II SO/Bk 26/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska sędzia NSA Stanisław Prutis po rozpoznaniu w dniu 02 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. i J. G. o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów orzekających w WSA w Olsztynie: Janiny Kosowskiej, Andrzeja Błesińskiego, Zbigniewa Ślusarczyka, Wiesława Pierechoda, Wojciecha Czajkowskiego, Renaty Kanteckiej, Włodzimierza Kędzierskiego, Ryszarda Maliszewskiego, Tadeusza Piskozuba, Zofii Skrzyneckiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikora, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ireny Szczepkowskiej w sprawie ze skargi G. L. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie podziału nieruchomości p o s t a n a w i a oddalić wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie II SA/Ol 344/10 sędziów WSA w Olsztynie: Janiny Kosowskiej, Andrzeja Błesińskiego, Zbigniewa Ślusarczyka, Wiesława Pierechoda, Wojciecha Czajkowskiego, Renaty Kanteckiej, Włodzimierza Kędzierskiego, Ryszarda Maliszewskiego, Tadeusza Piskozuba, Zofii Skrzyneckiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikora, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ireny Szczepkowskiej II SO/Bk 26/10 UZASADNIENIE W piśmie z 11 października 2010 r. skarżący w sprawie sygn. akt II SA/Ol 344/10 G. L. i J. G. wnieśli o wyłączenie od orzekania dziewiętnastu sędziów wskazanych w sentencji niniejszego postanowienia (k. 142 akt II SA/Ol 344/10). Zdaniem skarżących zachodzi uzasadniona wątpliwość co do bezstronności wymienionych sędziów orzekających w WSA w Olsztynie w sprawie przez nich zainicjowanej, w której kwestionują decyzję SKO w O. z [...] lutego 2010 r. Powołali się na argumenty zawarte w piśmie G. L. z 11 października 2010 r. stanowiącym załącznik do sprzeciwu, dotyczące nieprawidłowości przy rozpoznawaniu ich wniosku o prawo pomocy. Wyrazili obawę, że taka sytuacja może się w przyszłości powtórzyć, dlatego wyłączenie sędziów jest uzasadnione. W wymienionym oświadczeniu z 11 października 2010 r. (k. 140 akt II SA/Ol 344/10) wskazano, że mimo telefonicznego przedstawienia Prezes WSA w Olsztynie Sędzi NSA Janinie Kosowskiej zarzutów odnośnie nieprawidłowego postępowania referendarza sądowego przy załatwianiu wniosku o przyznanie prawa pomocy – nie spotkały się one ze zrozumieniem. Jak wywiedziono, Pani Prezes zaakceptowała czynności referendarza mimo że, zdaniem skarżącej, spowodowały one pozbawienie stron możliwości terminowego złożenia skargi kasacyjnej. Zarzucono referendarzowi wyznaczenie zbyt długiego terminu na złożenie dodatkowego oświadczenia majątkowego oraz spóźnione rozpoznanie wniosku spowodowane przebywaniem na urlopie. Prezesowi WSA zarzucono bezpodstawne niewyznaczenie zastępcy referendarza na czas jego urlopu. W tych okolicznościach, jak stwierdziła skarżąca, utraciła zaufanie do wymiaru sprawiedliwości, w szczególności do WSA w Olsztynie. Postanowieniem z 05 listopada 2010 r. w sprawie I OW 167/10 Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku do rozpoznania wyżej wskazanego wniosku o wyłączenie sędziów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Stosownie do treści art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy (art. 18), sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (iudex suspectus). Zgodnie z art. 22 § 2 p.p.s.a. postanowienie w przedmiocie wyłączenia jest wydawane po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W orzecznictwie wskazuje się, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama wątpliwość strony w tym zakresie, bądź wyłącznie utrata zaufania co do bezstronności sędziego. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania sprawy (postan. NSA z 15.09.2008 r., II FZ 397/08, Lex nr 493907). Orzeczenie w przedmiocie wyłączenia powinno być oparte o w pełni zobiektywizowane przesłanki dotyczące sprawy, w której wniosek został złożony. Nadto, jak zauważa się w orzecznictwie, uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego nie uzasadnia nawet prowadzenie przez niego rozprawy z naruszeniem przepisów postępowania, czy też niewłaściwa postawa sędziego oraz wadliwe prowadzenie rozprawy w innej sprawie (postanowienie NSA z 22.12.2004 r., OZ 863/04, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że argumentacja wniosku skarżących oraz zarzuty zawarte w oświadczeniu z 11 października 2010 r. nie wskazują na istnienie po stronie któregokolwiek z sędziów wymienionych we wniosku i orzekających w WSA w Olsztynie okoliczności mogącej budzić uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie II SA/Ol 344/10. Przede wszystkim brak jest podstaw do wyłączenia od orzekania w oparciu o art. 19 p.p.s.a. sędziów Andrzeja Błesińskiego, Zbigniewa Ślusarczyka, Wiesława Pierechoda, Wojciecha Czajkowskiego, Renaty