II SAB/Bk 28/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 2012 r. sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 maja 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. M. w przedmiocie wstrzymania budowy budynku mieszkalnego i studni kopanej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. Charakteryzując swoją sytuację materialną wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne o wielkości 18 ha położone na bardzo słabych glebach. Podniósł, że z powodu złej pogody (deszcze) w 2011 r. poniósł straty w plonach oszacowane na około 12.400 zł, co obecnie skutkuje brakiem pasz (od lutego br.) dla posiadanego bydła i koniecznością ich zakupu. Podał także, że orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu został zmuszony do ograniczenia produkcji rolnej, co oznaczało spadek dochodów. Został uznany za osobę czasowo niezdolną do pracy - po pobiciu, które miało miejsce [...].09.2011 r. Majątek Skarżącego stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 360 zł miesięcznie. Ponadto Skarżący uzyskał dochód ze sprzedaży bydła rzeźnego w kwocie 2.790 zł. Razem dochód określił jako 1000 zł miesięcznie. Przeciwko stronie skarżącej toczą się cztery postępowania egzekucyjne, które skutkują zajęciem nieruchomości. Obecnie Skarżący zalega z uiszczeniem kosztów sądowych Sądowi Rejonowemu w W. M., nie dysponuje środkami finansowymi na zakup paliwa do ciągnika, nawozów mineralnych i nasion. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący wskazał, że posiada 8 sztuk bydła, w tym 4 krowy oraz dwa ciągniki rolnicze, maszyny do uprawy roli, kombajn do zbioru ziemniaków i przyczepę rolniczą z 1973 r. W roku 2012 nie otrzymał dopłat z Unii Europejskiej. Miesięczne wydatki wynoszą około 1.000 zł w tym: 600 zł - żywność, 160 zł – energia elektryczna, 30 zł – woda, 150 zł – telefon. Ponadto ww. wskazał, że wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w okresie trzech ostatnich miesięcy wyniosły około 7.000 zł (olej napędowy, nawozy mineralne, części zamienne). Skarżący nie posiada samochodu osobowego, dom w którym zamieszkuje wymaga natychmiastowego remontu. Strona skarżąca w okresie trzech ostatnich miesięcy nie sprzedawała żadnych płodów rolnych. Zadłużenie komornicze Skarżącego wynosi około 5.500 zł (k. 17). Dodatkowo Skarżący do akt sprawy przedłożył: decyzję KRUS z dnia [...] marca 2012 r. przyznającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy (k. 18 i k. 31); tytuły wykonawcze dotyczące egzekucji należności pieniężnych (k. 19 – 20); postanowienia Sądu Rejonowego w W. M. z dnia [...] czerwca 2011 r., [...] listopada 2011 r., [...]października 2011 r. dotyczące odroczenia spłaty należności sądowych (k. 21 – 23); decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. M. z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego(k. 24); decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. dotyczącą zmiany wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i leśnym za 2012 r. (k. 26); rachunki i faktury za energię elektryczną (k. 25) oraz olej napędowy i inne (k. 27 – 30). Postanowieniem z 29.05.2012 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przyczyną ww. był fakt, iż E. S. dysponuje znacznym majątkiem. Posiadany przez ww. areał użytków rolnych, las, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy oraz przyznane płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za 2011 r. świadczą o dużych możliwościach zarobkowych Skarżącego, pozwalających zarówno na pokrycie wydatków związanych z jego bieżącym utrzymaniem, a także na wygospodarowanie środków na uiszczenie na obecnym etapie postępowania kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi oraz pokrycia innych ewentualnych kosztów, które mogą się pojawić w sprawie niniejszej. Referendarz zaznaczył również, że Skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających całą kwotę swojego zadłużenia. Ograniczył się jedynie do dołączenia do akt sprawy tytułów egzekucyjnych na łączną kwotę 830 zł (k.19-20). Strona skarżąca nie nadesłała także wyciągu z rachunku bankowego za trzy ostatnie miesiące. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożył E. S. wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił brak znajomości specyfiki funkcjonowania gospodarstwa rolnego prowadzonego przez osobę mającą orzeczoną czasową niezdolność do pracy oraz stronniczą ocenę przedstawionych dowodów z dokumentów i oświadczeń wnioskodawcy. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że referendarz nie wziął pod uwagę faktu, że gospodarstwo rolne jest prowadzone przez osobę samotną w wieku 60 lat, która ze względu na wadę serca jest niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. Podniósł, że obecnie wynajęcie pracownika do pracy graniczy z cudem, ponieważ gospodarstwo rolne nie jest w stanie konkurować z innymi zakładami pracy w okolicy, gdzie praca jest lżejsza i lepiej płatna. Ponadto nie uwzględniono niezdolności do pracy ww. spowodowanej pobiciem w dniu [...].09.2011 r. Strona skarżąca podniosła również, że została uchylona decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. M. z dnia [...] lutego 2012 r. dotycząca przyznania mu płatności w kwocie 24.137,86 zł w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Podał, że wprawdzie za 2010 r. otrzymał w kwietniu 2011 r. kwotę 21.374,69 zł, ale pieniądze już dawno wydatkował. Wskazał, że 6,5 ha gruntów jest we współwłasności z rodziną M., która to rodzina utrudnia mu prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nadmienił również, że na dzień dzisiejszy posiada następujące zaległości: za wodę, energię elektryczną, za sadzonki ziemniaków na kwotę ok. 1.200 zł, za wodę dla Spółki Wodnej w K. ok. 1500 zł. Ponadto zalega dla ARiMR w W. M. na kwotę ok. 3000 zł, dla Sądu Rejonowego na kwotę 2.100 zł, dla M. na kwotę ok. 800 zł. Wskazał także, że zadłużenie komornicze wynosi ok. 5300 zł, za nawozy mineralne dla hurtowni- 600 zł za zbiór kukurydzy w 2011 r.- 600 zł. Do sprzeciwu Skarżący dołączył kserokopie: pierwszej strony decyzji Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z dnia [...] maja 2012 r., pierwszej strony decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. M. z dnia [...] kwietnia 2011 r., faktur za olej napędowy: z dnia [...] marca 2012 r. na kwotę 643,09 zł oraz z dnia [...]kwietnia 2012 r. na kwotę 578,78 zł oraz wezwania do zapłaty pod rygorem wstrzymania energii elektrycznej na kwotę 270,04 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Taka sytuacja w rozpoznawanym przypadku nie została wykazana. W sprawie niniejszej aktualnym na datę rozpoznawania wniosku o prawo pomocy kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 100 zł (k. 2). W związku z nieprzedstawieniem żądanych dokumentów trudno jest jednak dokonać pełnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącego. Rozważając uprawnienie do otrzymania prawa pomocy wyjść należy od zasady odpłatności obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym warunkującej podejmowanie przez sąd czynności procesowych. Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy, którego celem jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd bez konieczności uiszczania opłat. Chodzi zatem o to, by strony partycypowały w kosztach działania sądu jeśli mają taką możliwość, ale też by jednocześnie nie zamykać drogi sądowej tym podmiotom, które takich kosztów ponieść nie są w stanie w żadnym zakresie lub chociażby w części. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. W sprawie niniejszej Skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Nie wynika z dokumentów, że nie spłaca ciążących na nim aktualnie zobowiązań finansowych (poza opłatą za energię elektryczną na łączną kwotę 270,04 zł), nie dysponuje środkami na koncie bankowym czy zalega z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Wskazać należy, że Skarżący zadeklarował miesięczne wydatki "na utrzymanie" w wysokości około 1000 zł oraz wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego za okres ostatnich trzech miesięcy w wys. ok. 7000 zł (na olej napędowy, nawozy mineralne, części zamienne). Podniósł także, że obecnie otrzymuje rentę w wysokości 360 zł miesięcznie. Ponadto oświadczył, że w 2012 r. uzyskał dochód ze sprzedaży bydła rzeźnego w kwocie 2.790 zł. W sprzeciwie wskazał również, że w kwietniu 2011 r. otrzymał dopłaty z Unii Europejskiej za 2010 r. w wys. 21.374,69 zł, które już wydatkował oraz zaznaczył, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. M. z dnia [...] lutego 2012 r. przyznająca mu dopłaty na 2012 r. w wys. 24.137,86 zł, została uchylona decyzją Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z dnia [...] maja 2012 r. Wskazał również, że jego zadłużenie komornicze wynosi 5300 zł oraz, że zalega za sadzonki ziemniaków na kwotę ok. 1.200 zł, za wodę dla Spółki Wodnej w K. na kwotę ok. 1500 zł. Ponadto posiada zaległości dla ARiMR w W. M. na kwotę ok. 3000 zł, dla Sądu Rejonowego na kwotę 2.100 zł, dla p. M. na kwotę ok. 800 zł oraz za nawozy mineralne dla hurtowni-600 zł i za zbiór kukurydzy w 2011 r.