II SO/Bk 9/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy p o s t a n a w i a: oddalić wniosek , Z akt sprawy wynika, że M. S. 24 lutego 2021 r. bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył pismo datowane na 19 lutego 2021 r. zatytułowane "Skarga", które w sądzie zostało zarejestrowane pod numerem II DK/Bk [...]. Pismo to w dniu 24 lutego 2021 r. przesłano Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. jako skargę "mylnie złożoną za pośrednictwem Sądu" – w celu nadania właściwego biegu. Dyrektor Aresztu Śledczego w piśmie z 9 marca 2021 r. znak [...] udzielił M. S. odpowiedzi na "Skargę" z 19 lutego 2021 r. W dniu 23 września 2021 r. M. S. (dalej: wnioskodawca) w piśmie zatytułowanym "Skarga na przewlekłość postępowania" zwrócił się do tutejszego sądu o wymierzenie Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. (dalej; Dyrektor) grzywny za niewypełnienie obowiązku przekazania do sądu skargi wraz z odpowiedzią i aktami administracyjnymi. Wyjaśnił, że skarga została złożona 21 lutego 2021 r. i do dnia dzisiejszego organ na nią nie odpowiedział, a akta ze skargą nie trafiły do sądu. Wnioskodawca przypomniał, że skarga dotyczyła utrudniania kontaktu z adwokatami i braku pomocy ze strony Aresztu Śledczego po opuszczeniu aresztu. W ocenie wnioskodawcy, bezczynność Dyrektora, w tym brak odpowiedzi na skargę i niezwrócenie akt do sądu, podlega karze finansowej. Wniósł o ukaranie organu, stwierdzenie z jego winy przewlekłości postępowania i zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kwoty 2 000 zł. Wniósł też o zobowiązanie Dyrektora do udzielenia odpowiedzi na skargę i zwrócenia akt do sądu w terminie 7-dniowym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 23 września 2021 r. pismo M. S. zatytułowane "Skarga na przewlekłość" zostało zarejestrowane jako wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie sądowi akt wraz z odpowiedzią na skargę. W dniu 5 października 2021 r. wnioskodawca złożył pismo procesowe zatytułowane "Wniosek dowodowy", do którego załączył pismo Dyrektora z 27 września 2021 r. znak [...] stanowiące odpowiedź na skargę z 23 września 2021 r. Nie zgodził się z zawartym w tym piśmie stwierdzeniem, że sąd nie żądał przesłania akt oraz nie wniósł o powiadomienie o sposobie załatwienia skargi. W ocenie wnioskodawcy, sąd nakazał odnieść się do skargi. Stwierdził, że organ administracji publicznej podlega ocenie sądowoadministracyjnej oraz naruszył "wszelkie przepisy prawa". Zawnioskował o zażądanie od Dyrektora "akt o sygn. II Dk/Bk [...]" wraz z odpowiedzią na skargę, a w przypadku odmowy - nałożenie kary w wysokości 5000 zł oraz stosowne wyjaśnienie, dlaczego Dyrektor pozostawił jego skargę bez rozpoznania (k. 5-7). Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 14 października 2021 r. sąd przesłał Dyrektorowi odpis wniosku o wymierzenie grzywny. W udzielonej na powyższy wniosek odpowiedzi (pismo z 26 października 2021 r.) Dyrektor wniósł o oddalenie żądań M. S. w całości. Stwierdził, że sąd administracyjny, odsyłając organowi skargę w dniu 24 lutego 2021 r., nie żądał przesłania akt postępowania skargowego oraz informacji o sposobie załatwienia sprawy. Skarga ta (pismo z 19 lutego 2021 r.) wpłynęła do organu 1 marca 2021 r., została przekazana do dalszego procedowania w trybie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. O sposobie jej załatwienia (pozostawieniu bez rozpoznania) poinformowano stronę pismem z 9 marca 2021 r. nr [...] wskazując, że zagadnienia w niej poruszone były już uprzednio rozpatrzone w postępowaniach skargowych prowadzonych przez Dyrektora Aresztu Śledczego w S. i Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w B. Podobna sytuacja wystąpiła we wrześniu 2021 r., po tym jak M. S. kilkukrotnie wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego w S. z zarzutami braku odpowiedzi na skargę z 19 lutego 2021 r. oraz nieprzekazania akt postępowania skargowego do WSA w Białymstoku. Po dwukrotnym, bezskutecznym wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych tych pism, poinformowano stronę pisemnie o stanowisku organu, które szczegółowo uzasadniono (pismo z 27 września 2021 r. nr [...]). Zdaniem organu, nie pozostawał on więc w przewlekłości bądź bezczynności. Postanowieniem z 29 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie sygn. II SA/Bk 745/21 odrzucił skargę M. S. (zawartą w piśmie z 19 lutego 2021 r.) na działanie Dyrektora Aresztu Śledczego w S. w przedmiocie kontaktowania się z pełnomocnikiem, wysyłania korespondencji i wykonania