II SAB/Bk 38/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 maja 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. K. na bezczynność Dyrektora Centrum Usług Społecznych w Łomży w przedmiocie zasiłku celowego p o s t a n a w i a odrzucić skargę. , Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco. Wnioskiem z 31 października 2025 r. (wniesionym ustnie do protokołu) R. K. (dalej jako: "skarżący") zwrócił się do Centrum Usług Wspólnych w Łomży (dalej: "organ" lub "CUS") o zasiłek stały oraz ubezpieczenie zdrowotne. Organ w dniu 12 listopada 2025 r. przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy. Do protokołu wywiadu skarżący ponowił wniosek o zasiłek stały oraz ubezpieczanie zdrowotne. Ponadto wniósł o: 1) zasiłek celowy na leki, 2) zasiłek celowy na odzież, 3) zasiłek celowy na żywność (k. 46 verte akt admin.). W dniu 17 listopada 2025 r. organ wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku poprzez dostarczenie zaświadczenia z uczelni o pobieraniu lub o niepobieraniu stypendium oraz zaświadczenia z ZUS o niepobieraniu renty i emerytury. Brak został usunięty w dniu 19 listopada 2025 r. (data wpływu do organu). Pismem z 19 listopada 2025 r. (data wpływu do organu) skarżący raz jeszcze złożył wnioski o: 1) zasiłek celowy na leki, 2) zasiłek celowy na odzież, 3) zasiłek celowy na żywność (k. 41-43 akt admin.). Decyzją z 20 listopada 2025 r. nr DŚŚ.5100.486.2025 organ przyznał skarżącemu zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej od 1 października 2025 r. do 30 listopada 2027 r. Równocześnie decyzją z 20 listopada 2025 r. nr DŚŚ.5102.633.2025 organ przyznał skarżącemu: 1) zasiłek celowy na zakup leków (150 zł) , 2) zasiłek celowy na zakup odzieży (50 zł), 3) zasiłek celowy na zakup żywności (100 zł) – na miesiąc październik. Pismem z 9 grudnia 2025 r. skarżący wniósł o przyznanie pomocy żywnościowej z programu Fundusze Europejskie na pomoc żywnościową 2021-2027 realizowanej przez C. - paczki żywnościowe, wniosek o przyznanie dodatkowej pomocy rzeczowej realizowanej przez C., wniosek o wydanie skierowania na dodatkowe posiłki realizowane przez kuchnię C. oraz wniosek o otrzymywanie paczek świątecznych C. Pismem z 16 grudnia 2025 r. skarżący złożył wnioski o: 1) zasiłek celowy na odzież, 2) zasiłek celowy na żywność. Samorządowej Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej: "SKO") decyzją z 22 grudnia 2025 r. nr SKO.440/74/2025 uchylił decyzję organu I instancji z 20 listopada 2025 r. nr DŚŚ.5100.486.2025. Decyzją z 23 grudnia 2025 r. nr DŚŚ.5102.773.2025 organ przyznał specjalny zasiłek celowy na zakup odzieży (100 zł) oraz na zakup żywności (100 zł) – na miesiąc grudzień. Organ w dniu 29 grudnia 2025 r. przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy. Do protokołu wywiadu złożył wniosek o specjalny zasiłek celowy na żywność (100 zł) odzież (100 zł) i wydatki mieszkaniowe. Decyzją z 30 grudnia 2025 r. nr DŚŚ. 5102.775.2025 CUS przyznał skarżącemu: 1) specjalny zasiłek celowy na zakup odzieży (100 zł), 2) specjalny zasiłek celowy na zakup żywności (100 zł), 3) specjalny zasiłek celowy jako dopłata do wydatków mieszkaniowych (100 zł) – na miesiąc grudzień. W dniu 14.01.2026 r. (data wpływu) skarżący złożył wnioski o: 1) zasiłek celowy na odzież, 2) zasiłek celowy na żywność, 3) zasiłek celowy na cele mieszkaniowe – rachunki. Następnie skarżący wniósł do Wojewody ponaglenie. Decyzją z 23 stycznia 2026 r. nr SKO.440/3/2026 SKO utrzymało w mocy decyzję CUS z 30 grudnia 2025 r. W dniu 30 stycznia 2026 r. (data wpływu) skarżący złożył wnioski o: 1) zasiłek celowy na odzież, 2) zasiłek celowy na żywność, 3) zasiłek celowy na cele mieszkaniowe – rachunki. W dniu 3 lutego 2026 r. (data wpływu do CUS) SKO skierowało do CUS pismo w zakresie ponaglenia z 22 stycznia 2026 r. CUS odpowiedziało m.in., że 31 października 2025 r. skarżący wystąpił tylko o zasiłek stały., a potrzebę zasiłku celowego określił dopiero podczas wywiadu w listopadzie 2025 r. Organ w dniu 4 lutego 2026 r. przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy. Decyzją z 4 lutego 2026 r. nr SKO.440/7/2026 SKO utrzymało w mocy decyzję CUS z 23 grudnia 2025 r. Decyzją z 6 lutego 2026 r. nr DŚŚ.5102.180.2026 CUS przyznał skarżącemu: 1) specjalny zasiłek celowy na zakup odzieży (100 zł), 2) specjalny zasiłek celowy na zakup żywności (100 zł), 3) specjalny zasiłek celowy jako dopłata do zaspokojenia innych potrzeb – dofinansowania do wydatków mieszkaniowych (100 zł) – na miesiąc styczeń. Postanowieniem z 10 lutego 2026 r. nr SKO.440/9/2026 SKO po rozpatrzeniu ponaglenia stwierdziło, że Dyrektor CUS pozostaje bezczynny w rozpatrzeniu trzech wniosków skarżącego złożonych w dniu 19 listopada 2025 r. o przyznanie zasiłku celowego na żywność, odzież oraz leki. Kolegium zobowiązało Dyrektora CUS do rozpatrzenia ww. wniosków do dnia 16 lutego 2026 r. Również postanowieniem z 10 lutego 2026 r. nr SKO.440/8/2026 SKO po rozpatrzeniu ponaglenia stwierdziło, że Dyrektor CUS pozostaje bezczynny w ponownym rozpatrzeniu sprawy wszczętej wnioskiem skarżonego z dnia 12 listopada 2025 r. o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, odzieży i leków (skierowanej do ponownego rozpatrzenia decyzją SKO w Łomży nr SKO.440/74/2025 z dnia 22 grudnia 2025 r.). Kolegium zobowiązało Dyrektora CUS do rozpatrzenia ww. sprawy do dnia 16 lutego 2026 r. Decyzją z 16 lutego 2026 r. nr DŚS.5102.205.2026 SKO – po ponownym rozpatrzeniu wniosku z 12 i 19 listopada 2025 r. – przyznał skarżącemu: 1) specjalny zasiłek celowy na zakup odzieży (150 zł), 2) specjalny zasiłek celowy na zakup żywności (150 zł), 3) specjalny zasiłek celowy na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia (100 zł) – na miesiąc listopad (k. 100 akt admin.). Pismem z 4 marca 2026 r. (data wpływu do organu) skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność Dyrektora CUS w ponownym rozpatrzeniu sprawy wszczętej wnioskiem z 12 listopada 2025 r. o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczaniem na zakup żywności, odzieży i leków (skierowanej do ponownego rozpatrzenia decyzją SKO w Łomży nr SKO.440/74/2025 z dnia 22 grudnia 2025 r.). W uzasadnieniu wskazał m.in., że w dniu złożenia wniosku mija dokładnie ponad dwa tygodnie od narzuconego przez SKO terminu do rozpatrzenia sprawy, a CUS w Łomży pozostaje dalej bezczynny. Skarżący podkreślił, że mimo wyraźnego stanowiska organu wyższego stopnia (SKO), Dyrektor CUS w dalszym ciągu nie wydał decyzji, całkowicie ignorując merytoryczne wytyczne i terminy. Postawa Dyrektora organu w toku niniejszego postępowania wykracza poza ramy zwykłej bezczynności, przybierając formę wielokrotnego wprowadzania skarżącego w błąd co do stanu faktycznego i prawnego sprawy w kontaktach bezpośrednich z organem. SKO uwzględniło dwa odrębne ponaglenia, przy czym CUS w Łomży wydał rozstrzygnięcie wyłącznie w zakresie jednego z nich. W odniesieniu do drugiego z uwzględnionych ponagleń, którego dotyczy ta sprawa (dotyczącego wniosku o trzy zasiłki celowe z dnia 12 listopada 2025 r.), Dyrektor organu podejmował szereg działań o charakterze dezinformacyjnym. Skarżący wyjaśnił, że początkowo Dyrektor twierdził, że nie zna treści drugiego postanowienia SKO i wskazywał na fakt, że skarżący otrzymał już zaległe zasiłki (przyznane na podstawie drugiego odrębnego postanowienia SKO). Następnie Dyrektor podejmował próby błędnej kwalifikacji stanu faktycznego uwzględnionego ponaglenia, twierdząc wbrew faktom, iż dotyczy ono otrzymywanego już zasiłku stałego, podczas gdy w rzeczywistości odnosiło się ono do nierozpoznanych ponownie wniosków o zasiłki celowe. Finalnie, Dyrektor próbował uzasadnić dalszą bezczynność rzekomym brakiem zwrotu akt sprawy przez SKO, co w świetle procedury administracyjnej oraz wcześniejszego wydania decyzji w związku z innym ponagleniem, należy uznać za działanie celowo wprowadzające w błąd. W ocenie skarżącego powyższa sekwencja zdarzeń dowodzi, że organ nie tylko ignoruje terminy ustawowe oraz dyscyplinujące postanowienia SKO, ale również aktywnie narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 KPA), co nadaje bezczynności charakter rażący. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, 2) stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3) zobowiązanie organu do wydania stosownego aktu w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi, 4) przyznanie od organu na jego rzecz sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 PPSA, rekompensującej cierpienie związane z celowym utrudnianiem otrzymania wsparcia finansowego w trudnej sytuacji przez CUS, brak środków do życia, stres wynikający z celowego wprowadzania w błąd, wywoływanie poczucia bezradności, 5) zwolnienie z wszelkich kosztów postępowania sądowego z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną, 6) ewentualną karę pieniężną dla organu za rażące naruszenie prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a ewentualnie o odrzucenie skargi jako bezprzedmiotowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna, choć częściowo z innych przyczyn niż wskazał organ w odpowiedzi na skargę. Zgodnie z regulacją art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie natomiast do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w ar. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a; 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W obowiązującym stanie prawnym, bezczynność organu administracji publicznej definiowana jest w treści art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz.1691 z późn. zm., dalej: k.p.a.) jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a., natomiast przewlekłość jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest bezczynność Dyrektora CUS w ponownym rozpatrzeniu sprawy, wszczętej wnioskiem z 12 listopada 2025 r. o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczaniem na zakup żywności, odzieży i leków. Należy wskazać, że sąd administracyjny uprawniony jest do merytorycznego rozpoznania skargi na bezczynność organu administracji tylko wówczas, gdy nie wystąpią przesłanki negatywne uniemożliwiające merytoryczne wypowiedzenie się w sprawie. Taka przesłanka w sprawie niniejszej wystąpiła. Sąd stwierdza bowiem, że w dniu wniesienia skargi nie istniał już przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Wyjaśnić należy, że kwestia dopuszczalności skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z dnia 22 czerwca 2020 r. wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 5/19 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Pogląd sprowadzający się do dopuszczalności rozstrzygania spraw ze skarg na bezczynność w razie załatwienia sprawy administracyjnej przed wniesieniem skargi jest, w ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieprawidłowy z tego podstawowego powodu, że zakończenie postępowania, którego sposób prowadzenia jest skarżony, skutkuje ustaniem stanu podlegającego kontroli sądowej tj. stanu bezczynności. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, zasadniczym celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej, jest doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności. Stąd też za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego. Przyjęty w powołanej uchwale pogląd w odniesieniu do skargi na bezczynność organu administracji, gdy skarga została wniesiona w chwili ustania bezczynności organu, pozostaje aktualny także wobec skargi wniesionej na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji, gdy skarga ta została wniesiona po zakończeniu postępowania, którego dotyczy (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2022 r., sygn. akt II OPS 1/21). Jednocześnie wskazać należy, że zarówno uchwała II OPS 5/19, jak i późniejsza uchwała z 7 marca 2022 r., II OPS 1/21, nakazujące odrzucenie skarg na bezczynność lub przewlekłość organu wniesionych po ostatecznym zakończeniu postępowania administracyjnego, mają zastosowanie do spraw, w których skarga na bezczynność lub przewlekłość została wniesiona nie