Kanteckiej, Włodzimierza Kędzierskiego, Ryszarda Maliszewskiego, Tadeusza Piskozuba, Zofii Skrzyneckiej, Bogusława Jażdżyka, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Ireny Szczepkowskiej. Wymienione osoby złożyły oświadczenia wskazujące, że brak jest okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie. Ponadto nie podejmowały w postępowaniu sądowoadministracyjnym ze skargi wnioskodawców żadnych czynności orzeczniczych czy administracyjnych. Również wniosek o wyłączenie nie zawiera jakichkolwiek zarzutów wobec tych sędziów. Także brak jest podstaw do wyłączenia sędziów, którzy w dniu 10 czerwca 2010 r. wydali w sprawie II SA/Ol 34/10 wyrok oddalający skargę (Tadeusza Lipińskiego, Hanny Raszkowskiej, Alicji Jaszczak – Sikory). Złożyli oni oświadczenia, których treść wskazuje na brak uzasadnionych wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie i także skarżący nie przedstawili konkretnych zarzutów co do braku bezstronności tych sędziów. Ponadto strony nie miały co do nich zastrzeżeń do momentu wydania wyroku, a wymienieni sędziowie, co wynika z akt WSA w Olsztynie, nie wykonywali żadnych czynności po doręczeniu stronom wyroku z uzasadnieniem i żadnych czynności związanych z załatwieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem składu rozpoznającego wniosek o wyłączenie nie zachodzą również podstawy do wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a. pozostałych sędziów: Prezes WSA Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas i Beaty Jezielskiej. Sędzia Marzenna Glabas w zastępstwie Przewodniczącego Wydziału II wydała jedynie, po zapadnięciu wyroku, zarządzenie administracyjne w kwestii zarejestrowania wniosku o sporządzenie uzasadnienia i przekazania tego wniosku sędziemu sprawozdawcy, jak również o poinformowaniu stron o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (wykonania fotokopii) w Wydziale Informacji Sądowej (zarządzenie z 14 czerwca 2010 r., k. 63). Ponadto strony nie podniosły zarzutów odnośnie tej sędzi oraz złożyła ona oświadczenie w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a. wskazując na brak podstaw do wyłączenia. Również nie wykonywała czynności związanych z załatwieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Także sędzia Beata Jezielska wykonywała jedynie czynności administracyjne w zastępstwie Przewodniczącego Wydziału II: sporządziła w dniu 26 lipca 2010 r. odpowiedź na wniosek organu, mającą charakter czysto informacyjny (k. 71) oraz w dniu 13 października 2010 r. poleciła odnotować wpływ sprzeciwów i przedstawienie akt sprawy wszystkim sędziom WSA w Olsztynie w celu złożenia oświadczeń w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a. (k. 145). Podobnie jak pozostali sędziowie nie przedstawiono w stosunku do niej we wniosku o wyłączenie konkretnych zarzutów, sędzia złożyła oświadczenie o braku okoliczności uzasadniających jej wyłączenie, a podejmowane przez nią czynności w sprawie (w tym po złożeniu sprzeciwu i wniosku o wyłączenie sędziów) miały charakter wyłącznie administracyjny. Pozostawały także bez wpływu na sposób i termin załatwienia wniosku o prawo pomocy. Z oświadczenia skarżącej G. L. z 11 października 2010 r. (k. 140) i z uzasadnienia wniosku o wyłączenie sędziów, jak również z uzasadnienia sprzeciwu wynika, że – jej zdaniem – prawa dostępu do sądu (możliwości terminowego złożenia skargi kasacyjnej) pozbawiły ją głównie czynności Prezes WSA w Olsztynie i referendarza sądowego Agnieszki Bińczyk. Z uwagi na to, że wniosek nie dotyczy wyłączenia referendarza sądowego – zarzuty w tym zakresie nie podlegają rozpoznaniu. Odnośnie istnienia uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności Sędzi NSA Janiny Kosowskiej (Prezes WSA i Przewodniczącej Wydziału II) skład orzekający, w wyniku analizy akt sprawy oraz stanowiska skarżącej, nie podziela przedstawionych w tym zakresie zarzutów. Z dokumentów znajdujących się w aktach wynika, że wymieniona sędzia jako Przewodnicząca Wydziału II wydała zarządzenia wstępne celem zarejestrowania sprawy (k. 1, 2), przekazywała wpływające pisma do załatwienia sędziemu sprawozdawcy (k. 37), wydała zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy (k. 39). Były to czynności o charakterze typowo administracyjnym. Podobnie jak czynności wykonane przez Prezes WSA po doręczeniu stronom uzasadnienia wyroku i wpływie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odpis wyroku z uzasadnieniem odebrali skarżący 24 sierpnia 2010 r. (k. 86, 87), zatem trzydziestodniowy termin na złożenie skargi kasacyjnej mijał we czwartek 23 września 2010 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, w tym ustanowienie radcy prawnego, wpłynął do sądu 02 września 2010 r. (k. 88) i tego samego dnia został skierowany przez Przewodniczącą Wydziału