II SA/Bk 972/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2006 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2005 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę W dniu [...] sierpnia 2005r. skarżący J.M. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Z. wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2005r. J.M. oświadczył, że oczekuje pomocy w formie zasiłku celowego na bieżące potrzeby tj. żywność, środki czystości, opłacenie rachunku za energie elektryczną i rachunku za wodę i ścieki. Ponadto zgłosił wniosek o udzielenie pomocy na zakup żywności z programu "Posiłek dla potrzebujących". W dniu [...] sierpnia 2005r. złożył kolejny wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup obuwia. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005r. przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 120 zł. na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, energię elektryczną i obuwie oraz odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie rachunku za wodę i ścieki i zasiłku na żywność z Rządowego Programu "Posiłek dla Potrzebujących". Organ ustalił, że dochód skarżącego, będącego osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wywiódł 234,63 złote co kwalifikuje J.M. do świadczeń z pomocy społecznej. Stosownie jednak do art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. MOPS nie posiada wystarczających środków finansowych ażeby zaspokoić w całości wszystkie potrzeby osób zgłaszających się o pomoc. Organ wskazał, że MOPS wykonując zadania własne w zakresie pomocy społecznej, kieruje się ustaleniami Burmistrza (art. 110 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Z pisma Burmistrza Miasta Z. (nr [...]) z dnia [...].01.2005r. wynika, że ustalono w projekcie budżetu na 2005r. na zasiłki celowe 280.000,00 zł i ustalono harmonogram wydatków na poszczególne miesiące w roku. Na miesiąc sierpień 2005r. przewidziano do rozdysponowania kwotę 20.000,00 zł. na wrzesień 22.000 zł. kwoty te pozwolą tylko na częściowe zaspokojenie potrzeb zgłoszonych przez podopiecznych MOPS, tych najbardziej niezbędnych. Od 1 do 30 sierpnia 2005r. do MOPS wpłynęło 182 wnioski. Dyrektor MOPS rozpatrując żądania strony przychylił się do wnioskowanych przez pracownika socjalnego form pomocy tj. zasiłku celowego na częściowe pokrycie potrzeb na żywność, środki czystości, obuwie, energię elektryczną, natomiast odmówił zasiłku celowego na wodę i ścieki, bowiem ten rachunek był przedmiotem postępowania i został uwzględniony w sprawie rozpatrywanej przez MOPS z wniosków strony składanych w dniach od 1-22.07.2005r. zakończonej decyzją [...] z dnia [...].07.2005r. przyznającej pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków za żywność, środki czystości, energię elektryczną, wodę i odzież w wys. 90 zł. Należy też stwierdzić, że koszty zużycia wody, energii elektrycznej itp., powinien także ponosić brat Pana J.M. – K.M., który również zamieszkuje w tym samym domu i również przyznawana jest mu pomoc na te potrzeby. Odnośnie gorącego posiłku, a w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku możliwości przyznania zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłku, przewidzianego w rozporządzeniu RM z dnia 19 października 2004r. w sprawie szczególnych warunków realizacji w 2005r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących", w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, w sytuacji Pana J.M. taka okoliczność nie zachodzi Pracownik socjalny wyjaśnił Panu J.M., wskazując zarówno treść w/w rozporządzenia jak i pisma PUW w B. nr [...] z dnia [...].02.2005r. , że adresatami tego programu są uczniowie szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, dzieci młodsze oraz osoby stare, niepełnosprawne, chore, którym pomoc ta może być przyznana bezpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Także w tej sprawie otrzymał Pan J.M. pismo [...] z dnia [...].05.2005r. , w którym wyjaśniono tryb udzielenia tego świadczenia. J.M. jak stwierdził organ – nie należy do osób, które własnym staraniem nie mogą zapewnić sobie posiłku, w tym gorącego. J.M. posiada bowiem dom wyposażony w niezbędny sprzęt gospodarstwa domowego do przygotowania posiłków, posiada ogródek przydomowy, gospodarstwo rolne, z którego w wyniku jego uprawy, może pozyskać produkty żywnościowe, np. warzywa. Otrzymuje też z MOPS wsparcie finansowe w postaci zasiłków okresowych, celowych m.in. na zakup żywności, a także pomoc rzeczową - jak MOPS podał – w formie konserw żywnościowych. Jest osobą młodą, zdrową posiada