SA/Bk 1471/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA S. Presnarowicz, Sędzia NSA J. Lewkowicz, Asesor WSA W. Stachurski (spr.), Protokolant B. Borkowska, po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2004 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wszczął postępowanie egzekucyjne do Spółdzielni Kółek Rolniczych w R. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., obejmujących niezapłacone składki ubezpieczeniowe. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z dnia [...].05.2002 r. organ egzekucyjny na podstawie art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność SKR w R. względem firmy "A " J. K. w Z. do wysokości [...] zł. Po przeprowadzeniu kontroli w zakresie realizacji obowiązków wynikających z zajęć egzekucyjnych Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia [...].12.2002 r. nr [...] stwierdził, iż J. K. -"A " w Z., jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazywania organowi egzekucyjnemu należnych kwot z tytułu dokonanego zajęcia prawa majątkowego. Wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty określono na [...] zł, zobowiązując J. K. do wpłacenia jej na rachunek Urzędu Skarbowego w Z. Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. utrzymał w mocy Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...].02.2003 r. nr [...], które zostało następnie zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 05.08.2003 r. sygn. akt SA/Bk 324/03 uchylił postanowienie organu II instancji, wskazując na rozbieżność w wysokości 30 zł pomiędzy kwotą nieprzekazanej na dzień [...].11.2002 r. wierzytelności wykazaną w sentencji postanowienia organu egzekucyjnego, a kwotą wykazaną w uzasadnieniu tego postanowienia. W dniu [...].08.2003 r. organ I instancji wydał postanowienie nr [...] o sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki pisarskiej w sentencji postanowienia z dnia [...].12.2002 r. w zakresie stwierdzonej przez NSA rozbieżności w kwocie 30 złotych. Na postanowienie to Strona nie wniosła zażalenia. W następstwie powyższego Dyrektor Izby Skarbowej w B. w dniu [...].10.2003 r. wydał postanowienie nr PN [...], którym utrzymał w mocy sprostowane już postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...].12.2002 r. w sprawie nie wykonania przez dłużnika zajętej wierzytelności obowiązku przekazywania organowi egzekucyjnemu należnych kwot. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. w dniu 20.11.2003 r. złożona została skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podnosi, iż organy egzekucyjne nie wykonały orzeczenia NSA z dnia 5 sierpnia 2001 r. w sprawie SA/Bk 324/03. Zdaniem Skarżącego skutkiem tego orzeczenia było uchylenie zaskarżonych postanowień organów podatkowych. Postanowienia te przestały istnieć. Organa egzekucyjne nie mogły w tej sprawie wydać postanowienia o sprostowaniu oczywistej pomyłki pisarskiej, gdyż postanowień tych nie było w obrocie prawnym. Tym samym rażąco naruszono art. 113 kodeksu postępowania administracyjnego. W skardze podniesiono również, iż oczekiwano od organów egzekucyjnych merytorycznego rozstrzygnięcia zarzutów świadczących o braku odpowiedzialności strony, jak i również naruszenia treści art. 71a § 9 oraz art. 89 i art. 168c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny treścią zawiadomienia [...] z [...] maja 2002 r. wprowadził Skarżącego w błąd i ograniczył zakres zajęcia prawa majątkowego. Organ egzekucyjny wyraźnie określił przedmiot zajęcia poprzez zajęcie kwot z tytułu nieopłaconych faktur za dostarczaną tarcicę drzewną. Zdaniem Skarżącego w zajęciu tym ograniczono zajęcie tylko do wierzytelności za sprzedaną tarcicę drzewną. Organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia wierzytelności z innych tytułów. Strona stwierdza, iż organ egzekucyjny poprzez wprowadzenie strony w błąd co do zakresu przedmiotowego zajętych wierzytelności oraz braku odpowiedzi na oświadczenie o odmowie przekazania zarzutu potrącenia, doprowadził do sytuacji, w której Strona nie mogła prawidłowo zrealizować obowiązków wynikających z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W odpowiedzi