II SAB/Bk 64/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 6 września 2019 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym skargi J. B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r. w sprawie II SAB/Bk 105/16 ze skargi J. B. na bezczynność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w przedmiocie zawarcia kontraktu socjalnego p o s t a n a w i a: odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego Wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r. w sprawie II SAB/Bk 105/16 tutejszy sąd oddalił skargę J. B. na bezczynność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w przedmiocie zawarcia kontraktu socjalnego. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2017 r. tutejszy sąd odrzucił wniosek J. B. o uzupełnienie wyroku z dnia 22 listopada 2016 r. (k. 81). Postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem, które NSA oddalił postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. w sprawie I OZ 772/17 (k. 110). Wyrok powyższy został zaskarżony przez J. B. skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: - nieważność postępowania o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: P.p.s.a.), wskutek niedostatecznego wyjaśnienia sprawy i niesprowadzenia kompletnych akt administracyjnych, co skutkowało pozbawienia skarżącego jego praw; - naruszenie art. 113 § 1 P.p.s.a. mające istotny wpływ na treść wyroku, a polegające na przedwczesnym zamknięciu rozprawy, pomimo iż w jej trakcie sąd zorientował się, że akta administracyjne są niekompletne oraz pomimo iż sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona; - naruszenie art. 62 pkt 1 P.p.s.a., mające istotny wpływ na treść wyroku, w następstwie nieskompletowania akt administracyjnych niezbędnych do rozpoznania całości sprawy; - naruszenie art. 149 § 1 P.p.s.a., w sposób mający istotny wpływ na treść wyroku, a na skutek jego niezastosowania mimo, iż organ pozostawał w bezczynności w wydaniu decyzji o odmowie przyznania niepieniężnej formy pomocy społecznej w postaci poradnictwa specjalistycznego; - naruszenie art. 151 P.p.s.a., mające istotny wpływ na treść wyroku, w efekcie oddalenia skargi, która była zasadna gdyż organ niewłaściwie stosował i interpretował art. 106 § 2 ustawy o pomocy społecznej. Wyrokiem z dnia 28 września 2018 r. w sprawie I OSK 737/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Najdalej idący zarzut nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji sąd kasacyjny ocenił jako bezzasadny. NSA wskazał, że skarżący na każdym etapie postępowania był prawidłowo pouczany o przysługujących mu prawach oraz obowiązkach; korespondencja do niego kierowana była doręczona w sposób prawidłowy; skarżący mógł składać wyjaśnienia, przedstawiać swoje stanowisko w sprawie, jak również przedstawiać wnioski procesowe; skarżący miał możliwość obrony swych praw na każdym etapie postępowania i z praw tych korzystał, czego wyrazem jest m.in. jego udział w rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 22 listopada 2016 r. (z protokołu ww. rozprawy wynika, że skarżący składał wyjaśnienia co do przedmiotu skargi, jak i przedstawił swoje stanowisko w sprawie). NSA ocenił jako niemogące stanowić podstawy nieważności postępowania okoliczności takie jak zamknięcie rozprawy mimo niedostatecznego wyjaśnienia sprawy i "niesprowadzenia" kompletnych akt administracyjnych, bowiem wynikają z przekonania skarżącego, że sąd błędnie ustalił przedmiot sporu. Tymczasem, zdaniem NSA, okoliczności te mogłyby stanowić zarzut dotyczący niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego, natomiast nie mogą świadczyć o nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Norma zawarta w ww. przepisie dotyczy bowiem wyłącznie pozbawienia strony możliwości udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Po doręczeniu skarżącemu wyroku NSA wraz z uzasadnieniem, co miało miejsce w dniu 16 listopada 2018 r. (k. 143), J. B. dwukrotnie występował o dokonanie wykładni