II SA/Bk 91/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2005 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej oddala skargę Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uznało zasadność skargi Pana K. M. na bezczynność Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] sierpnia 2004 roku w przedmiocie rozparzenia jego wniosku z dnia [...] maja 2004 roku o przyznanie pomocy zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) i wyznaczyło organowi I instancji termin do wydania decyzji w tej sprawie. Decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 roku Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. odmówił przyznania Panu K. M. świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wymienionych w art. 36 pkt 1 (zasiłku stałego, zasiłku celowego specjalnego, zasiłku i pożyczki na ekonomiczne usamodzielnienie) należących do kompetencji gminy, oprócz zasiłków przyznawanych decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2004 roku (przyznającej zasiłek okresowy na maj w wysokości 73,96 zł.) i decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2004 roku (przyznającą zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupów żywności w wysokości 50 zł.) i świadczeń niepieniężnych, wymienionych w art. 36 § 2 (biletu kredytowego, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składki na ubezpieczenie społeczne, pomocy rzeczowej w tym na ekonomiczne usamodzielnienie, sprawienia pogrzebu, schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania, usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, w ośrodku wsparcia oraz rodzinnych domach pomocy, specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania). W uzasadnieniu decyzji przytoczono treść pisma Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Nr [...] z dnia [...] lipca 2004 roku, którym poinformowano Pana K. M. o formach pomocy wynikających z art. 36 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) oraz wyjaśniono, że w praktyce wszystkie zadania wynikające z ustawy o pomocy społecznej nie mogą być realizowane ze względu na ograniczenie możliwości i niewystarczające środki finansowe. Ponadto wskazano na brak współdziałania Pana K. M. z pracownikiem socjalnym, co przejawiało się odmową sprecyzowania potrzeb w związku z wnioskiem z dnia [...] maja 2004 roku. Z decyzją Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nie zgodził się Pan K. M. i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. W odwołaniu zarzucił, że MOPS dopuszcza się naruszenia ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności rażąco narusza przepis art. 106 ust. 3, art. 38 ust. 3 i art. 39 oraz dyskryminacji skarżącego. Jednocześnie wskazuje, że obowiązkiem pracowników pomocy społecznej w tym kierownika jest rozpoznawanie wszystkich potrzeb osoby, która złożyła wniosek o pomoc, a art. 36 ustawy określa, które potrzeby wnioskodawcy powinny być uwzględnione w decyzji o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] stycznia 2005 roku, Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i odmówiło przyznania świadczeń: pieniężnych z pomocy społecznej wymienionych w art. 36 pkt 1 lit. a i c – tj. zasiłku stałego i specjalnego zasiłku celowego oraz świadczeń niepieniężnych z pomocy społecznej wymienionych w art. 36 pkt. 2 litery c, d i f oraz od i do o, tj. środki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, sprawienie pogrzebu, schronienia, posiłki, niezbędnego ubrania, usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, mieszkania chronionego oraz pobytu i usług w domu pomocy społecznej – z uwagi na nie spełnienie przez skarżącego przesłanek wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiódł Pan K. M., zarzucając "pomieszanie pojęć i kompetencji", brak kryteriów, którymi się kieruje organ w przyznawaniu zasiłków, naruszenie konstytucji poprzez nie działanie w granicach prawa i nie przestrzeganie zasady praworządności i zaufania obywatela do organów Państwa. Skarżący podniósł także nie zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na Skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na szczególne podkreślenie zasługuje okoliczność, iż uzasadnienie decyzji organu odwoławczego zostało sporządzone z wyjątkową starannością, dokładnością i wnikliwie omawia stanowisko organu w oparciu o konkretne przepisy ustawy o pomocy społecznej. Wobec tak obszernego i prawidłowego uzasadnienia Sądowi nie pozostaje inne rozwiązanie, jak za organem odwoławczym, ponownie wyjaśnić skarżącemu, że jego żądanie przyznania mu świadczeń z art. 36 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 roku(Dz. U. Nr 64, poz. 593 z 2004 roku) nie może być uwzględnione, albowiem: a. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, co wynika z treści art. 37 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. Za osobę całkowicie niezdolną do pracy z powodu wieku uważa się osobę, która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny (art. 6 pkt 7 cyt. ustawy), natomiast całkowita niezdolność do pracy, to całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt 1). Pan K. M. nie spełnia żadnego z ww. warunków, ponieważ ukończył dopiero 40 lat oraz nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 roku, Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), b. specjalny zasiłek celowy stosownie do przepisu art. 41 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku może być przyznawany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Dochody uzyskiwane przez Pana K. M. nie przekraczają ustawowego kryterium dochodowego, zatem przysługuje mu prawo do zasiłki celowego i taki zasiłek został mu przyznany decyzją MOPS [...] z dnia [...] lipca 2004 roku wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 7 maja 2004 roku o przyznanie zasiłku zgodnie z art. 36 ustawy o pomocy społecznej, c. składki na ubezpieczenie zdrowotne stosownie do przepisu art. 86 ust. 1 punkty 5, 8 i 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2004 roku, Nr 210, poz. 2135) ośrodek pomocy społecznej opłacają za: dzieci do czasu rozpoczęcia realizacji obowiązku szkolnego nieprzebywające w placówkach, o których mowa w pkt. 18, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 19 cyt. ustawy), osoby pobierające zasiłek stały z pomocy społecznej niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 26), osoby bezdomne wychodzące z bezdomności niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 29) i osoby objęte indywidualnym programem zatrudnienia socjalnego, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 30). Pan K. M. nie zalicza się do żadnej z ww. kategorii osób, za które Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. zobowiązany jest uiszczać składki na ubezpieczenie zdrowotne, d. składki na ubezpieczenie społeczne stosownie do przepisu art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 2004 roku, Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) opłacane są za osobę, która rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie zamieszkującymi z matką lub ojcem. Pan K. M. nie spełnia warunków do przyznania tej formy pomocy, gdyż nie opiekuje się długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny, co wiązałoby się z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, e. sprawienie pogrzebu stosownie do przepisu art. 44 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej – "sprawienie pogrzebu odbywa się w sposób ustalony przez gminę zgodnie z wyznaniem zmarłego", f. schronienie posiłek i niezbędne ubranie stosownie do przepisu art. 48 ust. 1, 2, 3 i 4 ww. ustawy te formy pomocy przysługują osobie lub rodzinie, jeżeli jest ich pozbawiona. W przypadku Pana K. M. sytuacja taka nie ma miejsca. Skarżący jest współwłaścicielem 1/3 części domu jednorodzinnego, zatem nie wymaga udzielenia schronienia, co następuje przez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego w noclegowniach, schroniskach, domach dla bezdomnych i innych miejscach do tego przeznaczonych. Skarżący ma również niezbędne ubranie oraz jest w stanie sporządzić sobie jeden gorący posiłek dziennie, gdyż posiada do po temu pomieszczenie kuchenne wyposażone w niezbędny sprzęt gospodarstwa domowego oraz środki finansowe na zakup żywności a także możliwość pozyskania produktów żywnościowych np ziemniaków i warzyw w wyniku uprawy posiadanego gospodarstwa rolnego, g. usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze przysługują stosownie do przepisu art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Pan K. M. jest osobą młodą w wieku 40 lat, a jego stan zdrowia nie powoduje konieczności korzystania z pomocy innych osób. Tym bardziej, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zalecaną przez lekarza pielęgnację oraz w miarę możliwości zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 2 ww. ustawy), h. mieszkanie chronione jest formą pomocy społecznej przygotowującej osoby tam przebywające, pod opieką specjalistów, do prowadzenia samodzielnego życia lub zastępującą pobyt w placówce zapewniającej całodobową opiekę. Mieszkanie chronione zapewnia warunki samodzielnego funkcjonowania w środowisku, w integracji ze społecznością lokalną. Przysługuje ono osobie, która ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, w szczególności mieszkanie chronione przysługuje osobie z zaburzeniami psychicznymi, osobie opuszczającej rodzinę zastępczą, placówkę opiekuńczo – wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zakład dla nieletnich, uchodźcy (art. 53 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy). Pan K. M. nie spełnia warunków do przyznania tej formy pomocy, i. pobyt i usługi w domu pomocy społecznej przysługują osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Skarżący nie spełnia również warunków do przyznania tej formy pomocy. W przedmiocie form pomocy wynikających z art. 36 pkt 1 litery e, f i g oraz art. 36 pkt 2 litery g, h, p, q i r ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 roku, Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) tj. pomocy dla rodzin zastępczych, pomocy na usamodzielnienie się i kontynuowanie nauki, świadczeń pieniężnych na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla uchodźców, poradnictwa socjalistycznego, interwencji kryzysowej, opieka i wychowania w rodzinie zastępczej i placówce opiekuńczo – wychowawczej, pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, pomocy w uzyskaniu zatrudnienia, pomocy na zagospodarowanie – formie rzeczowej dla osób usamodzielnianych oraz szkoleń, poradnictwa rodzinnego, terapii rodzinnej prowadzonej przez ośrodki adopcyjno – opiekuńcze, to zasadnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło skarżącemu, że organem właściwym do ich przyznania jest Starosta Z. a nie Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Właściwie również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że zaskarżona decyzja nie rozstrzyga o takich formach pomocy wynikających art. 36 ww. ustawy jak zasiłek okresowy, pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie, o której mowa w punkcie 1 lit. d i w punkcie 2 lit. e, bilet kredytowy i praca socjalna, ponieważ odnośnie zasiłku okresowego i biletu kredytowego Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. zajął już stanowisko w decyzjach Nr [...] z dnia [...] lipca 2004 roku w sprawie przyznania zasiłku okresowego na maj 2004 roku w wysokości 73,96 zł. i Nr [...] z dnia [...] lipca 2004 roku przyznającej zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności w wysokości 50 zł. i odmowy przyznania pomocy na pokrycie kosztów podróży na trasie Z.