II SA/Bk 894/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk (spr.), po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2014 roku sprzeciwu T. K. M. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 06 grudnia 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi T. K. M. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie legalności budowy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania p o s t a n a w i a odmówić przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Pan T. K. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 19) podając, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem miesięcznego utrzymania wnioskodawcy pozostaje dochód uzyskiwany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, iż [...] hektarowe gospodarstwo rolne położone jest na słabej jakości gruntach, a głównym źródłem uzyskiwanego przychodu jest hodowla bydła mlecznego. Niezadowalająca kondycja finansowa gospodarstwa rolnego spowodowana jest licznymi konfliktami z panem E. Sz. W skład majątku skarżącego wchodzą: dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Wnioskodawca całość uzyskiwanych dochodów przeznacza na bieżące utrzymanie, w tym wysokie koszty produkcji rolnej oraz sprawy sądowego. Skarżący posiada oszczędności tj. około 105.000 zł zabezpieczone na spłatę E. Sz. ze współwłasności zgodnie z wyrokiem sądu rejonowego, które dodatkowo musi uzupełnić do kwoty ponad 121.000 zł (k. 19-21). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 października 2013 r. wnioskodawca wskazał, iż posiada inwentarz żywy: [...] sztuki bydła, w tym [...] krów dojnych. T. K. M. jest właścicielem ciągnika rolniczego [...], rok produkcji [...] oraz kompletu podstawowych maszyn do uprawy gleby i zbioru plonów. Wyliczając wskazany we wniosku dochód z gospodarstwa rolnego skarżący przyjął średni dochód z 1 ha przeliczeniowego pomnożony przez liczbę ha przeliczeniowych użytkowanych przez niego, co dało mu kwotę około 1.130 zł. Wnioskodawca otrzymał dopłaty z Unii Europejskiej do prowadzonej produkcji rolnej w kwocie 5.300 zł. Do wydatków związanych z utrzymanie wnioskodawcy oraz prowadzonego gospodarstwa rolnego skarżący zaliczył: opłatę za śmieci – 20 zł, podatek rolny – 100 zł, KRUS - 375 zł, Internet – 80 zł, telefon – 170 zł, energię elektryczną – 290 zł, ratę kredytów – 700 zł, ubezpieczenie samochodów i maszyn rolniczych około 84 zł (1000 zł rocznie), stałe wydatki na pasze oraz inne rzeczy związane z prowadzeniem hodowli – 3000 zł, paliwo w zależności od miesiąca – około 800 zł, koszty związane z utrzymanie gospodarstwa domowego (jedzenie, środki czystości itp.) – 1.000 zł. Wnioskodawca końcowo podniósł, iż posiada dwa samochody osobowe marki [...], rok produkcji [...] oraz [...], rok produkcji [...], a ich miesięczny koszt eksploatacji wynosi 1.200 zł. Wskazał także, iż w miesiącach wiosennych przychód ze sprzedaży mleka nie przekraczał kwoty 1.500 zł, w związku z czym część obecnego przychodu musi przeznaczyć na pokrycie powstałych strat (k. 26). Do akt sprawy T. K. M. dołączył: wyciągi z rachunku bankowego za okres sierpień – listopad 2013 r. (k. 27-30), kserokopię dokumentów potwierdzających część ponoszonych wydatków i dochód uzyskiwany ze sprzedaży mleka za okres sierpień – październik 2013 r.(k. 31-40). Postanowieniem z dnia 06 grudnia 2013 roku referendarz sądowy odmówił T. K. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył T. K. M. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, iż odmowa przyznania prawa pomocy blokuje mu możliwość obrony przez E. Sz., który atakuje to dziesiątkami spraw cywilnych i administracyjnych. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż oceniając stan jego rachunku bankowego nie wzięto pod uwagę, że Sąd zasądził na rzecz E. Sz. kwotę 121.000 zł i taką kwotę bezwarunkowo skarżący musi posiadać na koncie po uprawomocnieniu się wyroku. Końcowo wskazał także, iż aktualnie znacznie się pogorszyła jest sytuacja majątkowa, nie dokonując żadnych inwestycji, skarżący ma stratę kilku tysięcy. Obecnie wnioskodawca posiada również zaległości w płatnościach m.in. KRUS, energii elektrycznej i podatku rolnym. Na potwierdzenie powyższych okoliczności T. K. M.i przedłożył wyciąg z rachunku bankowego na dzień 18 lutego 2013 r. Na tej podstawie wniósł o przyznanie prawa pomocy (k. 51,52). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odpłatność jest jedną z podstawowych zasad postępowania przed sądem administracyjnym. Reguła ta doznaje wyjątków tylko w sytuacjach szczegółowo określonych przepisami. Są to zwolnienia ustawowe wymienione zwłaszcza w przepisie art. 239 p.p.s.a. oraz prawo pomocy czyli zwolnienie od kosztów sądowych na wniosek strony. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione podlega ostatecznie ocenie sądu. Analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącego wykazała, iż jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, a jego stan majątkowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w oparciu o dane wskazane w oświadczeniu majątkowym i jego uzupełnieniu, w przeważającej mierze udokumentowane stosownymi zaświadczeniami i rachunkami oraz w podniesione w sprzeciwie, należy wskazać, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W ocenie Sądu przywołane przez skarżącego okoliczności (sytuacja materialna) nie stanowią dostatecznego uzasadnienia do przyznania prawa pomocy i to w zakresie całkowitym. Skarżący posiada stałe źródło dochodu z gospodarstwa rolne, a wysokość przedmiotowego świadczenia jest wystarczająca zarówno do ponoszenia bieżących kosztów utrzymania jak i pokrycia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 500 zł (k.8) oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W złożonym oświadczeniu T. K. M. wykazał, iż pozostaje sam w gospodarstwie domowym. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego pozostaje dochód uzyskiwany z tytułu gospodarstwa rolnego, w tym sprzedaży mleka. Dochód z tego tytułu za okres sierpień – październik 2013 r. kształtował się na poziomie około 8.000 zł miesięcznie (k. 38-40). Wnioskodawca wskazał przy tym, iż w miesiącach wiosennych przychód ze sprzedaży mleka nie przekraczał kwoty 1.500 zł, w związku z czym część obecnego przychodu musi przeznaczyć na pokrycie powstałych strat. Dodatkowo skarżący uzyskał dopłaty do gruntów rolnych w łącznej wysokości 5.300 zł, co w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę 441,66 zł (k. 26). Wykazane wydatki miesięczne wnioskodawcy, w tym związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (opłaty za: prąd, wodę, telefon itp.) wynoszą około 7.800 zł. Majątek T. K. M. stanowi: dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolna o powierzchni [...]ha, inwentarz żywy: [...] sztuki bydła, w tym [...] krów dojnych, ciągnik rolniczy [...], rok produkcji [...] oraz komplet podstawowych maszyn do uprawy gleby i zbioru plonów oraz dwa samochody osobowe marki [...], rok produkcji [...] i [...], rok produkcji [...] Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa T. K. M. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. Skarżący wskazuje wprawdzie we wniosku, iż utrzymuje się z gospodarstwa rolne, a dochody miesięczne z tego tytułu wynoszą około 1.200 zł. Natomiast wykazane wydatki wynoszą około 8.000 zł, co pokrywa się z dochodami uzyskiwanymi ze sprzedaży mleka. Wnioskodawca wskazał ponadto, iż w miesiącach wiosennych przychód ze sprzedaży mleka nie przekraczał kwoty 1.500 zł, w związku z czym część obecnego przychodu musi przeznaczyć na pokrycie powstałych strat. Niemniej jednak skarżący zarówno we wniosku, jak i wniesionym sprzeciwie nie wykazał, aby posiadał jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących utrzymania siebie i prowadzonego gospodarstwa rolnego. Dodatkowo skarżący uzyskał dopłaty do gruntów rolnych w łącznej wysokości 5.300 zł. Z przedłożonego zaś do akt wyciągu bankowego za okres sierpień – listopad 2013 r. wynika, iż saldo końcowe za każdy miesiąc zamyka się kwotą dodatnią tj. kwotą ponad 112.000 zł (k. 27-30). Powyższe wskazuje, iż na datę złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. [...]10.2013 r. wnioskodawca dysponował środkami finansowymi do pokrycia kosztów wpisu od skargi oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W uzasadnieniu wniosku oraz sprzeciwie skarżący podniósł, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. Wydziału Zamiejscowego w W. M. w sprawie o zniesienie współwłasności, sygn. akt [...] jest zobowiązany do wpłaty kwoty 121.000 zł na rzecz E. Sz., niemniej jednak wnioskodawca także we wniesionym sprzeciwie nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających w/w wyrok oraz istniejące zobowiązanie, a także datę spłaty w/w należności. Nadto przedłożony wraz ze sprzeciwem wyciąg z rachunku bankowego z dnia 18 lutego 2013 r. jest dokumentem zbędnym przy rozpoznaniu niniejszego wniosku, gdyż zgodnie z przepisami najczęściej sytuacja materialna analizowana jest za okres trzech ostatnich miesięcy, a nie prawie rok wstecz. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, iż T. K. M. w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dacie jego rozpoznawania dysponował środkami umożliwiającymi pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej. Również nie wpływają znacząco na zmianę sytuacji materialnej okoliczności przedstawione przez skarżącą w sprzeciwie, tym bardziej, iż skarżący miał możliwość już wcześniej (w odpowiedzi na wezwanie referendarza) przedstawić dokumenty potwierdzające posiadane zadłużenie, w szczególności w zakresie zaległości w płaceniu bieżących płatności. Skarżący również do złożonego sprzeciwu nie dołączył żadnych dokumentów w tym zakresie. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej możliwości zarobkowe oraz to, że ubiegający się o prawo pomocy powinien poczynić wszelkie starania, by koszty sądowe uiścić, uprawniona jest odmowa przyznania tego prawa w zakresie kosztów postępowania i ustanowienia radcy prawnego. Końcowo zauważyć należy także, iż dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla jej utrzymania (tak wskazał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z dnia 14.10.2005 roku, w sprawie sygn. akt II SA/Gd 618/05, LEX 235275). Ponadto na marginesie podnieść również należy, iż okoliczność zwalniania innej strony postępowania od kosztów sądowych w postępowaniu administracyjnym nie może być przesłanką uzasadniającą zwolnienie od kosztów skarżącego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem analizowany zawsze w oparciu o sytuację materialną wnioskodawcy, a nie innych osób trzecich. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.