II SA/Bk 9/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 września 2008 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 2 kwietnia 2008 r., rozstrzygającego o prawie pomocy w sprawie ze skargi S. F. Z. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postanowienia odwoławczego w sprawie ustalenia środowiskowych warunków realizacji przedsięwzięcia. p o s t a n a w i a zmienić pkt 2 i 3 prawomocnego postanowienia z dnia 2 kwietnia 2008 r., w ten sposób, że przyznać skarżącemu S. F. Z. w B. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości; S. F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku podano, iż Stowarzyszenie jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego nie osiąga zysków i nie prowadzi działalności gospodarczej. Za rok 2006r. strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła 1.085,71 zł, zaś w 2007 r. - 10.000 zł. Wnioskodawca wyjaśnił ponadto, iż: w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. uzyskał wpływy w wysokości 880,50 zł, w tym - 500 zł tytułem darowizny od osoby prywatnej, 330,50 zł tytułem wpłat z przekazania 1 % podatku. W 2007r. strona skarżąca otrzymała darowizny w łącznej wysokości 10.000 zł, były to dotacje celowe z przeznaczeniem na cele edukacji ekologicznej, co stanowi o braku możliwości spożytkowania wzmiankowanej kwoty na pokrycie kosztów sądowych. Dodatkowo roczne składki 15 członków Stowarzyszenia nie przekraczają 300zł. We wskazanym wyżej okresie wydatki wyniosły około 10.000 zł i w całości zostały przeznaczone na cele statutowe. Stowarzyszenie nikogo nie zatrudnia, ani nie wynagradza, jego członkowie wykonują pracę jako wolontariusze. Wnioskodawca nie ponosi jakichkolwiek świadczeń publicznych oraz z uwagi na brak środków finansowych nie wynajmuje pomieszczeń i nie ponosi związanych z tym opłat eksploatacyjnych. Nadto strona jest zadłużona na kwotę 300 zł z tytułu rozmów telefonicznych (telefon został odłączony) oraz ma zablokowane konto bankowe przez komornika do kwoty 2.000 zł z tytułu zadłużenia Komitetu Wyborczego utworzonego na bazie Stowarzyszenia. Wnioskodawca od około trzech miesięcy nie posiada na rachunku bankowym środków finansowych. Przejściowy fakt obecności na rachunku bankowym kwoty 880 zł strona tłumaczyła "opóźnieniem w rozliczeniach zobowiązań i zadłużenia". W konkluzji Stowarzyszenie podkreśliło, iż obecnie jest stroną około 130 postępowań – koszty samej korespondencji wynoszą około 2.000 zł. Ponoszone opłaty powodują, iż strona skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego (pkt 1 postanowienia) i zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł (pkt 2 postanowienia) oraz oddalił wniosek w pozostałej części (pkt 3 postanowienia). W uzasadnieniu wskazano, że ze złożonych oświadczeń wynika, iż Stowarzyszenie w roku 2007 uzyskało wpływy w łącznej wysokości 11.130,50 zł, w tym dotacje celowe z przeznaczeniem na cele edukacji ekologicznej – 10.000 zł, darowizna od osoby prywatnej - 500 zł, wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego - 330,50 zł oraz około 300 zł zebranych z tytułu wpłacanych składek członkowskich. W tym samym okresie wydatki Stowarzyszenia wyniosły około 20.000 zł, co w konsekwencji stanowi o stracie finansowej w wysokości około 10.000 zł . Na dzień 31 stycznia 2008r. Stowarzyszenie nie posiadało środków finansowych na koncie. W świetle powyższego przyjęto, że kwoty poniesionych wydatków mają jedynie przybliżony charakter, strona nie określiła bowiem konkretnie przeznaczenia tych wydatków i nie przedstawiła żadnych dokumentów np. faktur na ich potwierdzenie, nie zostało również w żaden sposób udokumentowane stwierdzenie, że są one finansowane z pożyczek od członków Stowarzyszenia, choćby poprzez złożenie ich oświadczeń. Dodatkowo podkreślono, iż w piśmie z dnia 31 stycznia 2008r. strona najpierw wskazał, że w okresie od 1 stycznia 2007r. do 31 stycznia 2008r. jej wydatki wyniosły 10.000 zł a następnie w piśmie z dnia 4 marca 2008r. stwierdziła, że wydatki te wyniosły około 20.000. W konkluzji stwierdzono, że powyższe okoliczności skutkują brakiem możliwości uznania za wiarygodną kwoty rocznych wydatków Stowarzyszenia. Z uwagi na powyższe uznano, iż strona jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie przynajmniej w minimalnej