II SAB/Bk 43/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym skargi J. B. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie niewydania decyzji w sprawie udostępnienia akt archiwalnych i przekazania ich do archiwum prywatnego p o s t a n a w i a: odrzucić skargę. Skarżący J. B. pismem z dnia 2 kwietnia 2019r. wniósł do sądu administracyjnego skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w B. w załatwieniu sprawy administracyjnej i niewydaniu aktu administracyjnego zaskarżalnego do wyższej instancji w sprawie jego wniosku dotyczącego wyrażenia zgody na odsprzedaż całości lub części akt spraw sądowych, w których był stroną skarżącą, a przeznaczonych na makulaturę po zakończeniu okresu ich archiwizacji. W związku z powyższym skarżący wniósł o zobowiązanie Prezesa Sądu do załatwienia tego wniosku w terminie 14 od daty wydania wyroku przez wydanie aktu administracyjnego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że zwrócił się do Sądu Rejonowego w B. o wyrażenie zgody na odsprzedaż za cenę makulatury lub inną, akt spraw sądowych tego sądu w których był stroną skarżącą, a przeznaczonych na makulaturę (do zniszczenia) po zakończeniu okresu ich archiwizacji. Pismem z dnia 1 marca 2018 r. skarżącemu została udzielona odpowiedź odmowna ze wskazaniem, że akta spraw sądowych nie podlegają obrotowi handlowemu i nie możliwe dokonanie ich sprzedaży przez Sąd Rejonowy w B. Kolejnym wnioskiem z dnia 21 listopada 2018 r. skarżący zwrócił się o "ustalenie prawa dostępu do akt archiwalnych". Prezes Sądu pismem z dnia 21 grudnia 2018r. poinformował skarżącego, że warunki i okres przechowywania akt spraw sądowych określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie przechowywania akt spraw sądowych oraz ich przekazywania do archiwów państwowych oraz, że przepisy prawa nie przewidują możliwości wstrzymania procesu zniszczenia akt archiwalnych. Jednocześnie pouczono skarżącego, że w każdej chwili może uzyskać dostęp do dokumentacji z akt spraw ze swoim udziałem poprzez wystąpienie o sporządzenie ich kserokopii. W skardze jej autor wskazał dodatkowo, że złożył do Sądu Rejonowego w S. pozew o ustalenie prawa do złożenia takiego wniosku w trybie art. 189 k.p.c., ale sąd pozew odrzucił stwierdzając niedopuszczalność drogi sądowej postępowania cywilnego i tym samym ostatecznie ustalając, że sprawa należy do drogi postępowania administracyjnego w ramach kompetencji prezesów sądów jako kierowników zakładów administracyjnych. W związku z powyższym pismem z dnia 19 lutego 2019 r. skarżący wezwał Prezesa Sądu Rejonowego w B. do usunięcia naruszenia prawa, tj. do usunięcia bezczynności w sprawie jego wniosków o wyrażenie zgody na odsprzedaż całości lub części akt archiwalnych. Prezes Sądu Rejonowego w B. pismem z dnia 15 marca 2019 r. poinformował skarżącego, że bezczynność ma miejsce wówczas, gdy przepis prawa przewiduje działanie organu w formie decyzji, postanowienia lub podjęcia stosownej czynności, zaś organ nie załatwia sprawy w formie prawem przepisanej. Skoro zaś przepisy dotyczące zakładania, prowadzenia, udostępniania, przechowywania oraz niszczenia akt postępowań sądowych, nie przewidują jakiekolwiek formy przekazania akt postępowań sądowych stronie postępowania, to brak jest konieczności rozpatrzenia wniosku skarżącego w innej formie niż zwykłe pismo. Skarżący podniósł dodatkowo w skardze, że brak wydania decyzji co do jego wniosku uniemożliwia mu wyczerpanie drogi prawnej i zakwestionowanie stosownych przepisów skargą do Trybunału Konstytucyjnego. Stąd wniosek o zobowiązanie Prezesa do podjęcia rozstrzygnięcia co do jego wniosku o przekazanie akt do archiwum prywatnego w całości lub części za odpłatnością lub w drodze darowizny jest zasady. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wskazując, że skarżącemu nie przysługuje środek prawny w postaci skargi na bezczynność organu albowiem uzyskał on odpowiedź na każdy swój wniosek, tj. z dnia 1 lutego 2018r., 21 listopada 2018r. i 19 lutego 2019r. Ponadto, jak podkreślił organ, wniosek skarżącego nie podlegał rozpoznaniu poprzez wydanie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, albowiem nie istnieje przepis prawny regulujący odsprzedaż akt postępowania stronie oraz jakikolwiek przepis zakreślający termin na rozpoznanie wniosku o odsprzedaż. Wobec powyższego jedyną formą udzielenia odpowiedzi pozostawała zwykła forma pisemna. Pismem z dnia 23 maja 2019r. skarżący wniósł o sprostowanie opisu przedmiotu sprawy uzasadniając, że nie wnosił skargi na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w przedmiocie wyrażenia zgody na odsprzedaż całości lub części akt archiwalnych lecz w przedmiocie niewydania decyzji, o jakiej mowa w art. 16e