– W. – Ł. Obie decyzje zostały wydane w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia [...] maja 2004 roku o przyznanie zasiłku na podstawie art. 36 ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym rozstrzygnięcie o tych kwestiach w tej decyzji prowadziłoby do wydania decyzji w sprawie rozstrzygnięcia inną decyzją ostateczną. Odnośnie pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. dokładnie wyjaśniło Panu K. M., że ustawodawca upoważnił radę gminy do wydania uchwały w sprawie określenia wysokości oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania i zwrotu zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie i upoważnienie to zostało podtrzymane w obecnie obowiązującej ustawie i zawarte jest w art. 43 ust.10. W związku z tym nie utraciła mocy uchwała Nr [...] Rady Miejskiej w Z. z dnia [...] grudnia 1998 roku w sprawie określenia wysokości oraz szczegółowych zasad i trybu przyznawania i zwrotu zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie. Stosownie do § 7 ust. 1 tej uchwały decyzje w sprawach zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie wydaje Burmistrz Miasta Z., zatem wydanie rozstrzygnięcia w tej sprawie przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nastąpiłoby z naruszeniem przepisów o właściwości organów. Natomiast przyznanie pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie w formie pożyczki następuje na podstawie umowy zawieranej między wnioskodawcą i gminą, co wynika z przepisu art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 roku, Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), zatem w tej sprawie nie może być wydana decyzja administracyjna. Pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie może być przyznana również w formie rzeczowej, (co wynika z art. 43 ust. 5 ww. ustawy), pomoc ta jest realizowana przez udostępnienie maszyn i narzędzi pracy stwarzających możliwość zorganizowania własnego warsztatu pracy. Przedmioty te są udostępniane na podstawie umowy użyczenia (art. 43 ust. 6) w związku z tym również do przyznania tego rodzaju pomocy nie można stosować rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. Odnośnie zarzutu, że skarżący w trakcie wywiadu środowiskowego zażądał sporządzenia przez MOPS w Z. kontraktu społecznego i że od chwili obecnej nie otrzymał decyzji w tej spawie zasadnym jest stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zwracające uwagę skarżącego na treść przepisu art. 6 pkt 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 roku, Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), który stanowi, że kontrakt socjalny jest pisemną umową zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. W związku z tym zawarcie kontraktu socjalnego w formie decyzji administracyjnej jest niedopuszczalne. Należy podkreślić, że kwestie przyznania Panu K. M. zasiłku celowego i okresowego – w wyniku zgłoszenia wniosku w dniu [...] maja 2004 roku o przyznanie pomocy w trybie art. 36 ustawy o pomocy społecznej – zostały rozstrzygnięte odrębnymi decyzjami, zakończonymi prawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawach II SA/Bk 686/04 i II SA/Bk 685/04. Sąd nie podzielił także zarzutu skarżącego o naruszeniu przepisów Konstytucji RP, wskazując jednocześnie, że większość cytowanych przez Pana K. M. artykułów nie ma żadnego odniesienia do niniejszej sprawy. Nie zasadny jest również zarzut braku kryteriów, którymi kieruje się organ w przyznawaniu zasiłków oraz sposobów rozdysponowania posiadanych środków, bowiem organ w zaskarżonej decyzji odmówił skarżącemu przyznania jakiejkolwiek pomocy z uwagi na nie spełnienie kryteriów przeanalizowanych w przepisach prawa. Ponadto w skardze K. M. wskazywał, iż obowiązkiem organu jest zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu. Nie wskazał jednak, czym miałoby się przejawiać naruszenie w/w nakazu przez organ administracyjny. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż skarżący miał w pełni zagwarantowaną możliwość wypowiedzenia się co do wszystkich dowodów i materiałów zebranych w trakcie postępowania. W obliczu powyższej zasady ogólnej postępowania administracyjnego, skoro organ odwoławczy nie przeprowadzał uzupełniającego postępowania dowodowego, to zaniechanie ponownego wzywania skarżącego do ustosunkowania się do zgromadzonego w sprawie materiału nie stanowi istotnego naruszenia art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 140 kpa. W świetle tego, mając na względzie trudną sytuację materialną skarżącego, należało uznać, iż odstąpienie przez organ II instancji od zapoznania skarżącego z aktami w siedzibie tegoż organu było niecelowe, i w tej mierze nie doszło do tak istotnego naruszenia przepisów o postępowaniu, które mogłyby mieć znaczący wpływ na jego ostateczny wynik. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów ze skargi podlega ona oddaleniu – zgodnie z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).