II SAB/Bk 103/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T.B. na przewlekłość postępowania Wojewody Podlaskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt stały 1. zobowiązuje Wojewodę Podlaskiego do rozpoznania wniosku T.B. o udzielenie zezwolenia na pobyt stały w terminie 30 dni od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 3. stwierdza, że przewlekłość organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. nie przyznaje od organu na rzecz skarżącego kwoty pieniężnej; 5. zasądza od Wojewody Podlaskiego na rzecz skarżącej T.B. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z 21 lutego 2024 r. T.B. zwróciła się do Wojewody Podlaskiego o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w trybie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r., poz. 519 z późn. zm., dalej: u.c.). Zawiadomieniem z 28 maja 2024 r. organ poinformował stronę o wszczęciu postępowania oraz wezwał do uzupełnienia braków wniosku w terminie do 5 lipca 2024 r., na którą to datę wezwał wnioskodawczynię do osobistego stawiennictwa w urzędzie wraz z dokumentem podróży. Strona stawiła się na wezwanie. Następnie w dniu 18 lipca 2024 r. wnioskodawczyni mailowo sformułowała prośbę o wydłużenie terminu załatwienia sprawy z uwagi na konieczność udania się na Ukrainę celem uzyskania dokumentów potwierdzających zmianę nazwiska. W dniu 28 sierpnia 2024 r. strona, drogą mailową, przesłała skany dokumentów, które 3 października 2024 r. dostarczyła osobiście do urzędu. Z akt wynika, że 24 marca 2025 r. przeprowadzono z urzędu weryfikację autentyczności dokumentów strony. W dniu 2 kwietnia 2025 r. wnioskodawczyni złożyła ponaglenie na przewlekłość prowadzenia postępowania przez Wojewodę Podlaskiego. Opisała dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że dostarczyła wymagane dokumenty, jednak wobec zmiany osoby prowadzącej postępowanie i upływu czasu zmuszona była po raz kolejny uzupełniać dokumenty, co też uczyniła. Pomimo upływu ustawowego terminu decyzja w jej sprawie nadal nie została wydana. W dniu 4 kwietnia 2025 r. wystosowano do strony informację o treści art. 100d ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (dalej: ustawa pomocowa). Z uwagi na ustanowienie pełnomocnika, informację tę doręczono pełnomocnikowi strony 7 kwietnia 2025 r. W dniu 24 kwietnia 2025 r. doszło do przesłuchania wnioskodawczyni. Skargę na przewlekłość postępowania Wojewody Podlaskiego T.B. złożyła do sądu administracyjnego 1 sierpnia 2025 r. Wniosła o: zarządzenie wyjaśnienia przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości; stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłości; zobowiązanie organu do wysłania wezwania do uzupełnienia braków jej wniosku, jeżeli są lub do wydania pozytywnej decyzji od dnia uwzględnienia niniejszej skargi; podjęcia środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości. Zdaniem skarżącej mimo złożenia wniosku w lutym 2024 r. i uzupełnienia wszystkich dokumentów do dnia wniesienia skargi nie otrzymała pozytywnej decyzji w sprawie. Tymczasem zgodnie z art. 210 ust. 1 ustawy pomocowej wydanie decyzji powinno nastąpić nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione. Wyjaśniła, że pierwsze wezwanie od organu otrzymała 29 maja 2024 r., a wskazane w nim braki uzupełniła. Stawiła się również 5 lipca 2024 r. na wezwanie celem pobrania odcisków linii papilarnych. W piśmie wszczynającym postępowanie został określony przewidywany termin zakończenia postępowania jako 6 miesięcy. Zwróciła uwagę, że zgodnie z art. 12 k.p.a. organy administracji powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, a sądy administracyjne restrykcyjnie podchodzą do zasady szybkości prowadzenia postępowania, która jest jedną z naczelnych zasad gwarantujących poszanowanie praw strony. W jej ocenie nie ma uzasadnienia dla bierności organu w postępowaniu, w tym organ nie może tłumaczyć swojej bezczynności trudnościami kadrowymi, brakiem etatów czy brakiem środków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały obowiązywał art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy pomocowej, zgodnie z którym w okresie do 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres. Nadto, w dacie wpływu wniosku strony obowiązywał też art. 210, dodany ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach i niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 91), który przewidywał termin sześciomiesięczny na załatwienie sprawy o pobyt stały. Zdaniem organu skoro przed dniem złożenia przez skarżącą wniosku o pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wszedł w życie art. 100d ustawy pomocowej, to termin z art. 210 ustawy o