II SA/Bk 960/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.),, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2006 r. sprawy ze skargi K. J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Skarżący K. J. G. wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2005 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. M. o przyznanie zasiłku rodzinnego na dwójkę nieletnich dzieci oraz dodatku na córkę J. K. G. z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Do wniosku dołączono m.in. akt notarialny z dnia 24 stycznia 2005 r., repertorium A Nr [...] zawartej z D. K. na okres 10 lat umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego. Rozpatrując ten wniosek ustalono, iż rodzina Państwa G., składa się z czworga osób i uzyskała dochód za rok 2004 w łącznej wysokości 26624,94 zł. z tego dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 17939,10 zł. Miesięczny dochód w przeliczeniu na jedną osobę wyniósł 554,69 zł. Burmistrz Miasta W. M. decyzją z dnia [...] września 2005 r. Nr [...], odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego z uwagi na to, że dochód na jednego członka rodziny znacznie przekroczył kryterium dochodowe w wysokości 504 zł na jedną osobę a oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę nie spowodowało utraty źródła dochodu, z tego gospodarstwa. Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący, który w swoim odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniósł o ponowne rozpatrzenie powyższej sprawy z uwagi na to, że małżonka w 2004 r. nie miała żadnych dochodów, a on sam uzyskiwał dochód ze stosunku pracy, a z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,4565 ha przeliczeniowych uzyskał jedynie dochód z dzierżawy zawartej na 10 lat za czynsz w wysokości równowartość: 500 kg pszenicy rocznie. Z tym dniem nastąpiła utrata jego dochodu z gospodarstwa. Dlatego też wniósł o wzięcie tych okoliczności pod uwagę i przyznanie mu zasiłku rodzinnego na dwójkę jego dzieci. Rozpatrując to odwołanie Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Podniosło, że w przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że miesięczny dochód z l ha przeliczeniowego ustala się w wysokości określonej w przepisach o pomocy społecznej. Obecnie kwota ta wynosi 194 zł. Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddania w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub w całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego, 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uznało, że organ pierwszej instancji zasadnie wliczył do dochodu rodzinny wnioskodawcy dochód z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę, bo zgodnie z art. 5 ust. 8 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 póz. 2255 ze zm.) ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego. Kolegium podniosło, że do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem trzech przypadków podanych w tym przepisie, których skarżący nie spełnia. Stąd też zasad wynikających z tych przypadków do wnioskodawcy nie można było zastosować. W skardze na powyższą decyzję wyjaśniono, że zawarta umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego spełnia warunki wymienione w art. 28 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, dzierżawa zawarta została na okres 10 lat, z osobą obcą i została zgłoszona w ewidencji gruntów i budynków w Starostwie Powiatowym w S. P. W związku z powyższym do dochodu rodziny powinno się doliczać jedynie czynsz dzierżawny, a nie dochód z całego gospodarstwa, które położone jest na innym terenie i nigdy nie było użytkowane przez skarżącego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, jak o bezzasadnej podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjne został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest, więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (np., jak w omawianej sprawie przyznania zasiłku rodzinnego), mają wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Orzeczenie sądu administracyjnego stanowi dopiero podstawę uzyskania merytorycznego, zgodnego z prawem, rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Z treści przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) regulujących zasady ustalania i przyznawania świadczeń rodzinnych wynika, iż zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom lub jednemu z nich, opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się (art. 4), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł miesięcznie i odpowiednio, gdy dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu o niepełnosprawności, dochód ten nie może przekroczyć kwoty 583 zł ( art. 5). Z akt niniejszej sprawy wynika, iż dochód na jedną osobę w tej rodzinie został ustalony na poziomie 551,69 zł, z uwzględnieniem dochodów z gospodarstwa rolnego, oddanego w dzierżawę, a więc, w ocenie organów, przekroczył kwotę dochodu na jednego członka rodziny uprawniającą do otrzymania zasiłku. Ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) od 1 września 2005 r. wprowadzono do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych pojecie "utraty i uzyskania dochodu". Przyczyną utraty dochodu z gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. g) cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wydzierżawienie gospodarstwa rolnego na zasadach określonych w art. 5 ust. 8 a. W przypadku utraty dochodu z tego tytułu do dochodu rodziny należy doliczać czynsz dzierżawy płacony dla właściciela gospodarstwa rolnego przez dzierżawcę. Natomiast w myśl postanowień art. 5 ust. 8 a pkt 1) wspomnianej ustawy ustalając dochód rodziny z gospodarstwa rolnego do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę nie dotyczy to jednak części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa oddanego w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z postanowieniami art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, nie jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej, zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: małżonkiem właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego, jego zstępnym lub pasierbem lub ich małżonkiem, osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym z właścicielem (posiadaczem) gospodarstwa rolnego lub jej małżonkiem. Skarżący do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych dołączył m.in. odpis umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartej na okres 10 lat, jak wyjaśnił w skardze dzierżawca jest dla niego osobą obcą, a umowa dzierżawy została zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków w Starostwie Powiatowym w S. P. Powyższe w ocenie Sądu wskazywałoby na fakt, że umowa dzierżawy z dnia 24 stycznia 2005 r. części gospodarstwa rolnego, spełnia warunki do uznania, że nastąpiła utrata dochodu z gospodarstwa rolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. (jak również organ pierwszej instancji) w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśniło, dlaczego skarżący nie spełnia przesłanek utraty dochodu z gospodarstwa rolnego ograniczyło się jedynie do przytoczenia treści przepisów oraz do wskazania, że "zasady prawne zawarte w art. 8 a ustawy o świadczeniach rodzinnych (...) mówią, co innego". Powyższe wskazuje na wadliwość uzasadnienia faktycznego decyzji, która utrudnia ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia dokonanego przez organ w sprawie. Z treści art. 107 § 3 K.p.a. wynika nakaz umieszczania w decyzji uzasadnienia faktycznego, które ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie. Z akt administracyjnych nie wynika, by organ pierwszej instancji ustalał, czy umowa dzierżawy spełnia przesłanki do uznania jej za zawartą stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników tj. postanowień art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), określającym warunki do uznania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Należy podkreślić, że ustawodawca odsyła do odpowiedniego zastosowania przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez użycie sformułowania "stosownie". Tym samym należy uznać, że nie chodzi tu zawarcie umowy dzierżawy w zamian za nabycie uprawnień do świadczeń emerytalno - rentowych, lecz jedynie z uwzględnieniem warunków powodujących, uznanie, że zaprzestano prowadzenia działalności rolniczej. Decyzja administracyjna jest prawidłowa, jeżeli spełnia łącznie dwa warunki: 1) jest zgodna z normami materialnego prawa, 2) została wydana zgodnie z normami prawa procesowego. Naruszenie tych norm powoduje wadliwość decyzji (wadliwość materialnoprawna albo wadliwość procesowa). Organ rozpatrujący sprawę narusza prawo w wypadku wadliwej oceny stanu faktycznego, wadliwego zastosowania prawa, ale również wtedy, gdy prawidłowo zastosuje prawo do wadliwie ustalonego stanu faktycznego, tak jak w omawianej sprawie z powodu zbyt pobieżnej oceny dołączonej do wniosku umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego. Reasumując zawarta w uzasadnieniu decyzji ocena dowodów oparta jest na niekompletnym materiale dowodowym w związku, z czym należy uznać, że jest ocena dowolną naruszająca postanowienia art. 80 kpa. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisów art. 7 kpa w związku z art. 77 kpa i art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo - o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę, organy uwzględnią wykładnię przepisu art. 5 ust. 8 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), dokonaną przez Sąd i ustalą czy umowa dzierżawy rzeczywiście została tak, jak podaje skarżący zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków w Starostwie Powiatowym w S. P. oraz czy dzierżawca nie jest żadna z osób, o których mowa w art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a)-d) ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Dopiero wówczas będzie można ustalić czy skarżący nabył uprawnienia do wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonego aktu wydano na podstawie art. 152, cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.