II SAB/Bk 91/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 września 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. K. na przewlekłość postępowania Dyrektora Centrum Usług Społecznych w Łomży w przedmiocie udzielenia informacji oddala skargę Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z dnia 20 marca 2025r. R. K. (dalej powoływany też jako "skarżący") jako ojciec małoletniej L. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łomży (aktualnie, po przekształceniu na podstawie uchwały Rady Miejskiej w Łomży z 26 lutego 2025r. – Centrum Usług Społecznych w Łomży, dalej w skrócie: "organ" lub "CUS") o udzielenie mu szczegółowych informacji zawartych w pkt 1-6 wniosku w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej M. G. (matki małoletniej córki skarżącego) oraz działań podejmowanych wobec niej przez organ w zakresie wykonywania przez nią władzy rodzicielskiej. Zaznaczył, że żąda dokładnego zapoznania się z listą pytań i równie dokładnego udzielenia odpowiedzi na zawarte pytania, wskazując że na większość z nich zna odpowiedź w części lub w całości i z całą pewnością nie muszą zwiastować dla określonych osób wykonujących swoje obowiązki z ramienia MOPS w Łomży nic dobrego w sensie konsekwencji prawnych. W odpowiedzi na powyższy wniosek CUS wezwał skarżącego, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., do podania podstawy prawnej swojego żądania. Pismem z dnia 4 kwietnia 2025r. skarżący wystosował do organu ponaglenie do udzielenia wnioskowanych w piśmie z dnia 20 marca 2025r. informacji dodatkowo żądając informacji o dacie rozmowy Dyrektora MOPS w Łomży z redaktorem TVP1. CUS pismem z dnia 11 kwietnia 2025r. wezwał skarżącego do podania podstawy prawnej swojego żądania pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W dniu 30 maja 2025r. skarżący wystąpił ponownie do CUS o podanie, kto faktycznie sprawuje opiekę nad jego córką oraz pozyskanie dodatkowych informacji z Komendy Policji. W dniu 4 czerwca 2025r. CUS wezwał skarżącego po podania - w trybie art. 64 § 2 k.p.a. - podstawy prawnej sformułowanego - żądania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, że organ bezpodstawnie wzywa go do podania podstawy prawnej zamiast wydać rozstrzygnięcie. W dniu 23 czerwca 2025r. skarżący wystosował jednocześnie pismo o przyspieszenie rozpoznania jego wniosku z dnia 23 maja 2025r. CUS w piśmie z 24 czerwca 2025r. wezwał skarżącego do podania podstawy prawnej i wykazania interesu prawnego do żądania informacji dotyczących Pani M. G. W dniu 26 czerwca 2025r. CUS zawiadomił skarżącego o pozostawieniu jego wniosku z dnia 30 maja 2025r. bez rozpoznania. CUS w Łomży postanowieniem z 26 czerwca 2025r., na podstawie art. 61a § 1 i 2 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 30 marca 2025r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Odmowę wszczęcia postępowania organ uzasadnił stwierdzeniem, że skarżący nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., a żądanie udzielenia odpowiedzi na pytania wskazane w piśmie z 20 marca 2025r. nie jest poparte interesem prawnym. Organ pouczył jednocześnie skarżącego o możliwości złożenia zażalenia na wydane postanowienie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku. Postanowieniem z tej samej daty CUS w Łomży, na podstawie art. 61a § 1 i 2 k.p.a., odmówił też wszczęcia postępowania z wniosku z dnia 4 kwietnia 2025r. wskazując, że skarżący nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., a żądanie udzielenia odpowiedzi na pytanie wskazane w piśmie z 4 kwietnia 2025r. nie jest poparte interesem prawnym. Dodatkowo postanowieniem z dnia 15 lipca 2025r. CUS odmówił wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego z dnia 30 maja 2025r. oraz z 23 czerwca 2025r. Pismem z dnia 25 czerwca 2025r. skarżący wniósł do tut. Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania zainicjowanego jego wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2025 r. skierowanego do CUS w Łomży z określonym zapytaniem. Uzasadniając złożoną skargę wyjaśnił, że organ nie jest uprawniony do żądania od niego podstawy prawnej, ale powinien samodzielnie ją ustalić, natomiast w razie stwierdzenia braku podstawy prawnej wydać stosowne orzeczenie na piśmie. Zaznaczył, że jest uprawniony do uzyskania wnioskowanej informacji i podstawa prawna ku temu oczywiście istnieje. Natomiast CUS w Łomży jest wrogo nastawiony do niego albowiem w ostatnim czasie skompromitował się choćby stanowiskiem zajętym przed redaktorem TVP1. W ocenie skarżącego nie może być poczytywane za brak formalny wezwanie do wskazania podstawy prawnej wnioskowanej informacji, tym samym bezzasadne i sprzeczne z prawem zakreślenie rygoru pozostawienia jego wniosku bez odpowiedzi, jak to zostało uczynione. Taka postawa, zdaniem autora skargi, rodzi określone konsekwencje nie tylko na gruncie prawa administracyjnego, ale także stanowi o niedopełnieniu obowiązków przez urzędnika, czyli stanowi przestępstwo. Końcowo skarżący zaznaczył, że nie zawarto w skierowanym do niego - piśmie stosownego pouczenia o możliwości zaskarżenia zajętego przez CUS w Łomży stanowiska. Tym samym pozostawienie jego pisma bez rozpoznania było bezprawne. Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania w niniejszej sprawie, wyciągnięcie konsekwencji wobec dyrekcji CUS w Łomży oraz pracownika przez przeprowadzenie postępowań dyscyplinarnych wobec wyżej wymienionych, przeprowadzenie kontroli w CUS w Łomży odnośnie zweryfikowania czy do takich lub podobnych sytuacji dochodziło w przeszłości, zasądzenie na moją rzecz odszkodowania w kwocie 2 000 zł. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie ewentualnie o jej odrzucenie jako bezprzedmiotowej w związku z wydaniem przez CUS: postanowienia nr CUS.0141.296.2025 z dnia 26 czerwca 2025r. oraz postanowienia nr CUS.0141.1826.2025 z dnia 26 czerwca 2025r.w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Wyjaśnił, że wnioski Skarżącego z dnia 20 marca 2025r. oraz 4 kwietnia 2025r. dotyczą żądania udzielenia obszernych informacji (danych osobowych) dotyczących Pani M. G. oraz działań podejmowanych przez organ. Skarżący nie wskazał natomiast ani podstawy prawnej, ani interesu prawnego. Zgodnie zaś z art. 100 ustawy o pomocy społecznej w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Ponadto CUS w Łomży przetwarza dane osobowy chronione prawem zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Żądane przez skarżącego informacje stanowią dane osobowe Pani M. G., które są chronione prawem. Wobec zatem braku wykazania interesu prawnego oraz podstawy prawnego żądania organ pozostawił wnioski skarżącego bez rozpoznania. Dodatkowo działając, na podstawie art. 61a § 1 i 2 oraz art. 123 k.p.a., wydał postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Odmowa uzasadniona była brakiem legitymacji procesowej skarżącego w rozumieniu art. 28 k.p.a., tj. brakiem interesu prawnego, który jest warunkiem koniecznym do uznania skarżącego za stronę postępowania. Organ, po analizie wniosków, nie znalazł podstaw prawnych, które pozwalałyby na podjęcie żądanych czynności na rzecz skarżącego. Konkludując organ wnosi o oddalenie skargi na bezczynność wskazując, że podjął działania w ustawowym terminie, wydając postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.; skarżący nie wykazał interesu prawnego, co uniemożliwia uznanie go za stronę postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.; ponaglenie z dnia 4 kwietnia 2025r. zostało wniesione przedwcześnie i zgodnie z art. 37 §3a k.p.a. pozostawiono je bez rozpoznania; a organ działał zgodnie z zasadą zaufania, wzywając skarżącego do wyjaśnienia intencji jego pism. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z treścią art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Jak wynika zaś z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 tej ustawy). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę - zgodnie z art. 151 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie przedmiotem swej skargi skarżący uczynił przewlekłe prowadzenie postępowania przez CUS w sprawie zainicjowanej jego wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2025r., stanowiącym – jak wynika akt sprawy – ponaglenie do załatwienia sprawy z wniosku skarżącego z dnia 20 marca 2025r. We wniosku tym skarżący zwrócił się do CUS o udzielenie mu odpowiedzi na sześć szczegółowych pytań dotyczących działań podjętych przez ten organ wobec M. G. Na wstępie należało ocenić, że skarga jest dopuszczalna albowiem skarżący dopełnił wymogu, o którym mowa w art. 52 p.p.s.a., wnosząc pismem z dnia 4 kwietnia 2025r. – ponaglenie w rozpoznaniu jego wniosku z dnia 20 marca 2025r. Przechodząc w dalszej kolejności do merytorycznej kontroli złożonej skargi przypomnieć należy, że zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a., załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); oraz gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Jak wynika z powołanych regulacji za bezczynność organu administracji publicznej należy zatem uznać taki stan postępowania, w którym organ administracji publicznej prowadzący postępowanie narusza obowiązujący w tym postępowaniu termin załatwienia sprawy administracyjnej albo termin ustalony zgodnie z art. 36 § 1. Stwierdzenie bezczynności organu administracji publicznej może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że organ ten nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny, z powodu których nastąpiło przekroczenie terminu załatwienia sprawy, są nieistotne dla stwierdzenia bezczynności organu. Nie ma zatem znaczenia, czy organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie załatwił sprawy w terminie (por. wyrok NSA z 17 marca 2016 r., I OSK 2567/15, Lex nr 2036047, A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex/el. 2024, art. 37). Natomiast ocena, czy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy, dokonywana musi być na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. W judykaturze wskazuje się, że - oceniając zwłokę organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej - nie można abstrahować od jej indywidualnego charakteru. Zatem, rozsądny termin postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy oraz w oparciu o takie kryteria jak: złożoność sprawy, postawę samego skarżącego i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 34/13, stwierdził, że pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Można zatem stwierdzić, że z przewlekłym prowadzeniem postępowania mamy do czynienia nie tylko wtedy, gdy organ nie podejmuje żadnych czynności, ale również wówczas, gdy podejmuje nieefektywne działania, które nie zmierzają do zebrania niezbędnego materiału dowodowego, nie wyjaśniają istotnych okoliczności i nie prowadzą do zakończenia postępowania. Ponadto wtedy, gdy między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw, które w sumie prowadzą do znaczącego i nieakceptowalnego z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużenia czasu trwania postępowania. Jak wynika z powyższego istotne dla ustalenia przewlekłości postępowania jest zbadanie, czy czynności organu zmierzały do należytego i szybkiego załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu czynności te były podejmowane oraz czy nie były to czynności pozorne, nieprowadzące w istocie do wydania rozstrzygnięcia. Przy czym co w okolicznościach przedmiotowej sprawy dodatkowo należy zaznaczyć, skarga na przewlekłość możliwa jest jedynie wtedy, gdy postępowanie zostało wszczęte, lecz jest prowadzone z nieuzasadnioną zwłoką. W przypadku bowiem odmowy przez organ wszczęcia postępowania, organ formalnie kończy sprawę bez jej prowadzenia, stąd nie ma miejsca na przewlekłość w rozumieniu przywołanego art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania ma na celu ocenę dynamiki podejmowanych czynności procesowych, a nie kontrolę merytorycznej zasadności postanowienia wydanego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Ewentualne zarzuty co do błędnej odmowy wszczęcia powinny być podnoszone w drodze zażalenia, a następnie w skardze na postanowienie organu wydane na tej podstawie. Kierując się przedstawionymi wyżej kryteriami i regulacjami sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca. Okoliczności faktyczne w niniejszej sprawie pozostają poza sporem i zostały przywołane na początku niniejszego uzasadnienia. Jak wynika z przedstawionych sądowi akt administracyjnych sprawy, wniosek skarżącego z dnia 20 marca 2025r. dotyczył udzielenia mu szczegółowych informacji w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej matki jego małoletniej córki oraz działań kontrolnych podejmowanych przez organ wobec ww. osoby w zakresie wykonywania przez nią władzy rodzicielskiej. Organ, po uprzednim wezwaniu skarżącego do podania podstawy prawnej swojego żądania, ostatecznie zakończył postępowanie zainicjowane ww. wnioskiem z dnia 20 marca 2025r. - postanowieniem z 26 czerwca 2025r., wydanym na podstawie art. 61a § 1 i 2 k.p.a., o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie. Odmowę wszczęcia postępowania organ uzasadnił stwierdzeniem, że skarżący nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., a żądanie udzielenia odpowiedzi na pytania wskazane w piśmie z 20 marca 2025r. nie jest poparte interesem prawnym. Dodatkowo postanowieniem z tej samej daty organ odmówił, na podstawie art. 61a § 1 i 2 k.p.a., wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego z dnia 4 kwietnia 2025r. wskazując również, że udzielenia odpowiedzi na pytanie wskazane w piśmie z 4 kwietnia 2025r. nie jest poparte interesem prawnym. W obu wydanych postanowieniach organ pouczył skarżącego o możliwości złożenia zażalenia na wydane postanowienie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku. W sytuacji zatem, gdy organ odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a., stronie skarżącej przysługuje zażalenie do wyższego organu, a potem skarga na to rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego. Zatem ewentualne zarzuty co do błędnej odmowy wszczęcia powinny być podnoszone przez skarżącego w drodze zażalenia, a następnie w skardze na to postanowienie. Z chwilą bowiem wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania sprawa została prawnie zakończona. W tej sytuacji nie sposób uznać, że organ dopuszcza się przewlekłości, skoro nie ma postępowania, które mogłoby być prowadzone w sposób przewlekły. Ponadto z akt sprawy wynika, że organ po otrzymaniu wniosku podjął czynności mające na celu ocenę jego dopuszczalności, a następnie wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Postanowienie to zakończyło sprawę, a działania organu nie wskazują ani na opieszałość, ani też zbędne zwlekanie z jej rozstrzygnięciem. Końcowo, rozumiejąc determinację skarżącego w wyjaśnieniu kwestii wskazanych we wniosku z 20 marca 2025r., wskazać należy, że skarga na przewlekłość nie jest właściwym środkiem prawnym do ich uzyskania. Zaznaczyć bowiem należy, że informacje o których udostepnienie zwrócił się we wniosku z 20 marca 2025r. skarżący dotyczą danych wrażliwych osoby trzeciej, które – jak prawidłowo stwierdził organ - są chronione prawem, a zatem kwestia braku podstawy prawnej do ich udostępnienia była kluczowa. Jak wynika zaś z art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. W szczególności nie należy podawać do wiadomości publicznej nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia. Z art. 100 ust. 7 tej ustawy wynika natomiast, że podmioty i osoby realizujące zadania w zakresie pomocy społecznej określone w niniejszej ustawie obowiązane są do zachowania w tajemnicy wszelkich informacji i danych, które uzyskały przy wykonywaniu tych zadań. W tych okolicznościach wezwanie skarżącego do podania podstawy prawnej i interesu prawnego do żądania wskazanych danych było uzasadnione. Odnosząc się zaś do żądania skarżącego wyciągnięcie konsekwencji wobec dyrekcji CUS w Łomży oraz właściwego pracownika poprzez wszczęcie postępowań dyscyplinarnych wobec tych podmiotów wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie jest właściwy ani do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, ani do ukarania dyscyplinarnego ww. osób. Wbrew oczekiwaniom skarżącego sąd administracyjny nie jest też uprawniony do "zasądzenia" odszkodowania, gdyż takiej możliwości nie przewiduje powołana na wstępie ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uwzględniając powyższe rozważania, nie znajdując podstaw do stwierdzenia przewlekłości organu w prowadzonym postępowaniu, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. Na zakończenie należy jeszcze wyjaśnić, że w myśl art. 119 ust. 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Dlatego też w takim trybie skarga została rozpoznana.