II SO/Bk 8/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 24 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] im. K. w S. o wstrzymanie wykonania postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2025 r., sygn. akt II SO/Bk 8/25, o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej czynności w sprawie z wniosku K. Z. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego E. H. Z. o wstrzymanie wykonania czynności Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] im. K. w S. w przedmiocie nieprzyjęcia dziecka do klasy I publicznej szkoły podstawowej p o s t a n a w i a odmówić wstrzymania postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2025 r., sygn. akt II SO/Bk 8/25. , E. Z., przedstawicielka ustawowa (matka) małoletniego K. Z. (dalej: "Skarżąca"), w dniu 2 września 2025 r. wniosła do sądu administracyjnego pismo zatytułowane "pismo przewodnie w sprawie ze skargi na czynność Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] w S.". Dotyczy ono czynności Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] w S. (dalej: "Dyrektor") w postaci odmowy przyjęcia K. Z. do klasy I z uwagi na zamieszkiwanie poza obwodem szkoły. Odmowa nastąpiła poprzez wykreślenie dziecka z listy uczniów w sierpniu br., na którą to listę zostało wpisane w czerwcu br. W piśmie Skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności. W jej ocenie wniosek jest konieczny i uzasadniony z uwagi na wyjątkowy charakter sprawy oraz groźbę wyrządzenia małoletniemu/małoletniej niepowetowanej szkody, która z każdym dniem zwłoki narasta w sposób nieodwracalny. Zaskarżona czynność Dyrektora Szkoły, choć dokonana w nieformalny sposób (zwykłe pismo), wywołuje bezpośredni i skrajnie negatywny skutek - uniemożliwia małoletniemu/małoletniej realizację konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 ust. 1 Konstytucji RP) oraz ustawowego obowiązku szkolnego. Skarżąca wskazała, że rok szkolny rozpoczął się w dniu 1 września 2025 r., a dziecko, wbrew prawu i w wyniku samowolnego działania Dyrektora szkoły i jej organu prowadzącego, jest pozbawione możliwości uczęszczania do szkoły, do której zostało legalnie przyjęte w toku postępowania rekrutacyjnego. Nadmieniła, że w niniejszej sprawie obydwie przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. są spełnione w stopniu rażącym. Szkoda, jakiej doznaje siedmioletnie dziecko pozbawione możliwości rozpoczęcia nauki, ma wymiar nie tylko edukacyjny, ale przede wszystkim rozwojowy, emocjonalny i społeczny. Utrata kontaktu z rówieśnikami, brak możliwości integracji z grupą klasową oraz poczucie odrzucenia w tak kluczowym momencie życia stanowią szkodę, której nie da się w przyszłości w żaden sposób zrekompensować. Każdy dzień absencji szkolnej pogłębia zaległości edukacyjne i utrudnia adaptację do środowiska szkolnego. Stwierdziła, że skutki te są z perspektywy rozwoju dziecka praktycznie niemożliwe do odwrócenia. Wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej Skarżąca ponowiła w skardze, która wpłynęła do tut. Sądu w dniu 30 września br. Skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania czynności i zobowiązanie Dyrektora do natychmiastowego umożliwiania jej synowi realizacji prawa do nauki i uczestniczenia w zajęciach dydaktyczno-wychowawczych w klasie I, do czasu prawomocnego zakończenia postepowania sądowego. Po raz kolejny Skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania czynności w piśmie z 16 października 2025 r. Postanowieniem z 29 października 2025 r., sygn. II SO/Bk 8/25, sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej czynności. Sąd wskazał, że czynność Dyrektora polegająca na odmowie małoletniemu K. Z. prawa do realizacji obowiązku szkolnego w Szkole Podstawowej nr [...] w S., z uwagi na – jak twierdzi organ – zamieszkiwanie poza obwodem szkoły, nie nakłada na niego żadnych obowiązków, tj. powinności określonego zachowania. Nie przyznaje mu też żadnych uprawnień. Niemniej jednak w ocenie sądu charakter tej czynności pozwala na wstrzymanie jej wykonania. Sąd, odwołując się do orzecznictwa wskazał, że pojmowanie wykonalności aktu lub czynności nie jest w ujmowane jednolicie. Nie wypracowano dotąd jednoznacznego rozumienia pojęcia wykonalności w rozumieniu art. 61 p.p.s.a. Sąd podkreślił za NSA, że o możliwości przyznania ochrony tymczasowej nie decyduje rodzaj aktu będącego przedmiotem skargi, ale to, czy w postępowaniu sądowoadministracyjnym prowadzonym w granicach sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem administracyjnym, w wyniku wstrzymania wykonania tego aktu, nastąpi ochrona strony, przed skutkami, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji może więc polegać na wstrzymaniu skutków prawnych, nawet tych pośrednich, które ta decyzja wywołuje. Wstrzymanie wykonalności takiej decyzji przekładać się bowiem może na powstrzymanie działań w sprawie związanej, mogącej doprowadzić do nieodwracalnych dla strony konsekwencji. Dodał, że dopuszczalne