II SA/Bk 872/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopada 2014 r. sprzeciwu B. K. i E. K. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 października 2014 r. przyznającego B. K. i E.K. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych i odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi B. K. i E. K. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postepowania w sprawie legalności budowy zbiornika wodnego p o s t a n a w i a 1. przyznać B. K. i E. K. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych, 2. w pozostałym zakresie odmówić B. K. i E.K. przyznania prawa pomocy. Małżonkowie B. i E. K. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem S. K. (30 lat). Dochód miesięczny trzyosobowej rodziny stanowi emerytura E. K. w wysokości 2.986,26 zł netto. B. K. i S. K. są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku pozostają na wyłącznym utrzymaniu E. K. Wykazane wydatki miesięcznie to: około 1.000 zł – spłata raty kredytu konsolidacyjnego; 300 zł – transport (sklepy, lekarz, urzędy); 100 zł – inne opłaty (energia elektryczna, gaz, woda, podatki, śmieci). Pozostały dochód jest przeznaczony na żywność, ubrania i lekarstwa. Małżonkowie K. są zadłużeni z tytułu kredytu konsolidacyjnego na kwotę 20.000 zł. Majątek B. i E. K. stanowi: dom o powierzchni 63,92 m2 oraz nieruchomość pod tym domem o powierzchni 0,44 ha. Skarżący nie posiadają oszczędności i przedmiotów wartościowych. Rodzina nie korzysta ze świadczeń z zakresu pomocy społecznej (k. 29 - 30). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 26 września 2014 r. (k. 32) skarżący wyszczególnili dodatkowe wydatki miesięczne: 24 zł - wywóz śmieci; 75 zł – doładowania trzech telefonów komórkowych; 150 zł - energia elektryczna; 50 zł – Internet; 100 zł - wywóz szamba; 73 zł – woda; 65 zł -ubezpieczenie na życie; 25 zł - abonament telewizji satelitarnej ; 410 zł – gaz oraz roczne: 200 zł - ubezpieczenie domu; 450 zł - ubezpieczenie samochodu; 100 zł – przegląd samochodu; 280 zł - przegląd zbiornika gazowego; 45 zł - podatek od nieruchomości (k. 36). Do akt sprawy małżonkowie K. dołączyli: kserokopie decyzji ZUS określającej wysokość emerytury E. K. (k. 37); harmonogram spłaty rat zaciągniętego kredytu (k. 38); faktury za: energię elektryczną (k. 39); Internet (k. 40); wywóz nieczystości (k. 41); wodę (k. 42); ubezpieczenie na życie (k. 43); abonament TV satelitarnej (k. 43); gaz (k. 44 – 45). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy przyznał wnioskodawcom prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legł fakt posiadania przez małżonków K. stałego źródła dochodu w postaci emerytury E. K. w wysokości 2.986,26 zł netto. Wskazano, że B. i E.K.powinni wygospodarować z uzyskiwanego dochodu środki finansowe na pokrycie przynajmniej części kosztów sądowych w sprawie niniejszej zwłaszcza, że w 19 na 20 złożonych w roku bieżących wnioskach o przyznanie prawa pomocy, uwzględniono w całości ich żądanie. Od powyższego postanowienia wnioskodawcy złożyli sprzeciw. Małżonkowie B. i E. K. podnieśli m.in., że referendarz nie wziął pod uwagę wszystkich wskazanych przez nich wydatków, tj. miesięcznych kosztów związanych z transportem w wysokości 300 zł, przez co zaniżył o ww. kwotę ich miesięczne wydatki (z kwoty 2450 zł na kwotę 2150 zł). Tym samym kwota na utrzymanie wynosi około 530 zł, a nie jak wskazano 830 zł i jest przeznaczona na wydatki trzech osób dorosłych i pięciu psów. Dodali również, że w obecnym miesiącu ponieśli dodatkowo wydatek na szczepiennie psów przeciwko wściekliźnie w wysokości 100 zł. W tej sytuacji trudno domniemywać, że z kwoty 430 zł stać ich na opłacenie połowy kosztów, tj. 250 zł bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Ponadto zdaniem małżonków K. bez znaczenie jest powoływanie się przez referendarza na ilość złożonych przez nich wniosków o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyli, że 20 wniosków, na które powołuje się referendarz składali na przestrzeni kilku lat, a nie w roku bieżącym oraz, że pomimo dochodu na podobnym poziomie dotychczas było im przyznawane prawo pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających z tego tytułu kosztów. Wywiązanie się z obowiązku odpłatności ustanowionego w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oznacza, że strona powinna w pełni wykorzystać dostępne dla niej środki, by w kosztach