wyroków wydanych w niniejszej sprawie przez sądy obydwu instancji oraz występował o uzupełnienie wyroku NSA: - wnioski zawarte w piśmie z dnia 30 listopada 2018 r. o wykładnię i uzupełnienie wyroku NSA zostały oddalone postanowieniem NSA z dnia 17 stycznia 2019 r. (k. 148) doręczonym skarżącemu w dniu 4 marca 2019 r. (k. 158); - wniosek zawarty w piśmie z dnia 21 listopada 2018 r. o wykładnię wyroku WSA w Białymstoku został oddalony postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2019 r. (k. 172) doręczonym skarżącemu w dniu 13 kwietnia 2019 r. (k. 180). W dniu 10 lipca 2019 r. (data wpływu pisma złożonego osobiście przez skarżącego) J. B. złożył do sądu skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r. w sprawie II SAB/Bk 105/16. Wyjaśnił, że zaskarża ten wyrok w części oddalającej skargę na bezczynność Dyrektora OPS w przedmiocie zawarcia kontraktu socjalnego na podstawie jego wniosku z dnia [...] marca 2014 r. modyfikującego wniosek o przyznanie zasiłku celowego z dnia [...] stycznia 2014 r., która to sprawa została zarejestrowana przez organy pod numerem [...]. Wyjaśnił, że w tej części wyrok nie był kwestionowany przed NSA skargą kasacyjną. Nie kwestionuje natomiast wyroku w części dotyczącej bezczynności Dyrektora OPS w przedmiocie zawarcia kontraktu socjalnego w oparciu o wniosek z dnia [...] lipca 2016 r. Jako podstawę wznowienia wskazał przepis art. 271 pkt 2 P.p.s.a., tj. pozbawienie możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa przez sąd i organ. Naruszenie to, a jednocześnie pozbawienie możności działania polega, w ocenie skarżącego, na odmowie dokonania wykładni wyroku przez WSA co do zakresu powagi rzeczy osądzonej. Zdaniem skarżącego, wyrok WSA w zakresie pierwszego z wniosków o zawarcie kontraktu socjalnego (wniosku z marca 2014 r.) stał się prawomocny z chwilą, gdy WSA oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku, a NSA oddalił zażalenie, co uniemożliwiło wniesienie skargi kasacyjnej. Dalej skarżący wyjaśnił, że podstawę wznowienia postępowania wywodzi z orzeczenia WSA w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2019 r. w sprawie II SAB/Bk 105/16 o oddaleniu wniosku o wykładnię wyroku, z którego to postanowienia wynika, że oddalono wszystkie zarejestrowane i niezarejestrowane skargi na bezczynność Dyrektora OPS w przedmiocie zawarcia kontraktu socjalnego. Nie zgadza się również skarżący ze sformułowanymi, w jego ocenie, przez sąd twierdzeniami, że sąd nie miał obowiązku wskazywać numeru sprawy, której wyrok dotyczył. Zdaniem strony, numer sprawy podlega wskazaniu chociażby w formularzu PPF, nadto treść pisemnego uzasadnienia wyroku jest znana wyłącznie skarżącemu, bowiem organ o uzasadnienie wyroku nie wystąpił. Dlatego, w jego ocenie, trzymiesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie należy liczyć nie od dnia, w którym strona dowiedziała się o wyroku, ale od dnia dowiedzenia się o odmowie dokonania wykładni wyroku. Termin ten upływa 13 lipca 2019 r. Wniósł o zmianę wyroku z dnia 22 listopada 2016 r. w sprawie II SAB/Bk 105/16 i uwzględnienie skargi na bezczynność Dyrektora OPS w S. w części dotyczącej wniosku z dnia [...] marca 2014 r. o zawarcie kontraktu socjalnego. W części skargi zatytułowanej "Uzasadnienie" skarżący wyjaśnił, że w dniu [...] stycznia 2014 r. złożył do OPS w S. wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Wniosek zmodyfikował w dniu [...] marca 2014 r. jako żądanie zawarcia kontraktu socjalnego. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Dyrektor OPS odmówił przyznania zasiłku celowego, a decyzją z dnia [...] września 2019 r. SKO w B. uchyliło decyzję pierwszoinstancyjną i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji nakazując rozpatrzenie wniosku o zawarcie kontraktu socjalnego. Zdaniem skarżącego, od tamtego czasu organ nie wydał decyzji i nie podjął żadnych czynności celem rozpoznania wniosku. W sprawie zaś, w której skarżący żąda wznowienia postępowania, organ odmówił na piśmie zawarcia kontraktu socjalnego. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wskazał, że nie istnieją podstawy do wznowienia postępowania w tej sprawie, a postępowanie administracyjne było dwuinstancyjne i nie było dotknięte wadami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu, przy czym właściwym do jej załatwienia w sprawie niniejszej jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, mimo że jego orzeczenie podlegało kontroli kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 275 P.p.s.a., do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Jak wynika z treści skargi o wznowienie postępowania, skarżący kwestionuje z powodu nieważności orzeczenie sądu pierwszej instancji, a zatem ten sąd wydał orzeczenie dotknięte – zdaniem strony – wadą nieważności i ten sąd jest właściwy do załatwienia skargi o wznowienie wskazującej tę wadę. Merytoryczne rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania poprzedzone jest każdorazowo oceną jej dopuszczalności, na którą składa się zbadanie zachowania trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi, zbadanie czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 280 § 1 P.p.s.a.), a także zbadanie ewentualnych innych przesłanek jej dopuszczalności, jeśli wynikają z przepisów prawa. W sprawie niniejszej, skarżący powołał podstawę wznowienia z art. 271 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Stosownie zaś do treści art. 277 P.p.s.a., gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania liczy się od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej wskazać należy, że skarga o wznowienie jest niedopuszczalna. Przede wszystkim, jak wyżej wskazano, z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. wynika niedopuszczalność wznowienia postępowania z powodu pozbawienia możności działania, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała. Skarżący żąda wznowienia postępowania przed WSA w Białymstoku w sprawie II SAB/Bk 105/16 z powodu nieważności postępowania polegającej na pozbawieniu możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Jednakże w skardze kasacyjnej do NSA od ww. wyroku podnosił zarzut nieważności postępowania, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. (wada nieważności polegająca na pozbawieniu strony możności obrony swych praw – punkt 1 skargi kasacyjnej). NSA ten zarzut rozpoznał uznając go za bezzasadny, co wprost wynika z uzasadnienia wyroku sądu kasacyjnego (vide s. 4-6 uzasadnienia tego wyroku). Zachodzi zatem negatywna przesłanka dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania, wynikająca z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Przed uprawomocnieniem się wyroku sądu pierwszej instancji (co nastąpiło z dniem oddalenia skargi kasacyjnej przez NSA) niemożność działania ustała, a skarżący miał możliwość (i wykorzystał ją) przedstawienia własnych argumentów dotyczących wadliwości procedowania i orzekania przez sąd pierwszej instancji, także co do zakresu tego orzeczenia. Należy dodatkowo zauważyć, że skarżący łączy zarzuconą w skardze o wznowienie nieważność postępowania z brakiem oceny – jak twierdzi - przez sąd w sprawie II SAB/Bk 105/16 pełnego zakresu bezczynności, którą kwestionował w skardze zwykłej w tamtej sprawie, tj. z faktem zbadania przez sąd bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku o zawarcie kontraktu socjalnego z dnia [...] lipca 2014 r. a niezbadaniem bezczynności w zakresie wniosku z dnia [...] marca 2014 r. o zawarcie kontraktu socjalnego (powstałego na skutek zmodyfikowanego wniosku z dnia [...] stycznia 2014 r.). Skarżący, jak wynika z całokształtu jego pism, twierdzi że nie pozostawał w pewności co do zakresu załatwienia skargi na bezczynność przez sąd w sprawie II SAB/Bk 105/16, o czym świadczą składane później wnioski o uzupełnienie wyroku i o wykładnię. Taka jednak argumentacja nie może prowadzić do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a., bowiem zarzut w tym zakresie mógł być podniesiony