II SA/Bk 9/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. prowadzącego działalność gospodarzą pod nazwą D. W. J. M. w B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy We wniosku z dnia 7 kwietnia 2016 r., którego braki formalne zostały uzupełnione przesłaniem podpisanego formularza PPF w dniu 25 kwietnia 2016 r. (k. 111, 120), uczestnik postępowania i jednocześnie skarżący kasacyjnie w sprawie niniejszej D. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trójką dzieci, zaś łączny dochód rodziny ze stosunków pracy małżonków wynosi 3 450 zł. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 180 m2 (wartości około 250 000 zł), ½ udziału w gruncie rolnym o powierzchni 1,75 ha (wartości 15 000 zł), budynek gospodarczy (wartości około 60 000 zł) oraz samochód osobowy (wartości 15 000 zł). Wnioskodawca ma zaciągniętą pożyczkę na kwotę 2 000 zł, ma też oszczędności w kwocie 5 200 zł oraz akcje w wysokości 28 000 zł. Uzasadniając żądanie wskazał, że bieżące koszty utrzymania rodziny, w tym trójki dzieci (jedno studiuje poza miejscem zamieszkania) oraz opieka nad starszymi rodzicami i nad osobą niepełnosprawną w rodzinie w całości pochłaniają uzyskiwane dochody. Stąd też jego rodzina korzysta ze zgromadzonych oszczędności. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił D. P. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i wskazał w uzasadnieniu swego postanowienia, że sytuacja materialna D. P. wskazuje na możliwości finansowe poniesienia przez niego kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej (250 zł). Referendarz sądowy podkreślił, że do takich wniosków skłania kwota posiadanych przez wnioskodawcę oszczędności w wysokości 5 200 zł, która uszczuplona o kwotę 250 zł nie będzie stanowiła uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Również wskazał, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności jeśli chodzi o ich zaspokojenie, zaś prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Takiej sytuacji wnioskodawca nie udowodnił. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia referendarz sądowy wskazał na art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego złożył D. P. W jego ocenie, referendarz nie uwzględnił w należytym zakresie złożoności sytuacji materialnej wnioskodawcy, który mimo posiadanych oszczędności nie jest w stanie uiścić kwoty wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Jak wyjaśnił, ma na utrzymaniu trójkę dzieci, opiekuje się rodzicami, których również wspiera finansowo, zaś uzyskiwane łączne dochody nie wystarczają na zaspokojenie bieżących potrzeb i spłatę zaciągniętego kredytu. Skarżący kasacyjnie zmuszony jest do korzystania z oszczędności, których wielkość sukcesywnie się zmniejsza, nie ma też możliwości spieniężenia majątku trwałego oraz uzyskania dochodów z innych źródeł. Uiszczenie kosztów sądowych będzie powodowało dalsze uszczuplenie jego oszczędności niezbędnych do funkcjonowania rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlegało utrzymaniu w mocy. Skarżący kasacyjnie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Dla uzyskania takiego zwolnienia konieczne jest wykazanie przez stronę wnioskującą, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To na wnioskodawcy zatem spoczywa ciężar dowodu braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, który to ciężar dowodu jest wynikiem obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady odpłatności. Wyjątkiem od niej jest instytucja prawa pomocy, która ma umożliwić osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na powyższe, przyznanie prawa pomocy następuje w sytuacjach wyjątkowych i dopiero wówczas, gdy żądający zwolnienia wykaże brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Zaakceptować należy ocenę sformułowaną przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którą wnioskodawca braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania nie wykazał w sprawie niniejszej. Analiza materialnych i finansowych warunków życia wnioskodawcy, dokonana w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, trafnie wskazuje, że zgromadzone przez stronę oszczędności w kwocie 5 200 zł - a więc znacznie przekraczającej wysokość należnego obecnie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej - uniemożliwiają przyjęcie braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Co więcej, wnioskodawca wskazał w formularzu na posiadane akcje o wartości 28 000 zł. Te zasoby pieniężne dostępne od razu (oszczędności w kwocie 5 200 zł) lub po spieniężeniu (akcje), w połączeniu z niewskazaniem jakichkolwiek zaległości w spłacie zobowiązań związanych z bieżącym utrzymaniem i w spłacie kredytu (pożyczki) wykluczają przyjęcie, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna i wyjątkowa, by uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd nie zaprzecza, że istotnie koszty bieżącego utrzymania pięcioosobowej rodziny oraz pomoc rodzicom wiążą się ze znacznymi wydatkami, jednakże zgromadzone zasoby pieniężne wskazują na wypłacalność wnioskodawcy, zdolność regulowania bieżących zobowiązań. Podzielić należy ocenę referendarza sądowego, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, przed wszystkimi innymi, które – jak wywodzi wnioskodawca – są w jego sytuacji zaspokajane. W tych okolicznościach trafnie oceniono w zaskarżonym sprzeciwem postanowieniu, że brak jest podstaw do przyjęcia niemożności poniesienia przez wnioskodawcę pełnych kosztów postępowania w sprawie niniejszej. Stąd też zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy, o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.