II SAB/Bk 46/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 sierpnia 2011 r. przyznającego J. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł i odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi J. W. na bezczynność Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł (pięćdziesięciu złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. J. W. (dalej powoływana także jako Skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem E. W. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowią emerytury małż. W. w łącznej kwocie 2.997,84 zł, w tym: emerytura J. W.– 1.522,50 zł oraz 1.288,63 zł uzyskiwane przez E. W. z tytułu przyznanej emerytury. Ponadto mąż wnioskodawczyni otrzymuje dodatek pielęgnacyjny, który zdaniem skarżącej nie jest wliczany do dochodu. Wykazane wydatki Skarżącej wynoszą za czerwiec 2011 r. łącznie 2.962,28 zł, w szczególności: czynsz za mieszkanie za miesiąc maj i czerwiec – 1.107,54 zł, telefon – 261,50 zł; lekarstwa – 324,88 zł; kserokopie – 113,16 zł; znaczki pocztowe – 13,05 zł; podróż do Warszawy – 92 zł; odsetki i prowizje bankowe – 62,15 zł; środki ochrony roślin – 23 zł; buty i okulary słoneczne – 65 zł; życie, środki czystości, kosmetyki, fryzjer – 900 zł. Skarżąca jest zadłużona w banku na kwotę 107,23 zł. Majątek wnioskodawczyni stanowi: mieszkanie o powierzchni 60 m², sześćdziesięciotrzyletni drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni 3500 m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi (druga grupa inwalidzka), ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. J. W. wskazała również, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej z uwagi na wielość spraw zawisłych przed WSA w Warszawie (76 spraw) i w Białymstoku w 5 sprawach postępowanie jest na etapie rozpoznawania sprzeciwów. Wnioskodawczyni oświadczyła, że ponosi wysokie koszty związane z kserowaniem dokumentów, przepisów prawnych, komentarzy koszty dojazdów na rozprawy, rozmów telefonicznych i znaczków pocztowych. Wnioskodawczyni dołączyła do akt sprawy rachunki i faktury za: czynsz, telefon, lekarstwa, ksero, znaczki pocztowe, bilety PKP, środki ochrony roślin oraz wyciąg z rachunku bankowego na dzień 30 czerwca 2011 r. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu podano, że sytuacja materialna Skarżącej uzasadnia stwierdzenie, że uiszczenie tej kwoty przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w pozostałym zakresie, nie doprowadzi do powstania uszczerbku w utrzymaniu koniecznym jej i jej rodziny, przeciwnie mieści się w jej możliwościach płatniczych. Od powyższego postanowienia wnioskodawczyni wywiodła sprzeciw. W uzasadnieniu podała, że nie może zgodzić się ze stwierdzeniem, że jest w stanie wygospodarować miesięcznie 500 zł i że wydatki jej rodziny są takie same, co miesiąc ze względu na ich charakter i wysokość. Wnioskodawczyni przedstawiła jak kształtowały się jej wydatki w miesiącach maj, czerwiec i lipiec 2011 r. - łącznie wyniosły 9 621,96 zł, zaś uzyskany w tym okresie dochód - 8993,52 zł. Nadwyżka wydatków nad dochodami w kwocie 628,44 zł została pokryta kredytem bankowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Odnosząc się do wniosku Skarżącej dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych wskazać należy, iż przytoczone przez Skarżącą we wniosku, jak również w sprzeciwie, okoliczności stanowią, w ocenie Sądu, dostateczne uzasadnienie do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym ponad kwotę 50 zł. Nie ulega wątpliwości, że ponoszone przez wnioskodawczynię wydatki na leczenie, utrzymanie gospodarstwa domowego czy też na koszty sądowe w innych sprawach są dotkliwym obciążeniem budżetu. Niemniej jednak oczywistym jest, iż wnosząc sprawę do sądu należy liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i z koniecznością zgromadzenia w tym celu odpowiednich środków finansowych. Należy przy tym zaznaczyć, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od całości kosztów sądowych stanowi przede wszystkim fakt osiągania przez J. W. i pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym współmałżonka E. W. stałego miesięcznego dochodu pozwalającego na pokrycie wykazanych wydatków. Jedynym zasygnalizowanym problemem skarżącej w tym zakresie było opłacenie z opóźnieniem czynszu. W ocenie Sądu, uzyskiwane przez Skarżącą i jej męża dochody przynajmniej w części powinny być, zważywszy na liczbę spraw toczących się przed sądem, przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych. Nadmienić przy tym należy, że przy ustaleniu zakresu zwolnienia wzięto pod uwagę wysokość kosztów sądowych w innych sprawach skarżącej zawisłych w tut. Sądzie oraz zakres częściowego zwolnienia od kosztów sądowych przyznanego przez WSA w Warszawie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.