II SO/Bk 14/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2011 r. przyznającego J. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł i odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie z wniosku J. W. na wymierzenie grzywny Dyrektorowi P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. w związku z nieprzekazaniem sądowi skargi z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi w sprawie bezczynności w przedmiocie informacji publicznej p o s t a n a w i a 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł (pięćdziesięciu złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. J. W. (dalej powoływana także jako Skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem E. W. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowią emerytury małż. W. w łącznej kwocie 2.997,84 zł, w tym: emerytura J. W.– 1.522,50 zł oraz 1.475,34 zł uzyskiwane przez E. W. z tytułu przyznanej emerytury i dodatku pielęgnacyjnego. Wykazane wydatki skarżącej wynoszą za maj 2011 r. łącznie 2.998,88 zł, w szczególności: telefon – 175,02 zł; lekarstwa – 126,54 zł; kserokopie – 86,14 zł; znaczki pocztowe – 73,70 zł; opłata za działkę – 264,30 zł; usługa prawna – 600 zł; spłata kredytu – 486,63 zł; życie, środki czystości, kosmetyki, fryzjer – 870 zł; odsetki i prowizje bankowe – 10,85 zł; środki ochrony roślin – 29,70 zł; trzykrotna podróż do Warszawy wraz z dojazdem na dworzec – 276 zł. Skarżąca jest zadłużona w banku na kwotę 106,09 zł. Majątek wnioskodawczyni stanowi: mieszkanie o powierzchni 60 m², sześćdziesięciotrzyletni drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni 3500 m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi (druga grupa inwalidzka), ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Skarżąca wskazała również, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej z uwagi na wielość spraw zawisłych przed WSA w Warszawie (7 spraw) i w Białymstoku (11 spraw). Wnioskodawczyni oświadczyła, że ponosi wysokie koszty związane z kserowaniem dokumentów, przepisów prawnych, komentarzy koszty dojazdów na rozprawy, rozmów telefonicznych i znaczków pocztowych. Wnioskodawczyni dołączyła do akt sprawy rachunki i faktury za: telefon, lekarstwa, ksero, opłatę za działkę na rzecz Polskiego Związku Działkowców, poradę prawną, środki ochrony roślin, bilety PKP, czynsz; wyciąg z rachunku bankowego na dzień 31 maja 2011 r.; decyzje ZUS z dnia 01 marca 2011 r. ustalającą wysokość zwaloryzowanej emerytury własnej i emerytury E. W. (k. 35). Skarżąca podkreśliła również, iż w czerwcu br. ma zamiar kupić kosiarkę do trawy i rower, co będzie skutkowało brakiem możliwości poczynienia oszczędności. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu podano, że sytuacja materialna Skarżącej uzasadnia stwierdzenie, że uiszczenie tej kwoty przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w pozostałym zakresie, nie doprowadzi do powstania uszczerbku w utrzymaniu koniecznym jej i jej rodziny, przeciwnie mieści się w jej możliwościach płatniczych. Od powyższego postanowienia wnioskodawczyni wywiodła sprzeciw. W uzasadnieniu podała, że nie może zgodzić się ze stwierdzeniem, że jest w stanie wygospodarować miesięcznie 1000 zł i że wydatki jej rodziny są takie same, co miesiąc ze względu na ich charakter i wysokość. Wnioskodawczyni przedstawiła jak kształtowały się jej wydatki w miesiącach maj i czerwiec 2011 r. Dodatkowo w piśmie z dnia 1 sierpnia 2011 r., stanowiącym uzupełnienie sprzeciwu, Skarżąca podniosła, iż w niniejszej sprawie nie ma obowiązku uiszczania wpisu od wniosku o wymierzenie organowi grzywny, albowiem wniosek ten nie wszczyna nowego postępowania, odrębnego od tego, które już zostało uruchomione skargą. W tym zakresie Skarżąca powołała się na pogląd zawarty w postanowieniu NSA z 8 grudnia 2005 r., II OZ 1197/05. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Odnosząc się do wniosku Skarżącej dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych wskazać należy, iż przytoczone przez Skarżącą we wniosku, jak również w sprzeciwie, okoliczności stanowią, w ocenie Sądu, dostateczne uzasadnienie do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym ponad kwotę 50 zł. Nie ulega wątpliwości, że ponoszone przez wnioskodawczynię wydatki na leczenie, utrzymanie gospodarstwa domowego czy też na koszty sądowe w innych sprawach są dotkliwym obciążeniem budżetu. Niemniej jednak oczywistym jest, iż wnosząc sprawę do sądu należy liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i z koniecznością zgromadzenia w tym celu odpowiednich środków finansowych. Należy przy tym zaznaczyć, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od całości kosztów sądowych stanowi przede wszystkim fakt osiągania przez J. W. i pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym współmałżonka E,. W. stałego miesięcznego dochodu pozwalającego na pokrycie wykazanych wydatków. Jedynym zasygnalizowanym problemem skarżącej w tym zakresie było opłacenie z opóźnieniem czynszu. W ocenie Sądu, uzyskiwane przez Skarżącą i jej męża dochody przynajmniej w części powinny być, zważywszy na liczbę spraw toczących się przed sądem, przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych. Nadmienić przy tym należy, że przy ustaleniu zakresu zwolnienia wzięto pod uwagę wysokość kosztów sądowych w innych sprawach skarżącej zawisłych w tut. Sądzie oraz zakres częściowego zwolnienia od kosztów sądowych przyznanego przez WSA w Warszawie. Odnosząc się do zarzutu Skarżącej, dotyczącego braku podstaw prawnych do żądania wpisu sądowego od wniosku o wymierzenie organowi grzywny, wskazać należy, iż w NSA w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 kwietnia 2008 r., II FPS 1/08, opubl. ONSA WSA 2008, nr 3, poz. 42, uznał, że wspomniany wniosek jest pismem wszczynającym odrębne postępowanie w rozumieniu art. 63 p.p.s.a., od którego na podstawie art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. pobiera się wpis sądowy (zob. glosy aprobujące do tej uchwały J. Borkowskiego, OSP 2008, z. 9, s. 615 i n. oraz W. Chróścielewskiego, ZNSA 2008, nr 6, s. 132). Tym samym, wbrew twierdzeniom Skarżącej, Sąd nie tylko był uprawniony ale wręcz miał obowiązek wystąpić do Skarżącej o uiszczenie wpisu sądowego od wniosku o wymierzenie organowi grzywny w związku z nieprzekazaniem sądowi skargi i odpowiedzi na skargę we właściwym terminie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.