II do referendarza sądowego celem rozpoznania, a zarządzenie w tym przedmiocie wykonano 06 września 2010 r. (k. 90). W dniu 10 września 2010 r. (piątek) referendarz sądowy sporządził wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia majątkowego (zakreślając termin 10 - dniowy), które w dniu 13 września 2010 r. (po weekendzie w poniedziałek) przesłano stronom. Zostało odebrane dzień później 14 września 2010 r. (k. 91 - 96), a strony przedłożyły dodatkowe dokumenty 17 września 2010 r. Przewodnicząca Wydziału II skierowała je do referendarza sądowego 20 września 2010 r. (k. 113). Wnioski rozpoznano 01 października 2010 r. (k. 114 – 124). Skład orzekający w przedmiocie wniosku o wyłączenie nie stwierdził, aby sposób procedowania Przewodniczącego Wydziału II WSA w Olsztynie przy załatwianiu żądania przyznania prawa pomocy rzutował negatywnie na ocenę bezstronności tego sędziego w sprawie. Czynności administracyjne w tym zakresie (skierowanie wniosku do referendarza i przekazanie nadesłanych dodatkowych oświadczeń majątkowych) wykonywano niezwłocznie, na bieżąco, nie miały one charakteru ocennego i w żaden sposób nie opóźniały ich rozpoznania przez referendarza. Również sędzia Janina Kosowska nie miała wpływu na ocenę przydatności i konieczności złożenia dodatkowych oświadczeń majątkowych i na wyznaczenie długości terminu na wykonanie tego obowiązku (10 dni). Są to czynności pozostające w kompetencjach referendarza, będącego samodzielnym orzecznikiem, w które Prezes Sądu i Przewodniczący Wydziału nie może administracyjnie ingerować. Również brak jest podstaw do oceny, że pozbawiono skarżącą prawa do terminowego złożenia skargi kasacyjnej poprzez udzielenie referendarzowi urlopu, co spowodowało rozpoznanie wniosku o prawo pomocy po upływie trzydziestu dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Okoliczność urlopowania referendarza, nawet mimo że urlop przypadał w okresie upływu powyższego terminu oraz okoliczność niewyznaczenia zastępstwa, nie może w tej konkretnej sprawie pozbawiać Przewodniczącej Wydziału II cechy bezstronności. Wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy nie kończy się na postanowieniu referendarza sądowego. Od jego orzeczenia służy sprzeciw do sądu, a następnie od postanowienia sądu I instancji – zażalenie do NSA. Orzeczenie w tym przedmiocie, zapadające na skutek wniosku złożonego po doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, nie uzyskuje często cechy prawomocności przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, bowiem strona korzysta z dostępnych środków zaskarżenia (wymienione sprzeciw, zażalenie), a te rozpoznawane są już po upływie tego terminu. Wystąpienie takiej sytuacji w sprawie niniejszej byłoby możliwe nawet wówczas, gdyby referendarz sądowy rozpoznał wnioski o prawo pomocy przed dniem 23 września 2010 r. Trzeba mieć bowiem na uwadze konieczność upływu terminu na wniesienie sprzeciwu i możliwość dalszego zaskarżenia orzeczeń (z wykorzystaniem drogi przed sądem I i II instancji), co przedłuża postępowanie wpadkowe o prawo pomocy. A zatem brak jest bezpośredniego i mającego wpływ na ocenę bezstronności sędzi Janiny Kosowskiej związku między zgodą na udzielenie urlopu referendarzowi a niezłożeniem przez strony w terminie skargi kasacyjnej. Tym samym brak jest podstaw do wyprowadzania negatywnej oceny co do bezstronności wymienionej sędzi ze sposobu załatwienia wniosku o prawo pomocy, czy czasu trwania tego postępowania wpadkowego. Zwłaszcza, gdy z akt sprawy nie wynikają inne okoliczności podważające prawidłowość podejmowanych przez tego sędziego działań administracyjnych. Nie może również ujść uwadze, że sędzia Janina Kosowska złożyła oświadczenie o braku po jej stronie okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w sprawie. Wskazać ponadto należy, że prawomocne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, niezależnie czy pozytywne czy negatywne dla strony, nie odbiera możliwości skutecznego jej złożenia. Co prawda złożenie wniosku o prawo pomocy nie ma wpływu na bieg tego terminu i nie może go wstrzymać, ale istnieje możliwość żądania jego przywrócenia (po ustanowieniu pełnomocnika z urzędu lub z wyboru) z powołaniem się na okoliczność prawomocnego zakończenia postępowania o przyznanie prawa pomocy po upływie terminu na wniesienie skargi kasacyjnej. Tytułem uzupełnienia wskazać należy, że skład rozpoznający przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziego nie stwierdził również z urzędu w kontrolowanym postępowaniu okoliczności ustawowych uzasadniających wyłączenie któregokolwiek z wymienionych sędziów na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 – 7 p.p.s.a. (iudex inhabilis). Ze wskazanych powyżej względów na podstawie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.