cudzoziemcach w ogóle nie rozpoczął biegu. Stan ten istniał w dniu złożenia wniosku, ponaglenia oraz na dzień złożenia skargi. Organ wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lipca 2024 r. (OSK II 793/24), zgodnie z którym zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania art. 100d ustawy pomocowej nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 100d ust. 4 tej ustawy). Zgodnie zaś z jej art. 100d ust. 3 w okresie do 30 września 2025 r. przepisów o bezczynności organu oraz obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach wyżej wymienionych, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie stosuje się, a organowi prowadzącemu postępowanie w tych sprawach nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięcia w terminach określonych przepisami prawa. Dlatego skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. W dniu 2 grudnia 2025 r. skarżący przedłożyła pismo uzupełniające skargę. Wskazała, że postępowanie trwa już 22 miesiące i nadal nie ma żadnej informacji o terminie jego zakończenia. Kontaktowała się wielokrotnie z urzędem, jednak otrzymywała odpowiedzi wymijające. W jej ocenie takie postępowanie rażąco narusza art. 9, art. 12 § 1, art. 35 i art. 8 k.p.a. Nie przyspieszyło sprawy złożone ponaglenie oraz to, że spełnia wszystkie wymagania do uzyskania pozytywnej decyzji. Wniosła o przyznanie sumy pieniężnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu. Przedmiotem sprawy niniejszej jest przewlekłość postępowania Wojewody Podlaskiego w procedowaniu wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt stały. Przewlekłość, obok bezczynności, jest formą zaniechania organów administracji publicznej prowadzących postępowanie administracyjne w indywidualnej sprawie rozstrzyganej w formie decyzji administracyjnej. Przewlekłość postępowania podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 w związku z pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a. Podobnie jak w innych sprawach sądowoadministracyjnych, także i w sprawach o przewlekłość postępowania sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Pojęcie przewlekłości zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. i oznacza "prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy". Terminy załatwienia sprawy wynikają z ogólnych zasad postępowania administracyjnego i z regulacji szczegółowych przewidzianych dla konkretnych rodzajów spraw. W myśl zasad ogólnych, organy mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia (art. 12 k.p.a.); sprawa powinna być załatwiona bez zbędnej zwłoki, w ciągu miesiąca jeśli wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, bądź nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, jeśli jest szczególnie skomplikowana (art. 35 § 1, 2 i 3 k.p.a.). W orzecznictwie przyjmuje się, że przewlekłość postępowania występuje, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, podejmowane działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Chodzi więc o sytuację, w której organ nie dochowuje należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie; gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmuje więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również pojęcie to obejmuje nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Przewlekłym będzie postępowanie, w którym organ nie podejmuje żadnych czynności, bądź gdy podejmuje nieefektywne działania, które nie zmierzają do zebrania niezbędnego materiału dowodowego, nie wyjaśniają istotnych okoliczności i nie prowadzą do zakończenia postępowania. Nie bez znaczenia jest, czy między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw, które prowadzą do znaczącego i nieakceptowanego z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużenia czasu trwania postępowania. Oceniając wystąpienie i charakter przewlekłości postępowania uwzględnia się również czy organ dopełnił obowiązków informacyjnych wynikających z art. 36 k.p.a., tj. czy organ zawiadamiał strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia; obowiązek ten ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. Oceniając wystąpienie przewlekłości postępowania (i jej charakteru) nie można również abstrahować od indywidualnego charakteru sprawy, ocenianego w oparciu o takie kryteria jak: jej złożoność, postawę strony i organów, przedmiot postępowania. Nie można też pominąć charakteru podejmowanych czynności i stanu faktycznego. W sprawie niniejszej spór dotyczy wystąpienia i charakteru przewlekłości postępowania o wydanie zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r., poz. 1079 z późn. zm.), dalej: u.c. Zgodnie z art. 210 u.c. (według brzmienia na datę