sądowych w miarę możliwości uczestniczyć, a jeśli tych środków nie posiada, powinna to w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości uzasadnić i wykazać. Powyższa zasada znajduje odzwierciedlenie w treści art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z regulacji tej wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno "Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Kraków 2005, s. 592). Z treści złożonego przez Wnioskodawców oświadczenia wynika, że źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny jest emerytura E. K. w wysokości 2.986,26 zł netto (k. 37). Wykazane wydatki miesięczne to 2.064 zł (rata spłaty kredytu, wywóz śmieci, doładowania trzech telefonów komórkowych, energia elektryczna, Internet, wywóz szamba, woda, ubezpieczenie na życie, abonament telewizji satelitarnej, gaz) oraz wydatki ponoszone na transport w wys. 300 zł miesięcznie. Wydatki roczne wynoszą łącznie 1.075 zł (ubezpieczenie domu i samochodu, przegląd samochodu, przegląd zbiornika gazowego, podatek od nieruchomości), co stanowi w przeliczeniu na poszczególne miesiące 90 zł. Łącznie wydatki miesięczne skarżących wynoszą zatem około 2.450 zł. Podkreślenia wymaga, że kwota ta nie obejmuje kosztów żywnościi środków czystości, na zakup, których pozostaje około 530 zł. Dodatkowo skarżący są zadłużeni na łączną kwotę 19.070,88 zł (na dzień 03 listopada br. – k. 38) z tytułu zaciągniętego kredytu. W skład majątku wnioskodawców wchodzi: dom o powierzchni 63,92 m2 oraz działka siedliskowa o powierzchni 0,44 ha. Skarżący w złożonym sprzeciwie wskazali również, że w obecnym miesiącu ponieśli wydatek w wysokości 100 zł na szczepienie psów, jednakże nie przedstawili żadnego dokumentu potwierdzającego fakt jego poniesienia. W ocenie Sądu przywołane okoliczności stanowią dostateczne uzasadnienie do przyznania wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych. Trzyosobowa rodzina utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.986,26 złotych netto, co daje 995,42 złotych w przeliczeniu na jedną osobę. Dodatkowo mają na utrzymaniu 5 psów. Wnioskodawcy nie posiadają oszczędności. Bieżące wydatki rodziny wraz ze spłatą zaciągniętych kredytów zamykają się kwotą około 2.450 zł. Pozostała kwota około 530 zł przeznaczana jest na zakup żywności, odzieży, niezbędnych środków czystości i utrzymanie psów. Uznano zatem, że konieczność uiszczenia wpisu w pełnej wysokości byłaby obciążeniem, które powodowałoby zamknięcie drogi sądowej. Prawo do Sądu zostanie jednak zachowane, a prawa strony zostaną nie naruszone w sytuacji częściowego uwzględnienia wniosku poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych. Ponadto zwolnienie z połowy kosztów sądowych nie spowoduje, w ocenie Sądu, pogorszenia się sytuacji życiowej wnioskodawców (uszczerbek w utrzymaniu koniecznym wnioskodawców). Jednocześnie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawcy są na tyle osobami ubogimi, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają im wywiązanie się z obowiązku partycypowania w połowie kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinni mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winny oni zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. Co do zasady bowiem strona winna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jak wskazano wyżej jest formą dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli. W przedmiotowej sprawie negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od całości kosztów sądowych stanowi przede wszystkim fakt osiągania przez E. K., pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym stałego miesięcznego dochodu pozwalającego na pokrycie wykazanych wydatków. Ponadto uznano, że skoro wnioskodawców stać na zaciąganie kredytów i nie wskazują oni by mieli kłopoty w ich spłacie, to posiadają oni płynność finansową i nie znajdują się w tak trudniej sytuacji by uzasadnione było zwolnienie ich od obowiązku uiszczenia całości kosztów sądowych. Nadmienić przy tym należy, że przy ustaleniu zakresu zwolnienia wzięto pod uwagę fakt, że na 20 złożonych przez wnioskodawców na przestrzeni kilku lat (jak słusznie podnoszą skarżący w sprzeciwie) do tutejszego Sądu wniosków o przyznanie prawa pomocy, w 16 przypadkach zwolniono ww. od kosztów sądowych, a w 5-ciu sprawach ustanowiono pełnomocnika z urzędu. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.