jest udzielenie ochrony tymczasowej także w stosunku do aktów, które nie podlegają wykonaniu, nie nakładając na adresata obowiązku, ale ze względu na swoją ostateczność wywołując negatywne skutki prawne w sferze jego interesów i praw. Ponadto sąd, odwołując się do piśmiennictwa, wykazał, że niekiedy również akty odmowne mogą cechować się wykonalnością. W uzasadnieniu podkreślono, że szerokie rozumowanie pojęcia wykonalności nie stoi w sprzeczności z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a. Wpisuje się zaś w konieczność zapewnienia stronie efektywnej kontroli sądowej działań administracji publicznej, co stanowi zasadniczą funkcję ochrony tymczasowej. W zakresie merytorycznej oceny wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej sąd uznał, że Skarżąca uprawdopodobniła zaistnienie ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. W ocenie sądu wykonanie zaskarżonej czynności rozumiane jako uniemożliwienie małoletniemu K. Z. realizowania obowiązku szkolnego w szkole, w której obwodzie – jak twierdzi Skarżąca, a czego Sąd nie przesądził – mieszka, może spowodować dla niego trudne do odwrócenia skutki, zarówno w sferze edukacyjnej, rozwojowej, społecznej jak i psychologicznej. Sąd zgodził się ze Skarżącą, że na powyższe może wpłynąć m.in. utrata kontaktu z rówieśnikami oraz brak możliwości integracji z klasą. Nadmienił, że w sprawie nie bez znaczenia jest również treść art. 70 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że każdy ma prawo do nauki, a nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Konieczne jest zatem, aby na czas postępowania sądowoadministracyjnego K. Z. znajdował się na liście uczniów (co miało miejsce do czasu jego wykreślenia w sierpniu br.) i tym samym mógł uczęszczać do Szkoły Podstawowej nr [...] w S. To zaś może oznaczać obowiązek podjęcia przez Dyrektora stosownych działań przewidzianych w prawie oświatowym. Od powyższego postanowienia organ pismem z 4 listopada 2025 r. wniósł zażalenie, wnosząc o zmianę postanowienia poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. W ocenie organu nie doszło do wykonania aktu lub czynności, którego wstrzymanie wykonania można orzec postanowieniem wojewódzkiego sądu administracyjnego, zgodnie z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a. Ponadto organ na zasadzie art. 196 p.p.s.a. wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia, mając na uwadze fakt, że nie wykonał aktu ani czynności, której wykonanie mogłoby zostać wstrzymanie postanowieniem WSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniosek podlega oddaleniu. W myśl art. 196 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wojewódzki sąd administracyjny może wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Postanowienie takie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Z powyższego przepisu wynika, że w sytuacji kwestionowania legalności postanowienia przy pomocy środka odwoławczego, jakim jest zażalenie, możliwe jest wystąpienie przez stronę z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia tego zażalenia. Powyższe wynika z faktu, że zażalenie jest środkiem zaskarżenia względnie suspensywnym, to znaczy, że nie wstrzymuje automatycznie wykonania zaskarżonego postanowienia. O wstrzymaniu wykonania postanowienia może natomiast zadecydować wojewódzki sąd administracyjny w drodze odrębnego postanowienia, wydanego przed przedstawieniem akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w celu rozpoznania zażalenia. Nadmienić należy, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia nie ma zastosowania do wszystkich postanowień wydawanych przez wojewódzki sąd administracyjny. Instytucja ta może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy zaskarżone postanowienie jest natychmiast wykonalne, co oznacza, że jest wykonalne przed jego uprawomocnieniem. Z treści art. 196 p. p. s. a. wynika ponadto, że wskazana instytucja może mieć zastosowanie jedynie do postanowień zaskarżalnych w drodze zażalenia, od których zażalenie to zostało wniesione. Wskazać należy również, że o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia sąd może orzec jedynie na wniosek strony, zawarty z reguły w tym samym zażaleniu (zob. J. P. Tarno, komentarz do art. 196 [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, LEX/el. oraz postanowienie WSA w Gliwicach z 3 czerwca 2013 r., IV SO/Gl 5/13 - CBOSA) Nie budzi wątpliwości, że postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest natychmiast wykonalne, co oznacza, że jest wykonalne przed jego uprawomocnieniem. Z uwagi na błędne stanowisko Dyrektora w tym zakresie Sąd, pogłębiając tę argumentację, podkreśla, że z samej istoty wstrzymania wykonania wynika, iż postanowienie to wywołuje skutek prawny, mimo że nie jest jeszcze prawomocne (zob. R. Sawuła, Wstrzymanie wykonania rozstrzygnięć wydanych w postępowaniu administracyjnym, Przemyśl-Rzeszów 2008, s. 381-383). Również w orzecznictwie trafnie podkreśla się, że