II SA/Bk 891/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez starszego Specjalistę Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r., którą odmówiono przyznania K. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Przyczyną odmowy przyznania zasiłku było niespełnienie warunku dochodowego. Organ I instancji rozważył też możliwość przyznania zasiłku okresowego zwrotnego, jednak nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia w tej formie. W odwołaniu od tej decyzji K. M. podniosła, że decyzję wydano na podstawie art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przy czym przepis ten dotyczy przyznania pomocy społecznej a jej przyznania tej pomocy odmówiono. W ocenie odwołującej jest to nielogiczne. Ponadto powołując się na wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 lutego 2012 r., II SA/Bk 6/12 stwierdziła, że dochód z gospodarstwa rolnego jest dochodem ustawowym a nie rzeczywistym i nie powinien być brany pod uwagę na potrzeby świadczeń z pomocy społecznej. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że odwołująca nie spełnia warunku dochodowego. Ustalono, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, figuruje w ewidencji osób bezrobotnych – bez zasiłku, legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2011 r., którym została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2013 r. Jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 3,1195 ha przeliczeniowych, co daje dochód w wysokości 645,74 zł. Otrzymała z ZMK w B. mieszkanie do remontu na własny koszt, jednak remontu tego nie wykonała, przeprowadziła tylko drobne naprawy. Zalega w opłacie czynszu z tytułu najmu mieszkania. Z tego tytułu od maja 2012 r. przystąpiła do programu oddłużeniowego, zaległość została rozłożona na 24 raty po 84 zł miesięcznie. Przyznano jej też dodatek mieszkaniowy na okres V - X 2012 r. w wysokości 297,55 zł miesięcznie. Ma też zawartą z ZMK umowę na wynajęcie magazynu, w którym przechowuje meble, sprzęt gospodarstwa domowego i ponosi z tego tytułu wydatek w kwocie 151,58 zł. Z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego jest też zobowiązana do opłacania podatku rolnego i składki na ubezpieczenie społeczne rolników (zalega z płatnością tych składek). Zainteresowana podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oświadczyła, że nadal jest właścicielką gospodarstwa rolnego i nie jest ono użytkowane ani wydzierżawiane. Nie została uznana przez lekarza rzeczoznawcę KRUS za osobę całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym ani też nie stwierdzono jej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Organ wyliczył, że dochód zainteresowanej ogółem wyniósł kwotę 943,29 zł miesięcznie i stwierdził, że przekracza kwotę 477 zł, stanowiącą kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Dochód z gospodarstwa rolnego został zsumowany z dochodem z tytułu dodatku mieszkaniowego. Organ uznał, że zainteresowana nie spełnia warunków do przyznania zasiłku okresowego, zarówno o charakterze bezzwrotnym, jak i o charakterze zwrotnym. W ocenie organu nie jest takim warunkiem w szczególności to, że strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, albowiem jest ona właścicielką gospodarstwa rolnego, z którego może uzyskiwać korzyści. Organ wskazał też, że ustawodawca określił sposób liczenia dochodu z gospodarstwa rolnego w sposób ryczałtowy co oznacza, że sam fakt jego posiadania daje możliwość uzyskiwania dochodu. Końcowo podano, że przepis art. 106 ust. 1 ustawy jest przepisem porządkowym i zgodnie z nim przyznanie (odmowa przyznania tym bardziej) świadczeń z pomocy społecznej następuje w drodze decyzji. W skardze do sądu administracyjnego K. M. ponownie zarzuciła, że decyzję wydano na podstawie art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przy czym przepis ten dotyczy przyznania pomocy społecznej a jej przyznania tej pomocy odmówiono. Nadto jej zdaniem niepoprawnie przytoczono przepis art. 8 ust. 3 ustawy. Wskazując na powyższe wniosła o pozytywne rozpatrzenie skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. skarżąca złożyła umowę dzierżawy z dnia 10 grudnia 2009 r. oraz informację na temat składek na rzecz KRUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Podstawę prawną do przyznania osobie uprawnionej świadczenia w postaci zasiłku okresowego stanowi art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej u.p.s. Zgodnie z tą regulacją zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy na dzień wydawania decyzji kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło 477 zł. Bezspornym w sprawie jest, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, posiadającą ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Posiada też gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 3,1195 ha. Miała też przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 297,55 zł. Jej dochód przekracza kwotę 477 zł. Zasadnie zatem organy uznały, że nie spełnia ona kryterium dochodowego, które jest jednym z warunków przyznania zasiłku okresowego. W sytuacji, gdy skarżąca posiada gospodarstwo rolne, dochód z niego należy ustalać zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. w związku z § 1 pkt 2 "e" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Prawidłowo zatem wyliczył organ, że miesięczny dochód skarżącej, liczony jako dochód z gospodarstwa rolnego według ilości ha przeliczeniowych wynosi 645, 74 zł (3, 1195 ha x 207 zł - na dzień wydawania zaskarżonej decyzji). Ta kwota, zsumowana z kwotą dodatku mieszkaniowego (297,55 zł) daje 943,29 zł. Prawidłowo nie pomniejszono kwoty dochodu o składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wprawdzie, zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach. Nie budzi jednak wątpliwości Sądu, że odliczeniu od przychodu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne czy zdrowotne. Tymczasem jak wynika z akt sprawy zadłużenie skarżącej z tytułu nieopłaconych składek na dzień 2 lutego 2012 r. za okres od III kwartału 2010 r. do I kwartału 2012 r. wynosi 2.126,60 zł plus odsetki w wysokości 104 zł. W tej sytuacji brak jest podstaw, by o kwoty wyliczonych przez KRUS składek pomniejszać jej przychód. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącej zasiłek okresowy nie przysługiwał, bowiem nie spełniła ona warunku niskiej dochodowości. Organ dokonał też analizy sytuacji skarżącej pod kątem możliwości przyznania zasiłku okresowego pod warunkiem zwrotu, na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. W myśl tej regulacji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przepis nie wymaga tutaj spełnienia kryterium dochodowego (może ono być przekroczone), jednak konieczną przesłanką jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". WSA w Krakowie w wyroku z 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/11 stwierdził, że szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 u.p.s., musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 listopada 2011r. wyraził pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (I OSK 1083/11). Sąd orzekający w tej sprawie podziela zaprezentowane wyżej poglądy i stwierdza, że istotnie, w niniejszej sprawie nie zachodzi tak interpretowany szczególnie uzasadniony przypadek. Zasadnie przyjął organ, że trudna sytuacja finansowa skarżącej takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem nie jest. Organ zwrócił uwagę na fakt posiadania przez skarżącą gospodarstwa rolnego, z którego może ona uzyskiwać korzyści – gospodarując lub oddając je w dzierżawę. Zgodzić się trzeba z organem, że fakt, iż skarżąca nie czyni starań i nie korzysta z posiadanej nieruchomości rolnej w celu pozyskania środków na własne utrzymanie świadczy o tym, że nie chce ona wykorzystać własnych możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji. Na etapie postępowania sądowego skarżąca przedstawiła umowę, na podstawie której oddała gospodarstwo w dzierżawę oraz wskazała, że dzierżawca nie wywiązuje się z postanowień umowy. Treść umowy jest jednak zależna od woli jej stron. Jeżeli zaś jedna ze stron nie wywiązuje się z niej, druga może czynić kroki mające na celu jej rozwiązanie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.