składania wniosku i obecnego, które są tożsame) decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały wydaje się w terminie 6 miesięcy (ust. 1); termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 203 ust. 2 pkt 2, lub upłynął bezskutecznie wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 203 ust. 2a (ust. 2). Nie ulega wątpliwości, że w sprawie niniejszej (trwającej 22 miesiące) termin sześciomiesięczny liczony od dnia złożenia wniosku (21 lutego 2024 r.), a także od dnia osobistego stawiennictwa cudzoziemca w urzędzie (5 lipca 2024 r.) został przekroczony, a po kilkukrotnym uzupełnianiu przez skarżącą dokumentów, w tym na wezwanie organu – nie otrzymała ona żadnej informacji o terminie załatwienia sprawy oraz o tym, czy jej wniosek został uzupełniony w sposób nadający się do merytorycznego załatwienia. Jak wynika z pisma z 4 kwietnia 2025 r. znak OB.-II.6152.166.2024.LS (k. 76 akt adm.) oraz z odpowiedzi na skargę organ tłumaczył powyższe zaniechanie treścią art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (dalej: ustawa pomocowa). W związku z powyższym wskazać trzeba, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c. do ustawy pomocowej. Zgodnie z nowo dodanym wówczas art. 100c ust. 1, w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa - z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. - został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. poz. 232). Na dzień wniesienia skargi termin ten upływał 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 854; dalej: ostatnia nowelizacja), a na dzień wyrokowania w sprawie niniejszej przepis art. 100d ustawy pomocowej określał ten termin "do dnia 4 marca 2026 r." (art. 10 pkt 1 ustawy z 12 września 2025 r. – Dz.U. poz. 1301 zmieniającej ustawę pomocową z dniem 30 września 2025 r.). Przepis art. 100d przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100d ustawy pomocowej zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. - do 4 marca 2026 r. Przepis art. 100d ustawy pomocowej odnosi się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tych przepisach. Stanowisko takie ugruntowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. - w wyrokach: z 13 lutego 2024 r., II OSK 2362/23; z 7 maja 2024 r., II OSK 1286/23; z 16 maja 2024 r., II OSK 2424/23, z 8 maja 2024 r., II OSK 1551/23. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko to podziela. Jednocześnie fundamentalną kwestią jest okres, w którym krajowy prawodawca wyłączył prawo badania przez sądy administracyjne stanu zaniechań wojewodów w prowadzeniu postępowań wymienionych w przepisie art. 100d ustawy pomocowej (obecnie od 15 kwietnia 2022 r. do 4 marca 2026 r.) oraz ilość nowelizacji wprowadzających to przedłużenie. NSA w ugruntowanym już orzecznictwie stanął bowiem na stanowisku, że ponad dwuletni okres od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. należy uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w ilości tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d ustawy pomocowej). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" – dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji. Treścią tej zasady jest bowiem gwarancja ochrony nie tylko praw nabytych, lecz również ekspektatyw. W konsekwencji NSA doszedł do przekonania, że okoliczności powoływane jako uzasadnienie kolejnego przedłużania braku biegu terminów nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy pomocowej, tj. po 30 czerwca 2024 r. W związku z tym w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw należy odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U poz. 854) w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia biegu terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d ustawy pomocowej, jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji (vide: wyrok z 5 sierpnia 2025 r., II OSK 2743/24 i wyroki tam powołane, orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniach prezentujących powyższy pogląd wyjaśniano również, że analiza konstytucyjnych kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji RP) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 184 Konstytucji RP) każe uznać, że NSA nie jest co do zasady sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie (por. np. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r., II OSK 172/24). Z uwagi na precyzyjne określenie kompetencji Trybunału i NSA, w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji RP), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio) - musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., II OSK 174/24). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że taka właśnie sytuacja oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1- 4 ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 15 maja 2024 r. i w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którymi każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. NSA podkreślił, że prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W świetle art. 184 Konstytucji RP zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne, trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (por. np. wyrok z 2 lutego 2023 r., II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 ustawy pomocowej, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 15 maja 2024 r., w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości, bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Wobec powyższego należy wskazać, że niezgodność art. 100d ustawy pomocowej z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r. Sąd w sprawie niniejszej stanowisko powyższe w całości podziela. Oznacza ono, że do 30 czerwca 2024 r. terminy na załatwienie sprawy nie biegły (art. 100d ust. 1 ustawy pomocowej). Terminy załatwienia sprawy, w tym wypadku termin z art. 21o u.c., rozpoczął bieg 1 lipca 2024 r. Skarżąca w sprawie niniejszej złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały 21 lutego 2024 r. Stosując powyższe stanowisko, tj. mając na uwadze niezgodność nowelizacji ustawy pomocowej z konstytucyjną zasadą państwa prawa – należy przyjąć, że formalnie stan przewlekłości można badać wyłącznie od 1 lipca 2024 r. Uwzględniając więc datę 1 lipca 2024 r. jako początek biegu terminu w sprawie niniejszej i sześciomiesięczny termin załatwienia sprawy uprawnione jest twierdzenie, że i tak trwa ona zbyt długo, bowiem od 1 lipca 2024 r. minęło około 18 miesięcy. Podjęte przez organ w tym czasie czynności (opisane w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia) nie charakteryzowały się koncentracją oraz widocznym zmierzaniem do załatwienia wniosku skarżącej. Po 1 lipca 2024 r. czynności te podejmowano bowiem w znacznych odstępach czasu. Zauważyć przy tym trzeba, że zwolnienie z biegu terminów, co do którego przekonany był organ, nie zwalniał go z obowiązku podejmowania czynności w sprawie. Skoro bowiem sprawa wpłynęła – należało ją zakończyć. Tymczasem po 1 lipca 2024 r. pierwsze pismo procesowe organu przypadające pochodzi z 20 lutego 2025 r. (prośba o weryfikację dokumentów skarżącej). Następnie 28 marca 2025 r. wezwano skarżącą do osobistego stawiennictwa, w piśmie z 4 kwietnia 2025 r. poinformowano o art. 100d ustawy pomocowej, w dniu 24 kwietnia 2025 r. - po wniesieniu ponaglenia - doszło do przesłuchania skarżącej (z tym że wezwanie wystawiono 28 marca 2025 r.). Analiza dalszej części akt nie wskazuje na udokumentowanie jakichkolwiek późniejszych czynności organu, mimo że skarga na bezczynność wpłynęła 1 sierpnia 2025 r., tj. trzy miesiące po przesłuchaniu skarżącej w charakterze strony. W realiach zatem niniejszej sprawy działanie organu nosiło znamiona przewlekłości, gdyż między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw (z akt sprawy nie wynika, aby w szczególności między lipcem 2024 r. a lutym 2025 r. podjęto jakąkolwiek czynność w sprawie). Organ uaktywnił się w lutym 2025 r. (zweryfikował dokumenty strony), następnie w marcu 2025 r. wystosował wezwanie na przesłuchanie na kwiecień 2025 r., w kwietniu 2025 r. wystosował informację o art. 100d ustawy pomocowej, a następnie znowuż czynności zaniechał do daty wniesienia skargi. Podczas postępowania przed sądem również nie wskazał, aby od daty przesłuchania strony 24 kwietnia 2025 r. podejmował dalsze czynności w sprawie. W przekonaniu sądu nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji (Wojewoda) nie podejmuje w sprawie żadnej czynności przez ponad sześć miesięcy (licząc od 1 lipca 2024 r.), a dalej wykonuje pewne czynności, z tym że nadal nie wynika z akt, aby zmierzały one do załatwienia sprawy (brak jest jakichkolwiek informacja na temat tego, czy wniosek został już uzupełniony w całości, czy też postępowanie wymaga dodatkowych wyjaśnień). Ponadto organ bezsprzecznie nie wykonywał również prawidłowo (terminowo) dyspozycji art. 36 k.p.a., tzn. nie informował strony skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wskazywał nowego terminu jej załatwienia. Sąd ma na uwadze, że zgodnie z art. 210 u.c. zezwolenie na pobyt stały należy rozpatrzyć w terminie sześciu miesięcy od dnia wpływu wniosku lub zaistnienia wskazanych w tym przepisie zdarzeń związanych z uzupełnieniem wniosku, a termin ten może być liczony w sprawie dopiero od 1 lipca 2024 r. Jednak nawet to przyjmując, nadal sprawa pozostaje nie załatwiona przez