ustawy z dnia 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w sprawie udostępnienia akt archiwalnych przekazaniem ich do archiwum prywatnego skarżącego, po zakończeniu okresu ich archiwizacji. Zarządzeniem z dnia 24 maja 2019r. zmieniony został przedmiot skargi w sposób zawnioskowany przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu. Uprzedzając zasadnicze rozważania w sprawie należy zaakcentować, że przedmiotem wniesionej do Sądu skargi – jak jednoznacznie wskazano w jej treści – jest bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego polegająca na niewydaniu aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia, zarządzenia) w sprawie wniosku skarżącego o wyrażenie zgody na odsprzedaż za cenę makulatury lub inną akt spraw sądowych tego sądu, w których skarżący był stroną, a przeznaczonych na makulaturę po zakończeniu okresu ich archiwizacji. Co prawda skarżący pismem z dnia 23 maja 2019r. oświadczył, że nie wnosił skargi na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w przedmiocie wyrażenia zgody na odsprzedaż całości lub części akt archiwalnych, lecz w przedmiocie niewydania decyzji, o jakiej mowa w art. 16e ustawy z dnia 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w sprawie udostępnienia akt archiwalnych przekazaniem ich do archiwum prywatnego skarżącego, po zakończeniu okresu ich archiwizacji, żądając na tej podstawie sprostowania opisu przedmiotu sprawy. Jednakże oświadczenie to, pomimo dokonania zarządzeniem z dnia 24 maja 2019r. zmiany określenia przedmiotu skargi, na tym etapie postępowania sądowego pozostaje bez wpływu na zakres kontroli sądowej. Skoro bowiem przedmiot zaskarżenia został określony w skardze w sposób jednoznaczny, to zmiana w toku postępowania sądowego przedmiotu skargi poprzez rozszerzenie zakresu zarzucanej organowi bezczynności poza żądanie zawarte we wniosku z 1 lutego 2018r. inicjującym kontrolowane postępowanie, jest niedopuszczalna. Przedmiotowy wniosek dotyczył zaś wyrażenia zgody przez Prezesa Sądu Rejonowego w B. na odsprzedaż za cenę makulatury lub inną, akt spraw sądowych tego sądu w których był stroną skarżącą, a przeznaczonych na makulaturę (do zniszczenia) po zakończeniu okresu ich archiwizacji. Taki też zakres bezczynności skarżący zarzucił organowi zarówno w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, jak też we wniesionej do tutejszego sądu skardze żądając zobowiązania Prezesa Sądu Rejonowego do załatwienia w formie aktu administracyjnego wniosku z dnia 1 lutego 2018r. o wyrażenie zgody na odsprzedaż całości lub części akt sądowych przeznaczonych na makulaturę po zakończeniu okresu ich archiwizacji. Jak wynika zatem z powyższego skarżący bezczynności organu upatruje w braku wydania decyzji administracyjnej (postanowienia lub zarządzenia) w przedmiocie wyrażenia lub odmowy wyrażenia zgody na odsprzedaż, stronie postępowania, akt sądowych po okresie ich archiwizacji. Zawsze, przed przystąpieniem do badania merytorycznej zasadności skargi, konieczna jest jednak ocena jej dopuszczalności. Z uwagi na charakter skargi wywiedzionej przez skarżącego konieczne jest więc rozważenie, czy bezczynność, jakiej upatruje autor skargi w braku wydania przez prezesa sądu powszechnego decyzji (postanowienia lub zarządzenia) w sprawie wyrażenia zgody lub odmowy na odsprzedaż mu akt sądowych po okresie ich archiwizacji może stanowić przedmiot kontroli sądów administracyjnych. Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje jednak tylko orzekanie w sprawie skarg na akty administracyjne lub czynności z zakresu administracji publicznej, enumeratywnie wymienione w art. 3 § 2 tej ustawy, jak również na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4, a także pkt 4a art. 3 § 2 p.p.s.a., gdy organ w ustalonym w przepisach prawa terminie nie wydał decyzji administracyjnej lub postanowienia, bądź innego aktu albo nie podjął innej czynności z zakresu administracji publicznej (pkt 9). Jak wynika z powyższego skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (skarga na bezczynność jest pochodna skargi). Przyjmuje się również, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie określonym terminie wymieniony organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności. Istota sporu w okolicznościach badanej sprawy sprowadza się zatem do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy przepisy prawa nakładają na prezesa sądu powszechnego obowiązek wydania decyzji lub innego aktu administracyjnego w sprawie wyrażenia zgody lub jej odmowy na odsprzedaż stronie postępowania akt spraw sądowych po okresie ich archiwizacji. Tylko, bowiem udzielenie twierdzącej odpowiedzi na tak postawione pytanie, skutkować mogłoby prowadzeniem rozważań, co