II SAB/Bk 21/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Katarzyna Luto-Kojło, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 września 2009 r. sprawy ze skargi A. S. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego p o s t a n a w i a odrzucić skargę Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych: W dniu 19 grudnia 2008 r. A. S. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w B. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnikiem alimentacyjnym jest ojciec wnioskodawcy – A. S. (vide: wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 2002 r., [...]). Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] zostało przyznane wnioskowane świadczenie w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2008 r. do 30 września 2009 r. Przedmiotową decyzję doręczono wnioskodawcy oraz komornikowi. Do dłużnika alimentacyjnego – A. S., w trybie art. 27 ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 1, poz. 7), w dniu 9 lutego 2009 r. została skierowana informacja o wydaniu decyzji. W nawiązaniu do tej informacji A. S. wystosował do organu pismo w którym podniósł, że przy wydawaniu decyzji doszło do rażącego naruszenia jego prawa jako strony postępowania, gdyż świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało przyznane osobie, która nie spełnia ustawowych przesłanek oraz wniósł o wskazanie kwoty zadłużenia. W odpowiedzi na powyższe pismo organ podał, że wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 9 ust. 1 ustawy w związku z czym nie ma podstaw do wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nadto organ udzielił informacji dotyczącej stanu zadłużenia dłużnika alimentacyjnego (pismo z dnia 6 marca 2009 r.). Następnie wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa z dnia 16 marca 2009 r. skierowanym Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., A. S. wniósł o stwierdzenie bezskuteczności decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. z tego powodu, że decyzja ta nie została mu doręczona. W odpowiedzi na powyższe organ pismem z dnia 27 marca 2009 r. wyjaśnił, że zgodnie z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy, dłużnikowi alimentacyjnemu przekazywana jest informacja o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Informacja taka został w przedmiotowej sprawie przekazana. Kolejnym pismem z dnia 7 kwietnia 2009 r. dłużnik alimentacyjny wniósł o podanie podstawy prawnej nie doręczenia przedmiotowej decyzji. Podniósł, że ustawa o funduszu alimentacyjnym nie uchyla przepisów kpa. Przekazanie dłużnikowi jako stronie postępowania informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie jest równoznaczne z doręczeniem decyzji zgodnie z kpa. Nie doręczenie decyzji jest drastycznym naruszeniem art. 109 kpa i pogwałceniem art. 2, 7 i 32 pkt 1 Konstytucji RP. W odpowiedzi na to pismo organ poinformował A. S., że w celu wyjaśnienia wszystkich wątpliwości może przejrzeć akt sprawy oraz sporządzić z nich notatki i odpisy. W dniu 29 kwietnia 2009 r. A. S. wniósł skargę do sadu administracyjnego na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. polegającą na nie doręczeniu mu jako stornie postępowania decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. Wskazując na powyższe wniósł o stwierdzenie bezskuteczności tej decyzji. W uzasadnieniu skargi podał, że twierdzenie organu iż decyzji tej nie doręcza się jednej ze stron jest drastycznym naruszeniem art. 109 kpa w zw. z art. 7 i 8 kpa i pogwałceniem art. 2, 7 i 32 pkt 1 Konstytucji RP. Podniósł, że art. 27 ustawy nie może być interpretowany w oderwaniu od podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 8 i 9 kpa. Organ wniósł o oddalenie skargi jako bezpodstawnej z uwagi na to, że w sprawie, na obecnym jej etapie, zostały podjęte wszelkie wymagane prawem działania. Pismem procesowym z dnia 2 czerwca 2009 r. skarżący podał, że nie składał zażalenia na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie do organu wyższej instancji. Równocześnie podniósł, że wbrew temu co stwierdził sekretariat Sądu, nie wnosił on skargi na bezczynność Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. lecz skargę na jaskrawe złamanie prawa w zakresie kpa i konstytucji RP przez urzędników pracujących w tym Ośrodku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu i to zarówno w przypadku przyjęcia, że była to skarga na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. jak i w przypadku zakwalifikowania jej, zgodnie z treścią pisma procesowego skarżącego z dnia 2 czerwca 2009 r., jako skargi na urzędników Ośrodka którzy dopuścili się zaniechania doręczenia mu decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarga zakwalifikowana jako skarga na bezczynność organu podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna z racji braku wyczerpania przez skarżącego służącego mu w postępowaniu administracyjnym środka odwoławczego do zwalczania bezczynności organu na etapie przedsądowym. Wymóg wyczerpania przez stronę skarżącą środków zaskarżenia służących jej w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, wynika wprost z treści art. 52 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Jak stanowi art. 52 § 2 w/w ustawy przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. W wypadku skargi na bezczynność organu administracji, środkiem zaskarżenia na etapie postępowania administracyjnego regulowanego przepisami kodeksu administracyjnego, jest zażalenie przewidziane w art. 37 § 1 kpa. Służy ono na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub w ustalonym w myśl art. 36 kpa do organu administracji publicznej wyższego stopnia. Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, by skargę niniejszą poprzedziło opisane w art. 37 § 1 kpa zażalenie skarżącego na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. skierowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Okoliczność tę potwierdził sam skarżący w piśmie procesowym z dnia 2 czerwca 2009 r. W tej sytuacji skarga podlega odrzuceniu stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 52 § 1 tejże ustawy z uwagi na niespełnienie jednego z formalnych warunków jej dopuszczalności. Zakwalifikowanie skargi zgodnie ze stanowiskiem skarżącego, jako skargi na urzędników Ośrodka którzy dopuścili się zaniechania doręczenia mu decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego także musi skutkować jej odrzuceniem z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego w tym zakresie. Tryb postępowania skargowego uregulowany został w dziale VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tego postępowania może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub słusznych interesów obywateli, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwienie sprawy – (art. 227kpa). Zasadą jest, że organem właściwym do rozpatrzenia i załatwienia skarg są organy wyższego stopnia lub organy sprawujące bezpośredni nadzór a nie sąd administracyjny. Do rozpatrywania skargi dotyczącej działalności wójta (burmistrza lub prezydenta miast) i kierowników gminnych jednostek organizacyjnych stosownie do treści art. 229 pkt 3 kpa właściwa jest rada gminy. Dlatego też skarżący skargę na działanie (zaniechanie) Dyrektora jak i urzędników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. powinien skierować zgodnie z właściwością do Rady Gminy. Wskazać należy, że załatwienie takiej skargi zgodnie z art. 238 § 1 kpa następuje poprzez zawiadomienie o jej załatwieniu. Zawiera ono informację o czynnościach wewnętrznych organu załatwiającego skargę i ich rezultatach, a wywiera ono trojaki skutek prawny. Po pierwsze kończy postępowanie skargowe w odniesieniu do sprawy, po drugie umożliwia wniesienie przez adresata zawiadomienia kolejnej skargi tym razem wynikającej z niezadowolenia z załatwienia skargi (art. 227 kpa), trzecim zaś skutkiem będzie możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 239 kpa w odniesieniu do ponowionej skargi w szczególności podtrzymania swego dotychczasowego stanowiska. Zawiadomienie o załatwieniu skargi nie mieści się w kognicji sądu administracyjnego określonej w art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (vide: Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, postanowienie z 15 stycznia 2001r., sygn. akt IISA/Wr 1704/2000, niepublikowane). Podobne stanowisko wyrażono również w Komentarzu do kodeksu postępowania administracyjnego B.Adamiak, J.Borkowski (C.H.Beck, Warszawa 2006, str. 856), zgodnie z którym zawiadomienie o załatwieniu skargi nie daje podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na jego niezgodność z prawem. Ta kategoria czynności różnego rodzaju organów państwowych i organizacji społecznych nie mieści się ani w wyliczeniu aktów zaskarżalnych do sądu administracyjnego, ani też – dodatkowo - nie zawsze organy je wydające będą miały status organów administracyjnych. Tak więc nadal w ocenie sądu aktualny będzie pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia NSA z 13 lipca 1983r. sygn. akt IISA 983/83 ( opublikowane ONSA 1983, nr 2, poz. 57, str. 90), iż zawiadomienie wydane na skutek skargi może być kwestionowane jedynie nową skargą, która ma za przedmiot - w rozumieniu art. 227 kpa - właściwość organu do załatwienia skargi, wskazania sposobu jej załatwienia oraz uzasadnienie faktyczne i prawne jeżeli było zamieszczone w uzasadnieniu. Skarga w tym przypadku podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) jako nie podlegająca kognicji sądu administracyjnego. Końcowo wskazać należy, że zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały uregulowane w rozdziale 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 25 tej ustawy jedynie w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawa ta w sposób wyczerpujący reguluje zaś kwestię związaną z doręczaniem decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, stanowiąc w art. 27 ust. 7, że organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika jedynie informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Informacja taka w przedmiotowej sprawie została skierowana do dłużnika alimentacyjnego – pismo organu z dnia 9 lutego 2009 r. Stwierdzić zatem należy, że organ faktycznie podjął wszelkie wymagane prawem działania. Odstępując od zasady wyrażonej w art. 109 kpa, zgodnie z którą decyzja powinna być doręczona na piśmie wszystkim stronom postępowania, ustawodawca miał na celu realne, szybkie i skuteczne zapewnienie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Stwierdzić przy tym należy, że prawa dłużnika alimentacyjnego zostały optymalnie zagwarantowane przedmiotową ustawą. Otrzymuje on bowiem informację o wydaniu decyzji. Zawiera one dane dotyczące wierzyciela alimentacyjnego, okresu świadczenia i jego wysokości. Nadto zgodnie z treścią art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.