II SA/Bk 982/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Wnioskiem z dnia [...].08.2014r. skarżący J. G. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie celowej pomocy finansowej z przeznaczeniem na remont sufitu w pomieszczeniu kuchennym domu. Nie wskazał jakiej wysokości kwoty potrzebuje prosząc o pomoc finansową na zakup płyt i wełny mineralnej na uszczelnienie sufitu mieszkania. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...].09.2014r. orzekł o przyznaniu stronie jednorazowego zasiłku celowego w kwocie 150 złotych na częściowe pokrycie remontu ocieplenia sufitu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu parterowym drewnianym - po dziadkach, zajmując dwa pomieszczenia. Utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,15 ha fizycznych tj. 2,3875 ha przeliczeniowych oraz zasiłku okresowego. W miesiącu lipcu 2014r. strona uzyskała dochód w kwocie 506,44 złotych, na który złożył się dochód z gospodarstwa rolnego pomniejszony o składkę KRUS tj. 470,88 złotych oraz zasiłek okresowy w kwocie 35,56 złotych. Łączny dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 542 złote. Trudna sytuacja materialna – bytowa strony uzasadniała, zdaniem organu, przyznanie pomocy finansowej na pokrycie części kosztów remontu sufitu mieszkania. Organ dodał, że decyzję podjął w ramach uznania administracyjnego kierując się możliwościami ośrodka i potrzebami podopiecznych oraz po dokonaniu analizy sytuacji życiowej wnioskodawcy. Z decyzją tą wnioskodawca się nie zgodził i wniósł odwołanie. W odwołaniu stwierdził, że przyznana pomoc jest zbyt niska i w żaden sposób nie pomoże w wykonaniu potrzebnego ocieplenia i remontu sufitu przed zimą. Na remont sufitu potrzebuje kwoty 1200 złotych. W odwołaniu zamieścił wyliczenie kosztów ocieplenia sufitu. Podkreślił, że utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa rolnego, które sam prowadzi. Do odwołania dołączył kserokopie paragonu kosztów leczenia trzody chlewnej i kosztów odbioru padłych zwierząt. Wskazał na inne ponoszone wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz na wydatki związane z kosztami leczenia (koszty dojazdów na badania specjalistyczne w Ł.). Stwierdził, że znajduje się w ciężkiej sytuacji życiowej, brakuje mu pieniędzy na normalne funkcjonowanie i podstawowe potrzeby bytowe. Przyznana kwota nie umożliwi mu wykonania ocieplenia pomieszczeń w domu, a to odbije się zimą na jego zdrowiu i w następstwie uniemożliwi mu wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym. Decyzją z dnia [...].09.2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpoznaniu powyższego odwołania orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium przytoczyło treść przepisów ustawy o pomocy społecznej, odnoszących się do przesłanek udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Wskazało też na ustawowe cele, na które może być przyznany zasiłek celowy. Podkreśliło, że przyznanie zasiłku celowego jest rozstrzygnięciem uznaniowym zarówno, co do samej zasady przyznania pomocy, jak i co do wysokości przyznawanej pomocy. Kolegium wskazało, że wyznacznikami rozmiaru pomocy są kryteria opisane art. 3 ust 4 ustawy o pomocy społecznej, z jednej strony rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel przyznawanej pomocy, z drugiej możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Kolegium stwierdziło, że ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej mogą niewątpliwie przesądzać wysokość przyznawanej pomocy i taka sytuacja wystąpił w tym przypadku. Strona spełnia kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia, ale możliwości finansowe ośrodka pozwalają jedynie na częściowe zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych wszystkim potrzebującym. W ocenie Kolegium pomoc przyznana na częściowe zaspokojenie potrzeby ocieplenia sufitu jest pomocą na miarę możliwości finansowych ośrodka. Kolegium dodało, że z akt wynika, iż skarżący utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, ale otrzymuje też zasiłek okresowy. Organ II instancji podkreślił, nawiązując do treści art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, że pomoc ta ma na celu jedynie wspieranie osób i rodzin w ich własnych wysiłkach podejmowanych w celu zabezpieczenia godnych warunków życia. Kolegium dodało, że skarżący ma możliwość zaspokojenia potrzeby we własnym zakresie uzyskując pieniądze na remont za zbyty inwentarz. W skardze na powyższą decyzję wywiedzionej do sądu administracyjnego J. G. ocenił decyzję jako niesłuszną, nierzetelną, stronniczą i w uzasadnieniu niedorzeczną. Stwierdził, że wielokrotnie zwracał się do kierownika ośrodka o wystąpienie do wójta gminy z prośbą o zwiększenie środków na pomoc społeczną. Zaakcentował, że wójt gminy odmówił mu umorzenia raty podatku, umarzając w tym samym czasie ratę podatku radnemu pozostającemu w dobrej sytuacji materialnej, bo takiemu, który kupił kombajn. Podkreślił, że zasiłek okresowy stanowi jedynie kwotę 35,56 złotych oraz opisał wydatki, jakie musi ponieść na konieczny remont domu oraz leczenie (dojazdy na rehabilitację i wykupienie leków). Podważył sens rady Kolegium wyprzedaży inwentarza, na zakup którego nie znalazłby chętnych a nadto pieniądze musiałby przeznaczyć na ponowny zakup inwentarza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację oraz dodając, że skarżący w maju 2014r. otrzymał pomoc celową w kwocie 300 złotych na pokrycie wydatków związanych z wymianą okien i pieca. Kolegium wyraziło raz jeszcze stanowisko, że skarżący ma możliwości zaspokojenia swoich potrzeb bytowych we własnym zakresie. W piśmie procesowym z dnia 6.02.2015r. ustanowiony dla strony skarżącej pełnomocnik z urzędu sprecyzował wnioski skargi poszerzając argumentację zarzutów skarżącego, skoncentrowaną wokół wykazania pilnej potrzeby remontu sufitu mieszkania i koniecznych kosztów takiego remontu oraz niewystarczalności kwoty pomocy przyznanej przez organ a także niemożności zaspokojenia potrzeby przez stronę we własnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie naruszyła prawa materialnego i została wydana po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, co nie pozwoliło sądowi administracyjnemu kontrolującemu zaskarżony akt wyłącznie poprzez pryzmat zgodności z prawem na uwzględnienie skargi. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Sformułowanie przepisu "może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Uzyskanie tego świadczenia nie zależy wyłącznie od spełnienia obowiązkowego, ustawowo wymaganego kryterium dochodowości wynikającego z art. 8 ustawy o pomocy społecznej (wspólnego dla świadczeń z pomocy społecznej) i jednego z kryteriów w skazanych w art. 7 ust. 2 – 15 ustawy (np. sieroctwa, bezrobocia, niepełnosprawności, przemocy w rodzinie, bezradności, zdarzenia losowego itp.). Jako świadczenie nieobligatoryjne zasiłek celowy może bowiem nie zostać przyznany w ogóle, gdy organ oceni, że istnieją – po stronie wnioskodawcy lub organu - okoliczności uniemożliwiające uwzględnienie wniosku o przyznanie tej formy pomocy lub może być przyznany jedynie w części żądanej przez stronę. Uzasadnienie decyzji uznaniowej w przedmiocie zasiłku celowego powinno zawierać wyczerpującą i rzetelna analizę okoliczności mających wpływ na wydane rozstrzygniecie, w tym wskazanie i analizę okoliczności, które spowodowały odmowę przyznania pomocy lub ograniczenie jej zakresu. W przypadku decyzji uznaniowych wydawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej, znaczenie mają wynikające z art. 2 ust. 1 i 3 ust. 1 i 2 ustawy, cele pomocy społecznej. Z przepisów powyższych wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie one pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Pomoc społeczna nie może wyręczać strony w staraniach o zaspokojenie potrzeb życiowych we własnym zakresie i stanowić jej głównego i stałego źródła dochodów, lecz ma wspierać wysiłki strony zmierzające do zaspokojenia tych potrzeb. W art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca wskazał, że potrzeby osób i rodzin podlegają uwzględnieniu, jeżeli odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak trafnie zauważył WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19.02.2013r. (sygn. ISA/Wa 2371/12, dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), spełnienie przez osobę kryteriów przyznania zasiłku celowego, nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w kwocie, która w jej ocenie byłaby wystarczająca na zaspokojenie tej potrzeby. Poczynione przez organy administracji ustalenia, niekwestionowane przez skarżącego, wskazują, że strona spełniła kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc oraz ze względu na ubóstwo i powołane we wniosku zdarzenie losowe w postaci padnięcia trzody chlewnej, świadczenie z pomocy społecznej mogło zostać stronie przyznane. Jednocześnie cel wnioskowanej pomocy (pokrycie kosztów remontu sufitu) mieścił się przykładowych ustawowych celach pokrywanych z celowej pomocy społecznej. Zaskarżoną decyzją został skarżącemu przyznany zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów remontu – ocieplenia sufitu w jednym pomieszczeniu mieszkalnym w kwocie 150 złotych. W samej decyzji zatem zostało zamieszczone zastrzeżenie, że kwota jest pomocą częściową, przy czym, co należy także podkreślić, skarżący we wniosku nie określił kwoty wnioskowanej pomocy a jedynie skonkretyzował przeznaczenie pomocy finansowej (zakup płyt i wełny mineralnej). Skoro – jak wynika z przytoczonego wyżej art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej – zasiłek celowy mógł być przyznany w wysokości pozwalającej na zaspokojenie jedynie części potrzeby a w odniesieniu do potrzeby remontów i napraw w mieszkaniu ograniczony jedynie do przeznaczenia na drobne remonty i naprawy, skarżący nie mógł oczekiwać od organu przyznania zasiłku w kwocie pozwalającej na pokrycie pełnych kosztów ocieplenia i remontu sufitu. Kwota przyznanego zasiłku – jak wynika z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, uwzględniła fakt jedynie częściowej partycypacji organu w kosztach koniecznego remontu sufitu, co zważywszy na brak ustawowego roszczenia strony o przyznanie pomocy w pełni zaspokajającej potrzebę oraz ustawowe warunki i cele przyświecające dystrybucji świadczeń celowych (opisane wyżej), nie pozwala sądowi stwierdzić naruszenia prawa zaskarżoną decyzją. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej służy sprawdzeniu, czy uznaniowość organu nie przekształciła się w dowolność jego działania. Okoliczności sprawy (całokształt materiału dowodowego oraz uzasadnienia decyzji organów obu instancji) nie wskazują na zastosowanie przez organ przepisów z naruszeniem norm ustawy o pomocy społecznej. Od strony proceduralnej kontrolowane postępowanie także nie wskazuje na naruszenie przepisów. Decyzję poprzedził konieczny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony, pozwalający na ustalenie rzeczywistej sytuacji skarżącego, wymagającej wsparcia finansowego. Wsparcia tego organ udzielił stosownie do własnych możliwości i z uwzględnieniem konieczności zaspakajania potrzeb wszystkich podopiecznych, co podkreślone zostało w decyzji. Mając powyższe na uwadze skargę Sąd oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)