II SAB/Bk 38/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 09 sierpnia 2011 r. sprzeciwu J. W. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2011 r. przyznającego J. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł i odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi J. W. na bezczynność Wójta Gminy N. w przedmiocie wydania zaświadczenia p o s t a n a w i a 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł (pięćdziesięciu złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. J. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem E. W. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowią emerytury małżonków w łącznej kwocie 2.997,84 zł, w tym: emerytura J. W.– 1.522,50 zł i 1.475,34 zł uzyskiwane przez E. W. z tytułu przyznanej emerytury i dodatku pielęgnacyjnego. Wykazane wydatki wynoszą za maj 2011 r. łącznie 2.998,88 zł, w szczególności: telefon – 175,02 zł; lekarstwa – 126,54 zł; kserokopie – 86,14 zł; znaczki pocztowe – 73,70 zł; opłata za działkę – 264,30 zł; usługa prawna – 600 zł; spłata kredytu – 486,63 zł; życie, środki czystości, kosmetyki, fryzjer – 870 zł; odsetki i prowizje bankowe – 10,85 zł; środki ochrony roślin – 29,70 zł; trzykrotna podróż do W. wraz z dojazdem na dworzec – 276 zł. Wnioskodawczyni jest zadłużona w banku na kwotę 106,09 zł. Jej majątek stanowi: mieszkanie o powierzchni 60 m², sześćdziesięciotrzyletni drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni 3500 m². Wnioskodawczyni i jej małżonek są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi (druga grupa inwalidzka), ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. J. W. nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej z uwagi na wielość spraw zawisłych przed WSA w Warszawie (7 spraw) i w Białymstoku (11 spraw). Oświadczyła, że ponosi wysokie koszty związane z kserowaniem dokumentów, przepisów prawnych, komentarzy koszty dojazdów na rozprawy, rozmów telefonicznych i znaczków pocztowych. Do akt zostały dołączone rachunki i faktury za: telefon, lekarstwa, ksero, opłatę za działkę na rzecz P. Z. D., poradę prawną, środki ochrony roślin, bilety PKP, czynsz (k. 27 – 35 i k. 37); wyciąg z rachunku bankowego na dzień 31 maja 2011 r. (k. 36); decyzje ZUS z dnia [...] marca 2011 r. ustalającą wysokość zwaloryzowanej emerytury wnioskodawczyni (k. 38) i emerytury E. W. (k. 39). J. W. podkreśliła również, iż w czerwcu br. ma zamiar kupić kosiarkę do trawy i rower, co będzie skutkowało brakiem możliwości poczynienia oszczędności (k. 26). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej kwoty 50 złotych. W uzasadnieniu podano, że sytuacja materialna skarżącej uzasadnia stwierdzenie, że uiszczenie tej kwoty przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w pozostałym zakresie, nie doprowadzi do powstania uszczerbku w utrzymaniu koniecznym jej i jej rodziny, przeciwnie mieści się w jej możliwościach płatniczych. Od powyższego postanowienia wnioskodawczyni wywiodła sprzeciw. W uzasadnieniu podała, że nie może zgodzić się ze stwierdzeniem, że jest w stanie wygospodarować miesięcznie 1.000 zł i że wydatki jej rodziny są takie same co miesiąc ze względu na ich charakter i wysokość. Wnioskodawczyni przedstawiła jak kształtowały się jej wydatki w czerwcu w porównaniu z majem: zaległy czynsz za maj – 553,77 zł, wyższe koszty telefonu – 86,48 zł, wyższe koszty lekarstw – 198,34 zł, wyższe koszty ksera – 27,02 zł, buty męża – 40 zł, przedłużenie umowy kredytowej – 52,50 zł, drobne artykuły gospodarstwa domowego – 44,80 zł, w sumie 1.002, 91. W sprzeciwie wyszczególniono również poczynione oszczędności w czerwcu – na znaczkach – 60,65 zł, na opłacie za działkę – 264,30 zł, na spłacie kredytu – 486,63 zł, na wyjeździe do Warszawy – 184 zł, w sumie 