na podniesione w skardze zarzuty Dyrektor Izby Skarbowej w B. stwierdza, iż w wydanym postanowieniu w pełni uwzględniono stanowisko NSA, wyrażone w wyroku z dnia 05.08.2003 r. Zaistniała w postanowieniu organu pierwszej instancji omyłka pisarska, polegająca na wpisaniu w jego sentencji kwoty [...] zł, zamiast [...] zł,- jak wykazano w jego uzasadnieniu, została sprostowana postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...].08.2003 r. Z wyroku NSA wynika, że to właśnie powyższa rozbieżność kwotowa była podstawą uchylenia skarżonego postanowienia z dnia [...].02.2003 r. Zarzuty o charakterze merytoryczno - proceduralnym były przedmiotem wcześniejszej skargi do NSA. Sąd odniósł się jednak do nich negatywnie. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej nietrafny jest zarzut skarżącego o rażącym naruszeniu prawa, poprzez sprostowanie postanowienia, które nie istniało już w obrocie prawnym. NSA wyrokiem z dnia 05.08.2003 r. nie uchylił bowiem postanowienia organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Kolejność postawionych w skardze zarzutów - rażącego naruszenia art. 113 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także art. 71a § 9, art. 89, art.168c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest także właściwa dla dokonania oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nie ma racji Skarżący twierdząc, iż skutkiem wydanego w dniu 5.08.2003 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku w sprawie sygn. akt SA/Bk 324/03, przestały istnieć postanowienia organów obu instancji. Wyrokiem tym Sąd uchylił jedynie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...].02.2003 r., a wynikający stąd skutek procesowy jest taki, iż cała sprawa wróciła do etapu postępowania prowadzonego przed organem II instancji. Przedmiotem tego postępowania było funkcjonujące w dalszym ciągu postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...].12.2002 r. Na tle powyższego rodzi się zagadnienie prawne dotyczące dopuszczalności zastosowania przez organ I instancji procedury rektyfikacji wydanego przez siebie postanowienia w sytuacji, gdy sprawa rozpoznawana jest przez organ II instancji. Zagadnienie to były przedmiotem rozważań w literaturze i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 27.08.2002r., sygn. akt III SA 2557/00 (opubl. Monitor Podatkowy 2003/7/46), Sąd stanął na stanowisku, iż zawisłość sprawy w postępowaniu odwoławczym i związana z tym dewolucja kompetencji stanowią czasową przeszkodę dla skorzystania z trybu rektyfikacji zapadłej w niej wcześniej, lecz jeszcze nieostatecznej decyzji. Sąd argumentował, iż uruchomienie na wniosek legitymowanego podmiotu kontroli w administracyjnym toku instancji pozbawia organ I instancji podjęcia czynności rektyfikacyjnych. W takim przypadku uprawnienia do weryfikacji zakwestionowanej decyzji w trybie art. 226, bądź art. 233 § 1 pkt 2 oraz § 2 i 3 Ordynacji Podatkowej "konsumują" wywodzoną z treści art. 215 tej ustawy powinność sprostowania dotkniętego uchybieniami formalnymi aktu. Sięgając natomiast do przywołanego w cytowanym wyroku opracowania M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, s. 649, należy zauważyć, iż zdaniem autorów "z wykładni językowej przepisu art. 113 § 1 kpa wynika, że w sprawie sprostowania decyzji właściwy jest organ administracji, który wydał tę decyzję. Organ odwoławczy nie może zatem prostować błędów i oczywistych omyłek w zaskarżonych odwołaniem decyzjach organu pierwszej instancji". Dla poparcia tej tezy przywołany został wyrok NSA z dnia 6.05.1987 r., sygn. akt IV SA 1050/86 - opubl. ONSA 1987, nr 1, poz. 33. Z jego uzasadnienia wynika, że "stosownie do art. 113 § 1 i 3 k.p.a. organem właściwym do sprostowania omyłki w decyzji jest tylko ten organ, który decyzję tę wydał, a na postanowienie w tym przedmiocie przysługuje zażalenie (...), organ prowadzący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia - z pominięciem trybu postępowania przewidzianego w art. 113 § 1 i 3 k.p.a., że w decyzji tej nastąpiła oczywista omyłka (...), powinien był przed rozstrzygnięciem sprawy o stwierdzenie nieważności