniu tym zawarto pouczenie, że "strona niezadowolona z niniejszego postanowienia może zwrócić się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania. Jeżeli strona nie chce skorzystać z prawa zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, może wnieść skargę do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Białymstoku (...)". W sprawie niniejszej mamy zatem do czynienia z dwoma orzeczeniami: z merytoryczną decyzją z 26 marca 2025 r. o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji i z prawidłowym pouczeniem o środku zaskarżenia od tej decyzji oraz z postanowieniem z 27 marca 2025 r. prostującym oczywiste omyłki w uzasadnieniu tej decyzji zawierającym odrębne pouczenie o sposobie zaskarżenia tego postanowienia. W świetle powyższego nie mogła być uwzględniona argumentacja pełnomocnika dotycząca tego, że postępowanie skarżącego wynikało z wadliwego, niejednoczonego i wprowadzającego w błąd pouczenia udzielonego przez sam organ, gdyż ten sam organ, działając w odstępie jednego dnia, wydał dwa sprzeczne i wzajemnie wykluczające się pouczenia w tej samej sprawie, oznaczonej tym samym numerem sygnatury. Pełnomocnik zarzucił, że pierwsze pouczenie zawarte w decyzji z 26 marca 2025 r. wskazywało wyłącznie możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Kolejne pouczenie, zawarte w piśmie z 27 marca 2025 r., rozszerzało ścieżkę prawną o możliwość wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak już wykazano powyżej były to dwa odrębne rozstrzygnięcia z odrębnymi prawidłowymi pouczeniami o środkach zaskarżenia przysługujących odrębnie od każdego z nich. Dodatkowo nawiązując do argumentacji pełnomocnika podnieść należy, że skarżący w petitum skargi skierowanej do sądu administracyjnego oprócz zaskarżonego postanowienia wymienił także ostateczną decyzję SKO z 26 marca 2025 r. oraz postanowienie SKO z 27 marca 2025 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji z 26 marca 2025 r. Skutkowało to tym, że skargi zarządzeniem przewodniczącego wydziału z 15 maja 2025 r. rozdzielono i prowadzono w odrębnych aktach sądowych. Skargę na ostateczną decyzję z 26 marca 2025 r. zarejestrowano pod sygnaturą II SA/Bk 867/25. Skarga ta została odrzucona prawomocnym postanowieniem z 29 lipca 2025 r. jako spóźniona. Skarga na postanowienie z 27 marca 2025 r. została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Bk 868/25 i także została odrzucona jako spóźniona postanowieniem z 29 września 2025 r. Jednocześnie podnieść należy, że na żadnym etapie postępowania skarżący nie wnosił o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia. Nie toczyło się zatem żadne postępowanie w trakcie którego ocenie podlegałaby wina skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia środka zaskarżenia. Z podanych przyczyn skarga w sprawie niniejszej podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie kończące postępowanie.