umiejętności przygotowywania sobie posiłku. J.M. złożył odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zarzucając organowi I instancji samowolę administracyjną i dowolność poprzez rażące naruszenie ustawy o pomocy społecznej oraz dopuszczenie się dyskryminacji i niehumanitarnego traktowania i naruszenia słusznego interesu strony. Stwierdził, że w sprawie wniosku z [...] sierpnia 2005r. o przyznanie pomocy na zakup obuwia organ nie przeprowadził żadnego postępowania administracyjnego. Decyzją z dnia [...] września 2005r. organ odwoławczy po rozpatrzeniu odwołania strony orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu swojej decyzji organ opisał podjęte w postępowaniu I instancji czynności oraz przytoczył zarzuty odwołania, następnie wskazał na sytuację rodzinną, majątkową, materialną skarżącego i stwierdził, że objęcie skarżącego pomocą społeczną w tej sprawie nastąpiło bez przekroczenia granic uznania administracyjnego i w miarę posiadanych przez organ pomocy społecznej uprawnień i możliwości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzieliło stanowisko Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. dotyczącego odmowy udzielenia skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności wynikającego z Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących". Program ten jest wsparciem dla samorządów gminnych w wypełnianiu zadań określonych w art. 17 ust. 1 pkt 3 i pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004r. nr 64, poz. 593 z póź. zm.) tj. dożywiania dzieci oraz zapewnienia posiłku osobom go potrzebującym. "Posiłek dla potrzebujących" przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że skarżący ma możliwość przygotowywania posiłków we własnym zakresie, jest przecież osoba młodą i zdrową, posiada kuchnię oraz sprzęt niezbędny do przygotowywania posiłków w postaci garnków talerzy i sztućców. Ponadto skarżący posiada możliwość zakupu produktów żywnościowych, gdyż otrzymuje z pomocy społecznej zasiłki celowe i zasiłki okresowe oraz sporadycznie pomoc rzeczową w postaci konserw mięsnych. Skarżący posiada także możliwości wytwarzania produktów żywnościowych w ramach posiadanego gospodarstwa rolnego tj. uprawy warzyw a nawet hodowli trzody chlewnej. Odmowę udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego na wodę i ścieki uzasadniono tym, że przedłożony przez skarżącego rachunek za wodę i ścieki był przedmiotem postępowania i został uwzględniony w sprawie zakończonej decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Nr [...] z dnia [...] lipca 2005r., która przyznała pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 90 zł. na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, energię elektryczną, wodę i odzież. W związku z tym ,że J.M. wniósł odwołanie od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. nie mógł wypłacić przyznanego zasiłku w terminie określonym w tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzieliło pogląd organu I instancji, że w wydatkach na wodę i ścieki oraz energię elektryczną powinien partycypować również brat skarżącego K.M., który także otrzymuje z pomocy społecznej zasiłki celowe na uregulowania rachunków za energię elektryczną wodę i ścieki. Odnosząc się do zarzutu, że organ I instancji nie zawiera sposobu rozdysponowania środków, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdza, że jest on niezasadny, gdyż informacja taka znajduje się w uzasadnieniu decyzji na str. 2. Nie potwierdziły się również zarzuty, że decyzja pierwszoinstancyjna została wydana z naruszeniem art. 106 ust. 3 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004r, Nr 64, poz. 593 z póź. zm.) oraz zarzut, że nie zapewniono skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005r. Z akt sprawy wynika, bowiem że Pan J.M. uczestniczył w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] sierpnia 2005r. (co potwierdził własnoręcznym podpisem w III punkcie wywiadu na str. 2 kwestionariusza) oraz zapoznał się z aktami sprawy w dniach [...] sierpnia i [...] sierpnia 2005r. (co potwierdzają załączone do akt sprawy protokoły z tej czynności). Za nietrafne organ odwoławczy uznał także zarzuty strony dotyczące nierozpatrzenia całości zgłoszonego wniosku oraz niehumanitarnego i dyskryminującego stronę postępowania organu I instancji. W skardze na tę decyzję wniesionej do sądu administracyjnego J.M. podtrzymał zarzuty zamieszczone w odwołaniu stwierdzając, iż: • decyzja rażąco narusza art. 106 ust. 3 i art. 38, art. 39 ustawy o pomocy społecznej, • decyzja nie zawiera wskazania kryteriów ustalania zasiłku i sposobu rozdysponowania posiadanych środków, • decyzja nie rozstrzyga po całości złożonego wniosku, • decyzja narusza przepisy KPA i Konstytucji RP oraz dyskryminuje osobę skarżącego, • wypłata przyznanej formy pomocy z dużym opóźnieniem powoduje jej bezcelowość, • w postępowaniu nie zapewniono mu czynnego udziału. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje. Skarga jest bezzasadna podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest uniemożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego z [...] sierpnia 2005r. W miesiącu sierpniu 2005r. do rozdysponowania na zasiłki celowe, przewidziano kwotę 20 tysięcy złotych; co zważywszy na ilość złożonych wniosków w okresie od 1 do 30 sierpnia 2005r. (182 wnioski), w oczywisty sposób tłumaczy wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Suma jaką przyznano skarżącemu zaskarżoną decyzję nie odbiega od przeciętnych kwot zasiłków celowych. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Skarżący J.M. jest osobą 41-letnią, sprawną, operatywną i nie ma przeszkód by przynajmniej całość środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego. Tymczasem odbiera się wrażenie, że skarżący cały ciężar swego utrzymania przerzucił na ośrodek pomocy społecznej, przyjmując bierną postawę roszczeniową. Bezzasadne pozostaje twierdzenie skarżącego o obligatoryjnym charakterze świadczenia określonego w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" (Dz. U. z 2004r. Nr 236 poz. 2363). Paragraf 1 omawianego aktu normatywnego stanowi bowiem jedynie o możliwości przyznania bezpłatnej pomocy w formie posiłku. W przypadku przyznawania omawianego świadczenia organ działa więc w granicach uznania administracyjnego. MOPS w Z. w pierwszoinstancyjnej decyzji w sposób wyczerpujący określił motywy swojego rozstrzygnięcia we wskazanym zakresie, które nie budzą wątpliwości, a skarga nie zawiera żadnych kontrargumentów. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że z przepisu § 3 wskazanego wyżej rozporządzenia wprost wynika, iż możliwość przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w oparciu po program "Posiłek dla potrzebujących" dotyczy tych osób jedynie, które we własnym zakresie nie mają możliwości zapewnienia sobie posiłku lub tym osobom, którym przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano skarżącemu, że podstawą odmowy świadczenia była możliwość przygotowania przez niego posiłków we własnym zakresie. W związku z powyższym należy uznać, że odmowa przyznania skarżącemu świadczeń pieniężnych w ramach Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" nie narusza obowiązujących przepisów. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości złożonego dnia 1 sierpnia 2005r. wniosku, doprecyzowanego w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] sierpnia 2005r. i uzupełnionego [...] sierpnia 2005r. Już samo porównanie treści tego wniosku z zakresem orzeczenia decyzją MOPS pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane żądania skarżącego, podlegające załatwieniu w formie decyzji administracyjnej z zakresu właściwości Kierownika MOPS, znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej. Za nieuzasadniony Sąd uznał również zarzut skarżącego dotyczący naruszenia zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Skarżący aktywnie uczestniczył w postępowaniu, dwukrotnie zapoznawał się z aktami sprawy (w dniu [...].08.2005r. i w dniu [...].08.2005r.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., rozpatrując odwołanie skarżącego w ogóle nie uzupełniało postępowania dowodowego. Skarżący podnosząc zarzut naruszenia swoich praw procesowych nie wskazuje przy tym jaka część materiału dowodowego została skompletowana przez organ w ukryciu przed skarżącym. Powoływanie się na naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, bez jakiegokolwiek odniesienia do konkretnych faktów, jest gołosłowne. Końcowo należy wskazać, że podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez organ art. 38 ustawy o pomocy społecznej trafia w próżnię, ponieważ w sprawie w ogóle ten przepis nie był stosowany (dotyczy zasiłków okresowych). Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, właściwie zinterpretowały obowiązujące przepisy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a swoje stanowisko uzasadniły zgodnie z wymogami Kpa. W tej sytuacji skarga nie podlegała uwzględnieniu. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów skargi, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).