II SAB/Bk 24/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Mieczysław Markowski, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi H. T. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w przedmiocie renty specjalnej 1. umarza postępowanie sądowe w sprawie; 2. stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. dopuścił się bezczynności w przedmiotowej sprawie; 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2014 r. skarżąca – H. T. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, wskazując, że dokumentację posiada Oddział ZUS w B. W dniu [...] listopada 2014 r. pismo to zostało skierowane do Oddziału ZUS w B. celem skompletowania dokumentacji, wraz z informacją, że skompletowane wnioski o świadczenie w drodze wyjątku należy przekazać do Centrum Obsługi Świadczeń Wyjątkowych w B. (k. 108 akt admin.). W ramach tego Oddział ZUS w B. pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. zwrócił się do Skarżącej o dostarczenie informacji niezbędnych do rozpatrzenia wniosku o przyznanie renty. Skarżąca nie złożyła wymaganej dokumentacji. W dniu [...] grudnia 2014 r. do Oddziału ZUS w B. wpłynęło pismo Skarżącej, w którym ponowiła ona wniosek o przyznanie renty w drodze wyjątku. W dniu [...] marca 2015 ZUS Oddział w B. otrzymał z Oddziału ZUS w B. akta dotyczące Skarżącej, tj. skompletowany wniosek o świadczenie w drodze wyjątku oraz akta rentowe.. Pismem z dnia [...] marca 2015 r. ZUS Oddział w B. poinformował Skarżącą, że załatwienie wniosku ulega przesunięciu ze względu na toczące się postępowanie wyjaśniające z Oddziałem ZUS w B. (k. 70 akt admin.). Jak wynika z odpowiedzi na skargę, z dostarczonej przez ZUS Oddział w B. dokumentacji nie wynikała dokładna data powstania u Skarżącej niezdolności do pracy. ZUS Oddział w B. zwrócił więc akta rentowe do Oddziału ZUS w B. celem przeprowadzenia postępowania orzeczniczego w kierunku ustalenia prawidłowych ram 10-lecia przypadającego przed dniem powstania niezdolności do pracy. Następnie pismem z dnia [...] marca 2015 r. Skarżąca zakwestionowała orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w B. z tej samej daty, który stwierdził, że nie może dokładnie ustalić daty powstania całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy po dniu [...] grudnia 2012 r. do dnia [...] maja 2014 r. z uwagi na brak dokumentacji leczenia i wyników badań. ZUS Oddział w B. w dniu [...] maja 2015 r. przesłał pismo Skarżącej do Oddziału ZUS w B. celem potraktowania go jako sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Pismem z dnia [...] maja 2015 r., a następnie z dnia [...] czerwca 2015 r. ZUS Oddział w B. poinformował Skarżącą o tej okoliczności, wskazując przy tym, że jej wniosek o przyznanie renty zostanie rozpoznany niezwłocznie po zakończeniu postępowania orzeczniczego, skompletowaniu wniosku i nadesłaniu akt rentowych z Oddziału ZUS w B. W dniu [...] czerwca 2015 r. Oddział ZUS w B. uzyskał informację z Oddziału ZUS w B., że toczy się postępowanie związane ze złożonym sprzeciwem. W dniu [...] lipca 2015 r. wpłynęły do Oddziału ZUS w B. akta sprawy dotyczące Skarżącej z Oddziału ZUS w B. (k. 51 akt admin.). W dniu [...] lipca 2015 r. Oddział ZUS w B. ponownie zwrócił Oddziałowi ZUS w B. akta rentowe Skarżącej celem przeprowadzenia postępowania orzeczniczego, tj. ustalenia dokładnej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy stwierdzonej orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2014 r. (k. 43 akt admin.). W dniu [...] sierpnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wpłynęła skarga Skarżącej na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W dniu [...] września 2015 r. zostało wydane orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS w przedmiocie niezdolności Skarżącej do pracy. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. Prezes ZUS odmówił Skarżącej przyznania renty w drodze wyjątku. W piśmie skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z [...] września 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. opisał postępowanie, jakie prowadzono w sprawie Skarżącej i wyjaśnił, że przeprowadzone postępowanie orzecznicze było konieczne w celu ustalenia prawidłowych ram 10-lecia przypadającego przed dniem powstania niezdolności do pracy i niezbędne do podjęcia decyzji przez Prezesa ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 23 listopada 2015 r., sygn. akt II SAB/Bd 102/15 stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe (pkt 3). Z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu tego artykułu mamy do czynienia wówczas, kiedy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Wyjaśnić