995,58 zł. Wnioskodawczyni podała, że okazała dobrą wolę w kwestii wniesienia wpisów sądowych w trzech sprawach, które zostały uiszczone przez nią w dniu 6 lipca 2011 r. w łącznej wysokości 150 zł. Wywiodła, iż wiadomym jej jest, że w miesiącu lipcu rysuje się podobna sytuacja, tj. wydatki będą równe dochodom, a być może wyższe. Wnioskodawczyni podała, że umowę kredytową podtrzymuje tylko dlatego, by mieć rozwiązanie do regulowania potrzeb koniecznych. Zapowiadają się bowiem wydatki związane z płatnymi wizytami lekarskimi u lekarzy specjalistów, niezbędny jest również rower do rehabilitacji kręgosłupa męża. Końcowo zaznaczyła, że chodzi o wpis po 50 zł w pięciu sprawach co oznacza, że musi wpłacić 250 zł, a w rodzinie osób chorowitych nawet 50 zł stanowi poważną kwotę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających z tego tytułu kosztów. Wywiązanie się z obowiązku odpłatności ustanowionego w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oznacza, że strona powinna w pełni wykorzystać dostępne dla niej środki, by w kosztach sądowych w miarę możliwości uczestniczyć, a jeśli tych środków nie posiada, powinna to w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości uzasadnić i wykazać. Powyższa zasada znajduje odzwierciedlenie w treści art. 245 § 3 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z regulacji tej wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno "Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Kraków 2005, s. 592). Z treści złożonego przez J. W. oświadczenia wynika, że miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosi 2.997,84 zł netto. Wykazane w sprzeciwie wydatki za miesiąc czerwiec 2011 r. wynoszą 1.002,91 zł i są mniejsze od wydatków poniesionych w maju 2011 r. o około 2. 000 zł (wnioskodawczyni we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że wydatki w miesiącu maju wyniosły 2.998,88 zł czyli były właściwie równe osiąganemu dochodowi). J. W. posiada zadłużenie w banku (kredyt dopuszczalny) w wysokości 106,09 zł (stan na koniec maja 2011 r. – k. 25). W skład majątku skarżącej wchodzi: mieszkanie o powierzchni 60 m², sześćdziesięciodwuletni drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni 3500 m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. W ocenie Sądu przywołane okoliczności stanowią dostateczne uzasadnienie do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym ponad kwotę 50 zł. Nie ulega wątpliwości, że ponoszone przez wnioskodawczynię wydatki na leczenie, utrzymanie gospodarstwa domowego czy też na koszty sądowe w innych sprawach są dotkliwym obciążeniem budżetu. Niemniej jednak oczywistym jest, iż wnosząc sprawę do sądu należy liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i z koniecznością zgromadzenia w tym celu odpowiednich środków finansowych. Należy przy tym zaznaczyć, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od całości kosztów sądowych stanowi przede wszystkim fakt osiągania przez J. W. i pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym współmałżonka E. W. stałego miesięcznego dochodu pozwalającego na pokrycie wykazanych wydatków. Jedynym zasygnalizowanym problemem skarżącej w tym zakresie było opłacenie z opóźnieniem czynszu. Po poniesieniu wskazanych wydatków w miesiącu czerwcu 2011 r. w budżecie wnioskodawczyni pozostaje jeszcze kwota około 2. 000 zł. Kwota ta powinna być przynajmniej w części przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych. Nadmienić przy tym należy, że przy ustaleniu zakresu zwolnienia wzięto pod uwagę wysokość kosztów sądowych w innych sprawach skarżącej zawisłych w tut. Sądzie oraz zakres częściowego zwolnienia od kosztów sądowych przyznanego przez WSA w Warszawie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.