tylko po wydaniu przez organ aktu administracyjnego, ale również po jego doręczeniu stronie, która taką skargę wnosi (zob. wyrok NSA z 11 maja 2022 r., II OSK 1794/21 i powołane tam orzecznictwo). Pozostawienie kwestii doręczenia decyzji poza granicami postępowania pozbawiłoby stronę, bez jej winy, narzędzi prawnych do zwalczania bezczynności organu (zob. postanowienie NSA z 29 kwietnia 2026 r., II OSK 517/26). W tym miejscu zauważenia wymaga, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt SK 100/22 (OTK-B 2025/65), orzekł, że art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., rozumiany w ten sposób, że uniemożliwia rozpoznanie merytoryczne przez sąd administracyjny skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji lub innego przewidzianego prawem rozstrzygnięcia, mimo że skarga na bezczynność została wniesiona zanim stronie doręczono decyzję lub inne rozstrzygnięcie, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać w pierwszej kolejności, że skarżący w dniu 31 października 2025 r. wniósł jedynie o przyznanie zasiłku stałego, co wynika jednoznacznie z treści protokołu (k. 5 akt admin.). Dopiero w dniu 12 listopada 2025 r. złożył wnioski o: 1) zasiłek celowy na leki, 2) zasiłek celowy na odzież, 3) zasiłek celowy na żywność. Żądanie to ponowił w dniu 19 listopada 2025 r. Podkreślić trzeba, że powyższe wnioski zostały rozpoznane przez CUS decyzją z 20 listopada 2025 r. nr DŚŚ.5102.633.2025. Na jej mocy organ przyznał skarżącemu wnioskowane zasiłki na miesiąc październik – w kwotach, odpowiednio: 150 zł, 50 zł i 100 zł. Niemniej jednak na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania SKO decyzją z 22 grudnia 2025 r. nr SKO.440/74/2025 uchyliło decyzję CUS z 20 listopada 2025 r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy – co miało związek z postanowieniem SKO z 10 lutego 2026 r. stwierdzającym bezczynność CUS w ponownym rozpatrzeniu sprawy wszczętej wnioskiem z 12 listopada 2025 r. – CUS decyzją z 16 lutego 2026 r. wydał decyzję nr DŚS.5102.205.2026 SKO, na mocy której przyznał skarżącemu: 1) specjalny zasiłek celowy na zakup odzieży (150 zł), 2) specjalny zasiłek celowy na zakup żywności (150 zł), 3) specjalny zasiłek celowy na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia (100 zł) – na miesiąc listopad (k. 100 akt admin.). W komparycji decyzji jednoznacznie wskazano, że została ona wydana po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącego z 12 i 19 listopada 2025 r. Wbrew temu co twierdzi organ w odpowiedzi na skargę, dopiero ta decyzja z 16 lutego 2026 r. ostatecznie zakończyła postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem z 12 listopada 2025 r. Choć w aktach brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru tej decyzji, to jednak skarżący nie podnosi, że została mu doręczona po wniesieniu skargi. Sąd przyjął zatem, że decyzja z 16 lutego 2026 r. została doręczona przed dniem 4 marca 2026 r. Skarga na bezczynność nie została zatem wniesiona zanim stronie doręczono decyzję (por. postanowienie NSA z 29 kwietnia 2026 r., II OSK 517/26, a także wyrok TK z 26 lutego 2025 r., sygn. akt SK 100/22 i nawiązujące do niego: wyrok WSA w Warszawie z 18 lutego 2026 r., VII SAB/Wa 2220/25, postanowienie WSA w Poznaniu z 11 czerwca 2025 r., IV SAB/Po 98/25, wyrok WSA w Poznaniu z 29 kwietnia 2026 r., II SAB/Po 22/26). W istotnym w niniejszej sprawie zakresie, zgodności przepisu z Konstytucją w ww. wyroku TK o sygn. SK 100/22 zatem nie zakwestionowano (zob. postanowienie WSA we Wrocławiu z 1 kwietnia 2025 r., I SAB/Wr 4/25). Końcowo Sąd podkreśla, że w niniejszym postępowaniu prowadzonym na skutek skargi na bezczynność organu, Sąd nie oceniał legalności rozstrzygnięć wydanych przez SKO oraz CUS. W tym zakresie skarżącemu przysługiwał odrębny środek zaskarżenia, o czym skarżący był przez organ pouczany w treści decyzji. Stosownie do przepisu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. Marta Joanna Czubkowska Marek Leszczyński Barbara Romanczuk