do tego, czy Prezes Sądu Rejonowego w B. w okolicznościach badanej sprawy pozostawał w bezczynności. Zgodnie z art. 53 § 2 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2019, poz. 52 ze zm.) akta sprawy przechowuje się w sądzie przez okres niezbędny ze względu na rodzaj i charakter sprawy, terminy przedawnienia, interesy osób biorących udział w postępowaniu oraz znaczenie materiałów zawartych w aktach jako źródła informacji. Warunki i zakres przechowywania akt spraw sądowych określa z kolei rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie przechowywania akt spraw sądowych oraz ich przekazywania do archiwów państwowych lub zniszczenia (Dz.U. z 2014r., poz. 991). Według § 24 tego rozporządzenia akta zakończonych spraw sądowych przechowuje się w archiwach zakładowych przez okresy wymienione w tym rozporządzeniu, stosując właściwe zabezpieczenia przed dostępem osób postronnych, a także spełniając wymogi bezpieczeństwa przed utratą i zniszczeniem. Po zakończeniu okresu przechowywania, zgodnie z § 27 ust. 1 rozporządzenia, prezes sądu wydaje zarządzenie o przekazaniu akt do właściwego archiwum lub do zniszczenia. Jak wynika z powyższych regulacji po prawomocnym zakończeniu postępowaniu akta są przechowywane w archiwum zakładowym właściwego sądu. Akta są przechowywane w sądzie przez okres niezbędny ze względu na rodzaj i charakter sprawy, terminy przedawnienia, interesy osób biorących udział w postępowaniu i znaczenie materiałów zawartych w aktach jako źródła informacji. Po zakończeniu sprawy akta są kwalifikowane do odpowiedniej kategorii: A lub B. Akta zakwalifikowane do kategorii A stanowią materiały archiwalne, które po upływie okresu przechowywania w sądzie są przekazywane do archiwum państwowego. Pozostałe akta, zaliczone do kategorii B, po upływie terminu przechowywania podlegają zniszczeniu. Żaden z analizowanych przepisów nie przewiduje zatem, jak trafnie zasygnalizował organ w piśmie z dnia 1 marca 2018r., możliwości odsprzedaży akt spraw sądowych osobie fizycznej, nawet będącej stroną zakończonych postępowań sądowych, a tym bardziej "wstrzymania procesu ich zniszczenia". Tym samym skoro żaden przepis prawa nie nakłada na prezesa sądu powszechnego obowiązku wydania aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia, zarządzenia) w sprawie wyrażenia lub odmowy wrażania zgody na odsprzedaż stronie postępowania akt spraw sądowych po okresie ich archiwizacji, to uznać należy, że wniosek skarżącego z dnia 1 lutego 2018r. nie wszczął żadnego konkretnego postępowania administracyjnego w indywidualnej sprawie, w której organ zobowiązany byłby do wydania jednego z rozstrzygnięć o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Z tego powodu za niedopuszczalną należy uznać złożoną w niniejszej sprawie skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w B. we wskazanym zakresie, gdyż skarga taka, na co sąd zwrócił uwagę już wyżej, przysługuje wyłącznie na bezczynność w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 p.p.s.a. Zarządzenie zaś, o którym mowa w § 27 ust. 1 rozporządzenia ma charakter aktu wewnętrznego wydawanego przez prezesa sądu w ramach jego kompetencji związanych z kierowaniem działalnością administracyjną sądu. Takie stanowisko zaprezentował też tutejszy sąd w postanowieniu z dnia 9 maja 2019r. sygn. akt II SAB/Bk 31/19 i skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni je podziela. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo po postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia Końcowo należy jedynie zasygnalizować skarżącemu, że art. 7 ustawy z dnia 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 553), na który to przepis powołał się skarżący w piśmie z 23 maja 2019r., wprowadza wprost zakaz zbywania materiałów archiwalnych wchodzących do państwowego zasobu archiwalnego. A zatem prawo własności materiału archiwalnego nie może być przedmiotem umów cywilnoprawnych prowadzących do przeniesienia tejże własności (umowy sprzedaży, zamiany, dostawy, a także innej umowy, "(...) których celem i zamierzonym przez strony skutkiem jest przejście własności z jednej na drugą (...)" (A. Niewęgłowski, Komentarz do art. 7 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Lex 2016). Ponadto określenie materiały archiwalne w rozumieniu art. 1 tejże ustawy nie obejmuje archiwów zakładowych, a to właśnie w archiwum zakładowym właściwego sądu, jak wynika z regulacji ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, przechowywane są akta sądowe po prawomocnym zakończeniu postępowania. Stąd też uregulowana w art. 16e tej ustawy procedura odmowy dostępu do materiałów archiwalnych nie dotyczy akt znajdujących się w archiwach zakładowych sądów powszechnych.