postanowień sądu. Sąd uznał skargę za niedopuszczalną z uwagi na fakt, iż sprawa nie podlega właściwości sądu administracyjnego. Z akt sprawy II SA/Bk 745/21 (dołączonych do sprawy niniejszej) wynika, że oryginał skargi z 19 lutego 2021 r. oraz udzielonej na nią odpowiedzi wpłynęły do sądu 15 października 2021 r. (k. 22 akt II SA/Bk 745/21). Natomiast akta administracyjne obrazujące pełną dokumentację skargową M. S. nadesłano do sądu 29 października 2021 r. do sprawy niniejszej (k. 17) wraz z odpowiedzią na wniosek o wymierzenie grzywny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniosek o wymierzenie grzywny podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 54 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: P.p.s.a., organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W razie niezastosowania się do tego obowiązku, sąd na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a., na wniosek skarżącego, może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a., czyli do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny jest zatem niewypełnienie obowiązków określonych w art. 54 § 2 P.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że organ, jak trafnie argumentował wnioskodawca, nie dopełnił obowiązku przekazania do sądu skargi (pisma z 19 lutego 2021 r.) wraz z aktami administracyjnymi i odpowiedzią na skargę w wymaganym ustawowym terminie 30-dniowym. Jednakże, mając na uwadze okoliczności sprawy, brak było podstaw do wymierzenia organowi grzywny. Skarga wpłynęła do organu 1 marca 2021 r. i od dnia następnego należało liczyć termin 30-dniowy wynikający z art. 54 § 2 P.p.s.a. Termin ten upływał we środę 31 marca 2021 r. Do tej daty obowiązek wynikający ze wskazanego przepisu nie został dopełniony. Dyrektor uczynił to dopiero po dłuższym czasie. Z akt sprawy niniejszej, jak i z akt sprawy II SA/Bk 745/21 wynika, że 15 października 2021 r. wpłynął do sądu oryginał skargi z 19 lutego 2021 r. wraz z udzieloną stronie przez organ odpowiedzią w piśmie z 9 marca 2021 r. (w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 8 października 2021 r., k. 18, 19, 22 akt II SA/Bk 745/21). Natomiast 29 października 2021 r. została do sądu przez organ nadesłana pozostała dokumentacja skargowa (w odpowiedzi na zarządzenie z 14 października 2021 r., w którym Przewodniczący Wydziału II wezwał organ do nadesłania odpowiedzi na wniosek o wymierzenie grzywny wraz z aktami administracyjnymi, k. 16). Nie sposób jednak przypisać organowi winy w nieprzekazaniu skargi wraz z odpowiedzią i aktami administracyjnymi w terminie trzydziestodniowym. Zgodzić się należy z Dyrektorem, który w odpowiedzi na wniosek wyjaśnił, iż odsyłając skargę do organu przy piśmie z 24 lutego 2021 r. (II DK/Bk [...]), sąd nie zażądał zwrotnego przesłania akt administracyjnych wraz z odpowiedzią na skargę. W piśmie tym pracownik sekretariatu sądu, wykonując zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z 24 lutego 2021 r. wskazał jedynie, iż: "(...) przesyła w załączeniu, mylnie złożoną za pośrednictwem Sądu, skargę M. S. s. R. z dnia 19.02.2021 r. (data złożenia w Administracji Aresztu Śledczego 19.02.2021r) – w celu nadania właściwego biegu pismu. W odpowiedzi proszę powołać wyżej podany znak pisma". W ocenie sądu, tak sformułowana treść pisma mogła wzbudzić w organie uzasadnione przekonanie, że sąd nie żąda przesłania dokumentacji (skargi, odpowiedzi na skargę) w trybie art. 54 § 2 P.p.s.a., lecz wskazuje na konieczność "nadania pismu właściwego biegu". W konsekwencji, Dyrektor – nie będąc w piśmie nadanym przez sąd expressis verbis zobowiązany do przesłania skargi wraz z aktami i odpowiedzią na skargę – załatwił tę skargę (pismo M. S. z 19 lutego 2021 r.) tak, jak uznał za słuszne i wedle przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. W piśmie z 9 marca 2021 r. M. S. został więc pisemnie powiadomiony przez Dyrektora, iż skarga z 19 lutego 2021 r. została pozostawiona bez rozpoznania na podstawie § 10 ww. rozporządzenia. Organ nie pozostawił więc pisma z sądu bez żadnego odzewu, lecz będąc przekonanym o konieczności rozpatrzenia go w trybie właściwym dla skarg osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, tak też uczynił. Dopiero wobec interwencji M. S. w postaci "Skargi na przewlekłość postępowania" datowanej na 23 września 2021 r. i wniesionej do sądu (zarejestrowanej jako wniosek o wymierzenie grzywny) - doszło do wydania przez Przewodniczącego Wydziału zarządzeń rejestrujących wniosek o wymierzenie grzywny (sprawa niniejsza) i skargi z 19 