II SO/Bk 34/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marek Leszczyński, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego A. P. w sprawie ze skargi J. G. na działanie pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych kopii z akt sprawy oraz odmowy zrobienia fotokopii akt p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego J. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego A. P. podając, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródło miesięcznego dochodu skarżącego stanowi dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 557,60 zł. Wskazał, że jest osobą przewlekle chorą, wymagającą stałego leczenia i rehabilitacji. Skarżący posiada dom o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,05 ha. Dodatkowo wnioskodawca posiada stary ciągnik i inne maszyny rolnicze, a także stare budynki gospodarcze. Poza tym podał, że nie posiada oszczędności czy też innych przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu swego wniosku skarżący podniósł, iż bieżące utrzymanie, w tym leczenie i rehabilitacja, w całości pochłania uzyskiwane dochody. Do jego wydatków należy zaliczyć: ubezpieczenie KRUS – 390 zł (kwartalnie), energia elektryczna – 58 zł, gaz – 30 zł, telefon – 50 zł, śmieci - 5 zł, podatek rolny – 279 zł (rocznie), leki i rehabilitacja – 150 zł, ubezpieczenie budynków - 161 zł (rocznie), ubezpieczenie ciągnika – 60 zł (rocznie) (k. 2-3). Pismem z dnia 10 stycznia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni dodatkowego oświadczenia m.in. wskazania: charakteru działalności rolniczej oraz wysokości dochodu z nieruchomości rolnej (z uwzględnieniem dopłat) oraz przedstawienia czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie z rodzicami, a także przedłożenia dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności, w szczególności w zakresie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków, wyciągów z rachunków bankowych (k. 5). W zakreślonym terminie skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi (k. 6). Postanowieniem z dnia 21 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił J. G. prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, W ocenie referendarza negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w wskazanym zakresie stanowi okoliczność, że przedstawione we wniosku dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi Skarżącego na cytowanie wezwanie z dnia 10 stycznia 2017 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie uzupełnił złożonego oświadczenia, co zupełnie uniemożliwia merytoryczną ocenę możliwości finansowych skarżącego. Referendarz wskazał dodatkowo, iż w sprawie sygn. akt II SAB/Bk 102/16 w toku postępowania przed sądem ustalono, iż Skarżący zataił fakt otrzymywania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych o powierzchni 7,5 ha, co znacząco wpływa na wykazywany przez niego dochód. Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego złożył skarżący wskazując, iż wszelkie dane wskazane we wniosku są zgodne ze stanem faktycznym. Wyjaśnił, że posiadanie inwentarza pociąga za sobą zakup pasz dla zwierząt, zakup paliwa do ciągnika, zakup nawozów, materiału siewnego, zakup środków ochrony roślin. Są to setki faktur w ciągu roku, których roku, które wymagają czasu ich skopiowania oraz kosztów ich opłaty. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że z posiadaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego związane są różne nieszczęścia i klęski, jak upadki zwierząt (co potwierdzają dołączone do sprzeciwu załączniki o odbiorze z gospodarstwa padłych 9 tuczników i 1 cielęcia), czy tez susza jaka miała miejsce w 2015 roku. Końcowo wnioskodawca wskazał, że ostatnio przebywał na zwolnieniu lekarskim, przez co utracił dochód z gospodarstwa rolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wniosek skarżącego zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył żądanych dokumentów, w tym w szczególności dotyczących rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, w tym dokumentów dotyczących uzyskiwanych dochodów oraz stałych wydatków oraz nie przedstawił żadnych szczegółowych informacji dotyczących uzyskiwania dopłat z Unii Europejskiej na posiadaną nieruchomość rolną. W złożonym oświadczeniu wnioskodawca wykazał, iż jego miesięczny dochód wynosi 557,60 zł netto. Skarżący posiada dom o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,05 ha. Dodatkowo wskazał, że posiada stary ciągnik i inne maszyny rolnicze, a także stare budynki gospodarcze. Oświadczył, że nie posiada zgromadzonych oszczędności, a całość uzyskiwanych dochodów przeznacza na bieżące koszty utrzymania, w tym rehabilitację. Tymczasem, jak ustalono w toku postępowania przed sądem w sprawie sygn. akt II SAB/Bk 102/16, skarżący zataił fakt otrzymywania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych o powierzchni 7,5 ha, co znacząco wpływa na wykazywany przez niego dochód. Z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – P. Oddziału Regionalnego z dnia 5 stycznia 2017 r. przedłożonego do w/w sprawy wynika, że skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w następujących kwotach: w 2013 r. – 10.055,21 zł, w 2014 r. – 8.966,41 zł, w 2015 r. – 9.370,78 zł. W listopadzie 2016 r. skarżącemu zaliczkowo wypłacono z tego tytułu łącznie kwotę 4.378,48 zł. Ponadto w 2015 r. skarżący otrzymał pomoc finansową dla producentów poszkodowanych przez suszę w wysokości 686,28 zł (k. 55 akt sprawy II SAB/Bk 102/16). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, iż dochód skarżącego z dopłat do gruntów za lata 2013-2015 wynosił łącznie 28.394,40 zł, co rocznie daje średni dochód w kwocie 9.464,14 zł. Rozliczając ten potencjalny dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego za 2016 r., miesięcznie skarżący z tego tytułu posiada kwotę około 788,68 zł. Doliczając do tak wskazanego dochodu dochód z gospodarstwa rolnego wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwocie 557,60 zł należy zaakcentować, że w sumie skarżący miesięcznie dysponuje kwotą 1.346,28 zł. Należy przy tym podkreślić, że organy administracji mając na uwadze posiadane nieruchomości rolne skarżącego wyliczają ten dochód na kwotę 661,28 zł. W związku z powyższym dochód ten może być jeszcze wyższy o kwotę około 100 zł. Wykazane przez skarżącego wydatki miesięcznie zamykają się kwotą 400- 500 zł bez kosztów zakupu żywności. Na podstawie danych zawartych we wniosku i informacji ze sprawy sygn. akt II SAB/Bk 102/16 referendarz słusznie stwierdził, iż posiadanie przez skarżącego dochodu w wysokości około 1.400 zł, przy stałych opłatach na bieżące utrzymanie w kwocie około 464 zł plus koszty zakupu żywności pozwala na uznanie, iż skarżący z pozostałej kwoty jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia radcy prawnego w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca nie przedstawił ponadto innych okoliczności (mimo wezwania), które mogłyby uzasadniać jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, iż nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny (np. rachunków czy też faktur za energię elektryczną, gaz, telefon czy też związanych z ponoszeniem kosztów leczenia). W tych okolicznościach należy zatem uznać, iż uzyskiwane dochody niewątpliwie pozwalają wnioskodawcy na ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem rodziny oraz ponoszenia kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dołączone zaś do sprzeciwu protokoły o odbiorze z gospodarstwa skarżącego padłych 9 tuczników i 1 cielęcia nie obrazują w żaden sposób wysokości strat w majątku. Ponadto skoro skarżący zajmuje się hodowlą zwierząt to uzyskuje również z tego tytułu dochody, czego nie ujawnił ani we wniosku, ani w sprzeciwie. W ocenie Sądu również przedłożony protokół z oszacowania strat w gospodarstwie skarżącego z powodu suszy w 2015 roku nie może być uwzględniony albowiem nie ma wpływu na aktualną sytuację dochodową Skarżącego. Oceniając zatem postanowienie zaskarżone sprzeciwem jako nienaruszające prawa, Sąd na podstawie art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi utrzymał to postanowienie w mocy uznając, że wnioskodawca prawa pomocy nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 p.p.s.a.).