należy, że istota skargi na bezczynność polega na tym, że sąd, uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa lub stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność ma więc na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Orzekając w tego rodzaju sprawie sąd bierze pod uwagę w pierwszej kolejności sytuację istniejącą w dacie orzekania. Oznacza to, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność w taki sposób, aby nakazać organowi określone działanie. Przyjmuje się, że jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność, organ administracji publicznej wyda akt lub podejmie czynność, których domagała się strona, to przestaje on być w bezczynności. Oznacza to, że postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie jego bezczynności staje się bezprzedmiotowe (vide: uchwała 7 sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009/4/63). W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, któremu we wniesionej skardze zarzucano bezczynność w rozpoznaniu sprawy renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, w dniu [...] września 2015 r., tj. po wniesienia skargi, a przed wydaniem orzeczenia przez Sąd, wydał decyzję odmawiającą przyznania żądanego przez Skarżącą świadczenia. Wydanie decyzji, nawet jeśli nie jest ona korzystna dla osoby wnioskującej, uniemożliwia uwzględnienie skargi na bezczynność w zakresie nakazania wydania decyzji w określonym terminie. Sąd przyjął zatem, że w momencie rozpoznawania sprawy organ nie pozostawał już w bezczynności, tym samym brak było podstaw do orzekania o obowiązku wydania rozstrzygnięcia w ustawowym terminie. Nałożenie bowiem przez Sąd obowiązku dokonania żądanej czynności, w sytuacji gdy strona uzyskała jej spełnienie, stanowiłoby działanie bezprzedmiotowe, bo powielające to, co zostało już zrealizowane. Podkreślić należy, że orzekając w sprawie dotyczącej skargi na bezczynność organu, sąd nie przeprowadza kontroli określonego aktu lub czynności danego organu, lecz biorąc za podstawę stan faktyczny i prawny danej sprawy rozstrzyga, czy istotnie organ pozostaje w bezczynności (tak: NSA w wyroku z dnia 20 stycznia 2009 r. sygn. II OSK 812/08). W konsekwencji skoro postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu, konieczne stało się jego umorzenie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Umorzenie postępowania nie zwalnia jednak Sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie miała miejsce bezczynność i czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie bowiem do treści art. 149 § 1a ustawy p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odnośnie pierwszej kwestii należy stwierdzić, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia czynności nie podejmuje jej w terminie określonym przez przepisy prawa. Powyższe oznacza więc, że zarzut bezczynności powinien się pojawić wówczas, gdy organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do podjęcia czynności, pozostaje w zwłoce. Stosownie do treści art. 61 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei według treści art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, zaś załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3), a do terminów załatwienia sprawy nie wlicza się terminów przewidzianych m.in. dla dokonania określonych czynności (§ 5). Natomiast według art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35, organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczynę zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że Skarżąca w dniu [...] listopada 2014 r. złożyła wniosek do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie jej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do chwili złożenia skargi, a więc do dnia [...] sierpnia 2015 r. nie rozpatrzył złożonego wniosku, prowadząc jedynie ze Skarżącą korespondencję, w której, zwykle po monitach kierowanych przez Skarżącą, informował ją o stanie sprawy. Skoro więc Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie rozpoznał wniosku Skarżącej o przyznanie renty w drodze wyjątku w ustawowym terminie, to tym samym należało stwierdzić, że pozostawał on w bezczynności. Jednakże Sąd uznał, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, bowiem wynikła ona raczej z niesprawności systemowej organu – sprawa była tego rodzaju, że wymagała prowadzenia i współdziałania przez dwa oddziały ZUS. Nie sposób natomiast dopatrzyć się ze strony organu lekceważenia Skarżącej, czy też celowego przedłużania postępowania, o czym świadczy liczna korespondencja prowadzona ze Skarżącą i pomiędzy tymi oddziałami. Z uwagi na powyższe Sąd orzekł jak w sentencji.