lutego 2021 r. na działanie organu (sprawa II SA/Bk 745/21), w których wezwano organ do nadesłania stosownych odpowiedzi, oryginału skargi i akt skargowych. To dopiero spowodowało nadesłanie dokumentów z postępowania skargowego zainicjowanego pismem z 19 lutego 2021 r. oraz kolejnymi. Reasumując, choć obiektywnie organ uchybił regulacji art. 54 § 2 zdanie pierwsze P.p.s.a. – bowiem obowiązek przesłania skargi wraz z odpowiedzią na nią i aktami administracyjnymi do sądu jest obowiązkiem ustawowym organu (sąd zwraca uwagę, że pismo z 19 lutego 2021 r. było adresowane do WSA w Białymstoku) i obowiązek ten jest aktualny niezależnie od tego, czy skarga podlega czy też nie podlega właściwości sądu administracyjnego (vide np. postanowienie w sprawie II SO/Bk 2/20, orzeczenia.nsa.gov.pl), to jednak w okolicznościach sprawy, zwłaszcza przy niejednoznacznym sformułowaniu pisma z 24 lutego 2021 r. o sygn. II DK/Bk [...], niezwłocznym udzieleniu przez organ stronie odpowiedzi na skargę z 19 lutego 2021 r. w trybie wewnętrznym, skargowym (pismo wpłynęło 1 marca 2021 r., odpowiedź nosi datę 9 marca 202 r.) oraz niezwłocznym nadesłaniu przez organ stosownych dokumentów wskutek wezwań Przewodniczącego Wydziału wystosowanych we wrześniu i październiku 2021 r. w sprawie niniejszej i sprawie II SA/Bk 745/21 – należało od wymierzenia grzywny odstąpić. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 grudnia 2016 r. (sygn. I OZ 1813/16, orzeczenia.nsa.gov.pl): "Zawarte w art. 55 § 1 P.p.s.a. określenie, że "sąd (...) może orzec" o wymierzeniu organowi grzywny oznacza, że kwestia ta została pozostawiona uznaniu sądu. Zatem, sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc także przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 oraz czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, a także, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ wypełnił ten obowiązek i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu. W konsekwencji należy przyjąć, że od zasady, iż wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny jest niewypełnienie przez organ obowiązków określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a. w terminie przewidzianym w tym przepisie, dopuszczalne są wyjątki" (zob. też A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 55). Zdaniem sądu, taki wyjątek w sprawie niniejszej wystąpił. Zaniechanie organu, choć błędne, nie wynikało ze złej woli, można dopatrzeć się jego usprawiedliwienia w piśmie kierowanym do organu z sądu, nie doprowadziło też do sytuacji, w której wnioski i skargi strony w ogóle nie zostały rozpatrzone (na każde pismo organ udzielał odpowiedzi). Dodatkowo, skarga wnioskodawcy z 19 lutego 2021 r. zarejestrowana w tutejszym sądzie pod sygn. II SA/Bk 745/21, została odrzucona postanowieniem z 29 października 2021 r. z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej (art. 3 § 2, 2a i 3 P.p.s.a.). Skład orzekający uznał w tamtej sprawie, że organy takie jak kierownik jednostki organizacyjnej Służby Więziennej, dyrektor okręgowy SW, Dyrektor Generalny SW i Minister Sprawiedliwości - przy rozpatrywaniu wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych - nie są organami administracji publicznej, lecz organami postępowania wykonawczego, a rozpoznawana przez nie sprawa nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej. Stąd też i skarga na ich działanie nie podlega właściwości sądu administracyjnego. Tym samym nieprzekazanie sądowi w terminie pisma strony z 19 lutego 2021 r. jako skargi wraz z odpowiedzią na nią i aktami administracyjnymi nie przyczyniło się także do pozbawienia skarżącego drogi sądowej. Wyjaśnić należy, że grzywna, o jakiej mowa w art. 55 § 1 P.p.s.a., ma charakter mieszany, tj. dyscyplinująco – restrykcyjny. Jej celem jest zdyscyplinowanie organu, którego opieszałość uniemożliwia skarżącemu realizację prawa do sądu. Celem grzywny jest również zastosowanie swoistego rodzaju represji za zaniechania oraz prewencji przez powtarzaniem się takich przypadków w przyszłości. Analiza okoliczności sprawy, korespondencji prowadzonej przez wnioskodawcę z organem oraz organu z sądem, w tym niezwłoczność wykonywania zarządzeń Przewodniczącego Wydziału pozwala twierdzić, że dla uzyskania zdyscyplinowania organu wymierzanie grzywny w sprawie niniejszej jest zbędne. W sprawie prowadzonej na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a. nie ma podstaw do orzekania kwot pieniężnych od organu na rzecz skarżącego. Z tych względów sąd, na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.