ponad 18 miesięcy, w tym ponad 11 miesięcy licząc od 1 stycznia 2025 r., w którym upłynął termin sześciomiesięczny liczony od 1 lipca 2024 r. Ostatnią merytoryczną czynnością organu w stosunku do skarżącej było jej przesłuchanie w dniu 24 kwietnia 2025 r., od którego minęło ponad siedem miesięcy bez decyzji i bez kolejnych czynności zmierzających do zamknięcia sprawy. Uprawnione jest zatem przyjęcie, że postępowanie w sprawie - na dzień wniesienia skargi - organ prowadził przewlekle, naruszając zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 oraz w art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a., w tym także przepis szczególny z art. 210 u.c. Dlatego w punkcie 2 wyroku sąd stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Konsekwencją takiego ustalenia jest punkt 1 wyroku, w którym zobowiązano organ do załatwienia wniosku skarżącej w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Termin trzydziestodniowy jest optymalny do zamknięcia sprawy (mając na uwadze długotrwałość dotychczasowego postępowania oraz materiał dowodowy dotychczas zgromadzony), a także przedmiot sprawy. W ocenie sądu przewlekłość organu nie miała jednak miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie, co - w ocenie sądu - w sprawie nie miało miejsca. Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 100d ustawy pomocowej nie został wyeliminowany z obrotu prawnego przez ustawodawcę, zatem nadal obowiązuje. Ustalenie jego niekonstytucyjnego charakteru nastąpiło w orzecznictwie sądów administracyjnych i było wynikiem dogłębnej analizy oraz wykładni przepisów o wstrzymaniu biegu terminów w kontekście prawa do sądu. Odmowa zastosowania art. 100d ustawy pomocowej jest więc wynikiem określonego kierunku orzecznictwa sądów, bowiem początkowo akceptowano ograniczenia wynikające z art. 100c i art. 100d ustawy pomocowej, zastrzegając jedynie możliwość zmiany tej oceny w razie zmiany okoliczności sprawy (vide szerzej wyrok z 26 sierpnia 2025 r., II OSK 3112/24). A zatem skoro zmiana okoliczności sprawy niniejszej polegająca na przyjęciu niedopuszczalności zastosowania art. 100d ustawy pomocowej od 1 lipca 2024 r. wynikała z orzecznictwa sądów administracyjnych (np. pierwszy z takich wyroków NSA z 19 maja 2025 r., II OSK 2921/24), a nie była expressis verbis zmianą legislacyjną, to wobec związania organów administracji publicznej zasadą legalności (art. 6 k.p.a.) - nie można Wojewodzie Podlaskiemu przypisywać prowadzenia postępowania warunkach przewlekłości mającej cechy rażącego naruszenia prawa. Dlatego orzeczono jak w punkcie 3 wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przyznanie sumy pieniężnej. Przyznanie takiej sumy na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. jest środkiem o charakterze kompensacyjno-dyscyplinującym; stanowi formę rekompensaty za zwłokę w załatwieniu sprawy. Suma ta, chociaż ma częściowo charakter kompensacyjny, nie ma jednak na celu naprawienia szkody. Odpowiedzialność za szkodę przewidziana w art. 4171 § 3 Kodeksu cywilnego wyklucza traktowanie sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. jako odszkodowania. Suma pieniężna nie zastępuje także zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych. Ma ona natomiast zrekompensować negatywne przeżycia związane z niezałatwieniem sprawy w terminie, z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki oraz ma zrekompensować niedogodności, jakich strona doznała na skutek bezczynności organu administracji, nie stanowi jednak odszkodowania (vide np. wyrok z 14 maja 2020 r., III SAB/Wr 1224/19). Istotne znaczenie ma to, że skarżąca w żaden sposób wniosku o sumę pieniężną nie uzasadniła. Wobec wyżej opisanych zmian okoliczności prawnych i oceny obowiązywania art. 100d ustawy pomocowej – przy zrozumieniu sytuacji skarżącej, nie ma też podstaw by obciążać organ koniecznością wypłacenia rekompensaty w sytuacji, gdy pozostawał on w przekonaniu, że kieruje się treścią obowiązującego przepisu. W ocenie sądu dostatecznym zabezpieczeniem interesu skarżącej w uzyskaniu decyzji w przedmiocie pobytu stałego jest zakreślenie organowi stosunkowo niedługiego terminu na załatwienie sprawy. Zauważyć przy tym należy, że niewykonanie niniejszego wyroku będzie skutkowało możliwością wniesienia skargi na niewykonanie wyroku, w której strona może zawrzeć wniosek o grzywnę lub sumę pieniężną i byłby to wniosek złożony w innych okolicznościach sprawy, w szczególności przy świadomości organu konieczności jej załatwienia w określonym terminie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę uiszczonego wpisu od skargi (100 zł). Sąd orzekł w sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.