- 600 zł. W sprzeciwie Skarżący zarzuca stronniczą ocenę przedstawionych dowodów z dokumentów i oświadczeń wnioskodawcy, nieznajomość specyfiki prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne scharakteryzowanie aktualnej sytuacji materialnej strony – w sposób uzasadniający przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący nie ustosunkował się bowiem do wezwania z dnia [...] kwietnia 2012 r. Jedyne informacje o jego obecnej sytuacji materialnej i dochodowej wynikają z oświadczenia o wydatkowaniu 1000 zł na utrzymanie, której to w całości nie udokumentował (przedstawił jedynie rachunek za energię elektryczną w wys. 159,65 zł miesięcznie). Wydatki na gospodarstwo rolne udokumentował jedynie - fakturami za olej napędowy na kwotę 643,09 zł (k.28) i na kwotę 578,78 zł (k.29) zł, za nawozy na kwotę 4.598,00 zł (k.30) i za oponę w wys. 300,01 zł (k.27). Podczas, gdy w odpowiedzi na wezwanie referendarza wskazał, że wydatki na prowadzenie gospodarstwa rolnego za okres trzech ostatnich miesięcy wyniosły ok. 7.000 zł. Poza tym Skarżący nie przedłożył m.in. wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, informacji o wysokości aktualnego zadłużenia komorniczego (na które powołuje się w formularzu wniosku o prawo pomocy). Do akt sprawy dołączył jedynie tytuły egzekucyjne na łączną kwotę 830 zł (k.19-20) oraz dokumenty potwierdzające zadłużenie z tytułu niezapłaconych kosztów sądowych na kwotę 1.288 zł (k. 21-23). Nadto powołując się w sprzeciwie na inne zadłużenia, nie udokumentował ich (m.in. zadłużenie za wodę w wys. ok.1500 zł, za sadzonki ziemniaków ok. 1200 zł, dla ARiMR w wys. 3000 zł, dla Sądu Rejonowego w wys. 2100 (udokumentowane na kwotę 1.288 zł), dla p. Murawskiego w wys. 800 zł, za nawozy mineralne ok. 800 zł, za zbiór kukurydzy w 2011 r. w wys. 600 zł). Należy również wskazać, że Skarżący nie wykazał nawet w sposób niewątpliwy wielkości powierzchni gospodarstwa. Zadeklarował co prawda 18 ha, ale przykładowo w sprawie I SA/Bk 11/12 wskazał 24 ha (vide postanowienie referendarza z ostatnio wymienionej sprawy z dnia 9.02.2012 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 733/11 (vide: postanowienie WSA z dnia 17.04.2012 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.) Sąd wystąpił do Starosty W., Gminy C. i Wójta Gminy K. o przedłożenie informacji o jakiej powierzchni grunty posiada E. S. Z otrzymanej informacji wynika, że powierzchnia gruntów stanowiących własność E. S. wynosi 27. 0625 ha (informacja z Gminy K. i z Gminy C.). Z nadesłanej przez Starostę W. informacji z rejestru gruntów wynika, że Skarżący jest właścicielem 23.3215 ha z czego 4.5943 ha jest w dzierżawie G. T. Nadto jest współwłaścicielem w 4/548 części nieruchomości o powierzchni 37.3300 ha, w ½ części nieruchomości o powierzchni 12.9590 ha, w ¼ części nieruchomości o powierzchni 0.3000 ha i w 1/3 części nieruchomości o powierzchni 0.0290 ha. Zatem Sąd ustalił, że Skarżący jest właścicielem gruntów o powierzchni 27,0625 ha, a nie jak zadeklarował o powierzchni 18 ha. Zdaniem Sądu, większa powierzchnia posiadanych gruntów o około 10 ha potencjalnie oznacza większy dochód czy to z umów dzierżawy, czy też z dopłat ze środków UE. W konsekwencji stwierdzić należy, że Skarżący uzyskuje wyższe dochody niż zadeklarowane. Sąd, wbrew stanowisku strony ze sprzeciwu, uwzględnia fakt doznania przez nią uszczerbku we wrześniu 2011 r. i ograniczenie w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa, jednak trudno ocenić jaki miało to zdarzenie konkretny, wymierny finansowo skutek, bowiem Skarżący tego nie wykazał. We wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadcza, że jest zmuszony najmować robotników, ale jednocześnie nie wskazuje jakie ponosi z tego tytułu koszty (ile wynosi dniówka, ile płaci za godzinę). Z kolei w sprzeciwie wskazuje, że obecnie wynajęcie pracownika do pracy graniczy z cudem, ponieważ gospodarstwo rolne nie jest w stanie konkurować z innymi zakładami pracy w okolicy, gdzie praca jest lżejsza i lepiej płatna. Nadto Skarżący nie wykazał, jakie uzyskiwał dochody, poza rentą (np. ze sprzedaży mleka, cielaków, czy innych płodów rolnych) za trzy miesiące poprzedzające złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał jedynie na dochód ze sprzedaży bydła rzeźnego w kwocie 2.790 zł oraz, że wypłacono mu w kwietniu 2012 r. dopłaty z Unii Europejskiej w kwocie 21.374,69 zł. Odnośnie zaś kwestii niemożności ponoszenia pełnych kosztów sądowych, należy zaznaczyć, jak to już zostało wcześniej podniesione, że to na żądającym zwolnienia od nich spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Reasumując z uwagi na brak przedłożenia wyczerpującej dokumentacji charakteryzującej sytuację finansową strony, sąd nie mógł dokonać rzetelnej jej oceny. Mając na uwadze, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej jest obowiązkiem wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, pouczonego o rygorze odmowy jej przyznania (vide k. 12 verte) – należało wniosek rozpoznać negatywnie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.