II SA/Bk 929/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie asesor WSA Wojciech Stachurski, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2006 r. sprawy ze skargi H.G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpoznania sprawy przyznania uprawnień kombatanckich - oddala skargę.- Decyzją z [...] czerwca 2005 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. przyznał skarżącemu H.G. uprawnienia kombatanckie z powołaniem się na art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego tj. z tytułu odebrania dzieci rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia i określając, że okres represji trwał 1 miesiąc tj. sierpień 1944 r., w którym to miesiącu zamordowani zostali przez hitlerowców rodzice 4-letniego wówczas skarżącego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H.G. wniósł o ustalenie okresu represji bądź do 18 roku życia skarżącego od momentu śmierci rodziców ewentualnie na okres 9 miesięcy od śmierci rodziców do dnia zakończenia działań wojennych tj. 9 maja 1945 r. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] sierpnia 2005 r. orzekł w oparciu o art. 138 § 2 kpa o uchyleniu swojej decyzji wcześniejszej i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ uznał za wadę postępowania pierwszoinstancyjnego oparcie decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich z tytułu ujętego w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach (...) na zaświadczeniu Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce – Okręgowej Komisji w B., potwierdzającym zamordowanie rodziców skarżącego przez hitlerowców, a nie na decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ściągania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, koniecznej zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o kombatantach (...). Na powyższą decyzję kasacyjną skargę do sądu administracyjnego wywiódł H.G. podnosząc, iż przedłożone przez niego zaświadczenie potwierdzało okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach (...) i było wystarczające do orzeczenia o przyznaniu uprawnień kombatanckich. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Skarżący swój tytuł do uzyskania uprawnień kombatanckich wyprowadza z treści art. 4 ust. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 z późniejszymi zmianami). Przepis ten pozwala przyznać uprawnienia kombatanckie także tym osobom, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. "b" ustawy o kombatantach (...) wynika, że potwierdzenie okoliczności opisanej w art. 4 ust. 2 ustawy (tj. faktu odebrania dziecka rodzicom w celu poddania go eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia), następuje na wniosek osoby zainteresowanej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Wbrew temu, jak uważa skarżący, potwierdzenie okoliczności stanowiącej podstawę przyznania uprawnień kombatanckich, winno nastąpić w formie decyzji, a nie zaświadczenia. O konieczności przedłożenia stosownej decyzji rozstrzyga bowiem art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach (...). Przepis ten stanowi, że uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4. Przedłożone przez skarżącego zaświadczenie informuje wyłącznie o rozstrzelaniu rodziców skarżącego przez hitlerowców w sierpniu 1944 r. Decyzja zaś potwierdzająca zaistnienie faktów, z których skarżący chce wyprowadzić swoje uprawnienia kombatanckie, rozstrzygnąć ma w sposób wiążący dla organu orzekającego o uprawnieniach kombatanckich, o tym czy: – wnioskodawca należał do kategorii dzieci polskich odebranych rodzicom w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy kombatanckiej oraz czy – w okresie, w którym pozostawał poza kręgiem naturalnego dla jego pochodzenia środowiska rodzinnego, poddawany był zabiegom zmierzającym do przymusowego wynarodowienia. Zważywszy na to, że przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich wymaga dysponowania przez stronę ostateczną decyzją innego organu rozstrzygającą o faktach stanowiących podstawę przyznania uprawnień, istniała konieczność uchylenia w trybie odwoławczym decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Uzupełnienie bowiem postępowania na etapie postępowania odwoławczego poprzez oczekiwanie na przedłożenie przez skarżącego ostatecznej decyzji innego organu potwierdzającej prawotwórcze okoliczności, byłoby sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Dysponowanie wiążącą organ d/s kombatantów decyzją innego organu przesądzającą o przyznaniu uprawnień bądź odmowie przyznania uprawnień, konieczne jest na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Stąd rozpatrując w trybie odwoławczym wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy i stwierdzając brak stosownej decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ściągania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, organ odwoławczy zmuszony był wydać decyzję kasacyjną. Na przeszkodzie wydania decyzji kasacyjnej nie stanął zakaz "reformationis in peius" (tj. zakaz pogarszania sytuacji strony wnoszącej odwołanie), albowiem zakaz ten nie obowiązuje w sytuacji dostrzeżenia przez organ odwoławczy, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów noszącego znamiona rażącego naruszenia prawa. W tym przypadku takie naruszenie nastąpiło albowiem orzeczono w pierwszej instancji o przyznaniu skarżącemu uprawnień kombatanckich w oparciu o zaświadczenie a nie konieczną decyzję innego organu. W uzasadnieniu zaskarżonej do sądu decyzji organu wskazał na przyczyny niezwiązania zakazem "reformationis in peius" wyjaśniając czym się kierował odstępując od tej zasady. Biorąc pod uwagę opisane wyżej okoliczności Sąd skargę jako bezzasadną oddalił (art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270).