w skardze kasacyjnej do NSA, co de facto miało miejsce. Skarżący bowiem wskazywał w skardze kasacyjnej na decyzję SKO w B. z dnia [...] września 2015 r., w której Kolegium wypowiedziało się odnośnie drugiego z wniosków o zawarcie kontraktu socjalnego. Nie uszło to uwadze NSA, który na s. 6 uzasadnienia wyroku w sprawie I OSK 737/17 ocenił, że okoliczność wydania tej decyzji była wzięta pod uwagę przez sąd pierwszej instancji. To zaś potwierdza, że zakres bezczynności skontrolowany w sprawie II SAB/Bk 105/16 był przedmiotem skargi kasacyjnej i oceny NSA, a w konsekwencji, że uchybienia, z których wyprowadza skarżący wadę nieważności ustały przed uprawomocnieniem się wyroku w sprawie II SAB/Bk 105/16. Stanowi to o wystąpieniu negatywnej przesłanki wznowienia z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. wykluczającej dopuszczalność wznowienia. Zdaniem również sądu, nie zasługuje na uwzględnienie sposób liczenia trzymiesięcznego terminu na złożenie skargi o wznowienie postępowania wynikający z art. 277 P.p.s.a. Termin ten dla podstawy wznowienia z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. liczony jest od dnia dowiedzenia się o orzeczeniu przez stronę. Z uwagi na to, że żądaniem wznowienia objęte jest postępowanie w sprawie II SAB/Bk 105/16 (postępowanie przed sądem pierwszej instancji), trzymiesięczny termin należy w tym przypadku liczyć od dnia dowiedzenia się o wyroku kończącym to postępowanie przez J. B. Wyrok z uzasadnieniem doręczono skarżącemu dnia 5 grudnia 2016 r. (k. 36). Nieuzasadnione jest w tym konkretnym przypadku liczenie terminu z art. 277 P.p.s.a. od doręczenia któregokolwiek późniejszego orzeczenia wydanego w sprawie, bowiem: po pierwsze, były to orzeczenia wpadkowe; po drugie, wszystkie były negatywne dla skarżącego i uległy uprawomocnieniu, a co najistotniejsze - żadne z tych orzeczeń nie zmodyfikowało treści wyroku z dnia 22 listopada 2016 r. i nie mogło mieć wpływu na zakres powagi rzeczy osądzonej tym wyrokiem ukształtowanego. Skarżący liczy termin trzymiesięczny z art. 277 P.p.s.a. od dnia doręczenia postanowienia WSA w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2019 r. w sprawie II SAB/Bk 105/16 o oddaleniu wniosku o wykładnię wyroku, bowiem wywodzi, że "odmowa dokonania wykładni co do zakresu powagi rzeczy osądzonej pozbawiła go możności działania". Jeszcze raz jednak wskazać należy, że niemożność działania ustała przed uprawomocnieniem się wyroku w sprawie II SAB/Bk 105/16, co wyżej wyjaśniono, zaś złożenie wniosku o wykładnię wyroku nie może spowodować przedłużenie terminu z art. 277 P.p.s.a., jeśli wniosek został rozpoznany negatywnie z uwagi na brak wątpliwości co do treści sentencji oraz uzasadnienia wyroku. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej, co wynika wprost z treści akapitu drugiego na s. 4 uzasadnienia postanowienia z dnia 4 kwietnia 2019 r. w sprawie II SAB/Bk 105/16. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że uzasadnienie postanowienia z dnia 4 kwietnia 2019 r. w sprawie II SAB/Bk 105/16 oddalającego wniosek o wykładnię wyroku zawiera w istocie argumentację identyczną z uzasadnieniem postanowienia NSA z dnia 17 stycznia 2019 r. w sprawie I OSK 737/17 – również dotyczącego wykładni wyroku, ale kasacyjnego. A zatem najpóźniej w dniu doręczenia postanowienia NSA z dnia 17 stycznia 2019 r. skarżący miał pewność co do zakresu powagi rzeczy osądzonej w sprawie II SAB/Bk 105/16 (NSA bowiem w uzasadnieniu swojego wyroku obszernie wyjaśnił, jaki był przedmiot postępowania przed sądem pierwszej instancji). Złożenie przez skarżącego kolejnego wniosku o wykładnię, tym razem wyroku w sprawie II SAB/Bk 105/16, zmierzało do otwarcia – w ocenie strony – terminu do złożenia skargi o wznowienie postepowania. Takiego skutku jednak, z przyczyn wyżej wyjaśnionych, nie mogło osiągnąć. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 280 § 1 w związku z art. 271 pkt 2 i art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.