postanowienie sądu uwzględniające wniosek o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności musi być bezpośrednio skuteczne i w wypadku jego podjęcia winno wywołać określony skutek, mimo złożenia środka zaskarżenia od tego postanowienia. W przeciwnym wypadku ochrona tymczasowa mogłaby okazać się iluzoryczna. Podkreślenia także wymaga, że postępowanie to ma charakter postępowania wpadkowego w stosunku do postępowania głównego i zabezpiecza jego tok. Zatem wstrzymanie wykonania aktu ma charakter zabezpieczający i z istoty takiego postępowania należy wywieść, że jest ono skuteczne. Podkreślenia także wymaga, że siłą rzeczy postępowanie zażaleniowe trwa określony czas. Z tego względu również ten czas musi być objęty ochroną tymczasową, gdyż tyko wtedy przyznana ochrona tymczasowa może zabezpieczyć prawidłowy tok postępowania głównego. Dlatego też skuteczność ochrony tymczasowej wymaga, że za okres od doręczenia postanowienia sądu o wstrzymaniu wykonania decyzji do rozpoznania w tym przedmiocie zażalenia przez NSA, postanowienie sądu I instancji jest wykonalne i wywołuje określony skutek (zob. szeroką argumentację w tym zakresie, również w odniesieniu do wykładni systemowej wewnętrznej i zewnętrznej, w wyroku WSA w Warszawie z 10 listopada 2020 r., V SA/Wa 471/20, dostępne w CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęcie stanowiska Dyrektora, że w wypadku złożenia zażalenia nie musi on umożliwić małoletniemu K. Z. realizowania obowiązku szkolnego w Szkole Podstawowej nr [...] w S. (co expressis verbis wynika z zaskarżonego postanowienia z 29 października 2025 r.), mogłoby doprowadzić do nieodwracanych skutków, o których mowa w tym postanowieniu. Reasumując, zachowanie Dyrektora, polegające na niewykonywaniu zaskarżonego postanowienia o udzieleniu Skarżącej ochrony tymczasowej, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Przechodząc do oceny samego wniosku opartego na art. 196 p.p.s.a. wskazać należy, że wskazany przepis nie określa żadnych przesłanek uwzględnienia wniosku, a zatem ich wyróżnienie oraz związany z tym zakres stosowania tej regulacji został pozostawiony uznaniu sądu. Zaznaczenia wymaga, że zmiana postanowienia w przedmiocie ochrony tymczasowej zasadniczo następuje w trybie art. 61 § 4 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności wydane, na podstawie § 2 i 3, sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Z tego względu, oceniając wniosek z art. 196 p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania postanowienia o udzieleniu ochrony tymczasowej, zasadne jest kierowanie się – per analogiam – przede wszystkim przesłanką "zmiany okoliczności", o której stanowi art. 61 § 4 p.p.s.a. Mając to na uwadze Sąd uznał, że przedmiotowy wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia o wstrzymaniu wykonania czynności Dyrektora nie zasługuje na uwzględnienie. Nie zmieniły się bowiem okoliczności sprawy, które uzasadniałyby odstąpienie przez Sąd od poglądu wyrażonego w postanowieniu z 29 października 2025 r. Organ nie wskazał we wniosku na żadne okoliczności, które świadczyłyby o zdezaktualizowaniu się ryzyka spowodowania dla K. Z. trudnych do odwrócenia skutków w sferze edukacyjnej, rozwojowej, społecznej jak i psychologicznej. Innymi słowy, ustawowa przesłanka wstrzymania wykonania zaskarżonej czynności pozostaje wciąż aktualna. Argumentacja wniosku sprowadza się do stwierdzenia, że organ nie wykonał czynności, której wykonanie mogłoby zostać wstrzymane w trybie art. 61 § 3 p.p.s.a., a zatem wykonanie postanowienia nie jest możliwe. Uznać należy, że powyższe stwierdzenie organu stanowi wyłącznie polemikę ze stanowiskiem tut. sądu, który przyjął odmienny pogląd w tej kwestii. Sąd w zaskarżonym postanowieniu jednoznacznie stwierdził, że wykonywanie przez Dyrektora zaskarżonej czynności polega na podejmowaniu przez niego przewidzianych prawem czynności prawnych i faktycznych, mających uniemożliwić małoletniemu podjęcie nauki w Szkole Podstawowej nr [...]. Odnosząc się zaś do samej koncepcji wykonalności na gruncie art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd – odwołując się do orzecznictwa oraz doktryny – wskazał i uzasadnił, że szerokie rozumowanie pojęcia wykonalności nie stoi w sprzeczności z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a., a ponadto wpisuje się w konieczność zapewnienia stronie efektywnej kontroli sądowej działań administracji publicznej, co stanowi zasadniczą funkcję ochrony tymczasowej. Sąd zaznaczył też, że charakter tej czynności pozwala na wstrzymanie jej wykonania i udzielenie stronie skarżącej ochrony tymczasowej. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszy wniosek brak jest podstaw do zmiany powyższego stanowiska. Będzie ono ostatecznie podlegać ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie na postanowienie z 29 października 2025 r. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 196 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.