części tj. w kwocie 50 zł., Pozostałe okoliczności (niskie wpływy osiągane przez Stowarzyszenie, brak majątku oraz konieczność ponoszenia kosztów w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem) uprawniają do przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz ustanowienia radcy prawnego. Od powyższego postanowienia nie został wniesiony sprzeciw, wobec czego uzyskało ono walor prawomomocności. W konsekwencji zarządzeniem z dnia 4 kwietnia 2008r. Stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 50 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe skarżące Stowarzyszenie złożyło "ponowny wniosek o całkowite zwolnienie z opłat sądowych i bezpłatną pomoc radcy prawnego na podstawie art. 165 p.p.s.a.", argumentując, iż zmiana orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie może nastąpić w wyniku zmiany okoliczności. W uzasadnieniu podano, że w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki do zmiany postanowienia z dnia 2 kwietnia 2008r. i zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów sądowych w całości, gdyż w chwili obecnej Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków. Kwota w wysokości 1.000 zł została przekazana przez bank za pośrednictwem komornika na konto wierzyciela prowadzącego egzekucję (jako dowód do akt został dołączony wyciąg z rachunku bankowego). Nadto po wydaniu postanowienia przez referendarza sądowego zostały wszczęte przeciwko Stowarzyszeniu dalsze egzekucje ( jako dowód do akt zostały dołączone zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z dnia 10 kwietnia 2008r.) Profesjonalny pełnomocnik skarżącego sprecyzował wniosek i wniósł o zmianę pkt 2 postanowienia poprzez przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego) lub częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego). W myśl regulacji art. 246 § 2 pkt 1 ww. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246§2 pkt 2 ww. ustawy). Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Skarżące Stowarzyszenie po uprawomocnieniu się postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy złożyło ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując jako podstawę art. 165 p.p.s.a. W tym miejscu należy podnieść, iż zgodnie z doktryną i orzecznictwem sądów administracyjnych kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, kiedy pierwszy wniosek został rozpoznany, a postanowienie w tym zakresie stało się prawomocne, winny być rozpatrywane w trybie art. 165 p.p.s.a., ważna jest jednak ocena treści, terminu i wpływu pisma do sądu dla prawidłowego jego zakwalifikowania (vide: A. Trela, Koszty i opłaty w postępowaniach administracyjnych i postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wyd. C.H. Beck, W- Wa 2007 r., s. 169). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z przypadkiem, gdzie strona złożyła ponowny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w całości. Należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Na nim też spoczywa obowiązek wykazania, że zmieniły się okoliczności, na podstawie których wydano postanowienie w przedmiocie przyznania bądź nieprzyznania prawa pomocy. Analiza materialnej i finansowej sytuacji skarżącego w takim zakresie, w jakim było to możliwe na podstawie uzupełnionego przez stronę materiału dowodowego, uprawnia w ocenie sądu, do wniosku, iż Stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść nawet części kosztów sądowych, w postępowaniu, w którym występuje jako strona. O powyższym przekonuje przede wszystkim fakt, iż w stosunku do S. F. Z. w B. prowadzone jest przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. postępowanie egzekucyjne. Jak wynika z zawiadomienia z dnia 10 kwietnia 2008 r., niniejszy organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy Stowarzyszenia do kwoty 7.200 zł należności głównej, 300 zł kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu egzekucyjnym, 576 zł opłaty egzekucyjnej i 16,35 zł wydatków gotówkowych. Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków, gdyż jak wynika z wyciągu z rachunku bankowego znajdująca się na tym rachunku kwota w wysokości 1.000 zł została przekazana przez bank za pośrednictwem komornika na konto wierzyciela prowadzącego egzekucję. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.