tej decyzji zwrócić się do tego organu o wydanie postanowienia w tym przedmiocie i dopiero w zależności od treści tego postanowienia ocenić przesłankę z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a." Odwołując się zaś do rozwiązań przyjętych na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego A. Wróbel zauważa jedynie: "Inaczej jest w postępowaniu cywilnym, w którym sąd drugiej instancji, przed którym toczy się sprawa, może z urzędu sprostować wyrok sądu pierwszej instancji (art. 350 § 3 k.p.c.). Rozwiązanie przyjęte w k.p.c. jest rozwiązaniem racjonalnym de lege ferenda także w odniesieniu do postępowania administracyjnego". Autorzy Komentarza przywołują także wyrok NSA z dnia 26.03.1993r., sygn. akt I SA 1429/92 - opubl. ONSA 1994, nr 1, poz.9, w którym Sąd stwierdził, iż "organ administracji może sprostować oczywistą omyłkę w wydanej przez siebie decyzji w każdym czasie, w tym również po upływie 30 dni od dnia wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a nawet po przekazaniu skargi do tego Sądu". Na stanowisku, iż oczywiste omyłki można sprostować w drodze postanowienia, nawet po wniesieniu przez stronę odwołania, stanął także NSA w wyroku z dnia 28.10.1999 r. sygn. akt I SA/Kr 1206/98- opubl. LEX nr 39772. Mając na względzie zaprezentowane wyżej poglądy i stawiane za nimi argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę stoi na stanowisku, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. nie naruszył prawa podejmując postanowienie o sprostowaniu błędu w wydanym przez siebie wcześniej postanowieniu z dnia [...].12.2002 r. Dodatkowym argumentem, który przemawia zdaniem Sądu za pozostawieniem organowi I instancji kompetencji rektyfikacyjnych - także wówczas gdy sprawa zawisła przed organem II instancji jest to, iż w niektórych przypadkach tylko sam "autor" aktu administracyjnego (decyzji lub postanowienia) jest w stanie stwierdzić, czy zawarty w nim konkretny zapis jest błędny, czy też nie. Podobnie zresztą, jak wyjaśnienie wątpliwości, co do treści wydanego rozstrzygnięcia - art113 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ, przed którym toczy się postępowanie w II instancji powinien natomiast dokonać oceny poprawności zaskarżonego aktu z uwzględnieniem podjętych czynności rektyfikacyjnych. Zupełność rozważań nad dopuszczalnością sprostowania postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...].12.2002 r. wymaga nadto oceny, czy stwierdzona w tym postanowieniu wada kwalifikowała się do usunięcia w tej procedurze. Organ I instancji wykazaną w sentencji postanowienia kwotę [...] zł, zmienił na [...] zł. Dalsza część prostowanego postanowienia nie budzi wątpliwości, iż wysokość nie przekazanej wierzytelności naliczonej na dzień [...].11.2002 r. wynosi [...] zł. Tą bowiem kwotą organ I instancji operuje w treści całego uzasadnienia, i to ona stanowi różnicę wynikającą z przyjętej w postanowieniu przez organ egzekucyjny wartości wierzytelności w kwocie [...] zł oraz zobowiązań w kwocie [...] zł. Oczywistość błędu jest tu wyraźna, a sam błąd można określić mianem "czeskiego błędu". Odnosząc się z kolei do zarzutów dotyczących naruszenia przez organy zasad prowadzenia postępowania egzekucyjnego, Sąd zauważa, iż legalność wydanych postanowień w sprawie uchylania się J. K. od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętych wierzytelności, była już przedmiotem postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie natomiast z art. 99 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.), ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny. W wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 05.08.2003 r. NSA uznał skargę za zasadną, jednak z innych przyczyn, niż wskazywał skarżący. NSA stwierdził, iż J. K. - "A" w Z. i Spółdzielnia Kółek Rolniczych w R. mogli dokonać kompensaty wzajemnych długów i wierzytelności do chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przez organ egzekucyjny, czyli do kwoty [...] zł. Różnica stanowiła kwotę [...] zł. W tej sytuacji, według NSA określenie wysokości nieprzekazanej wierzytelności na dzień [...].11.2002 r. mogło wynosić kwotę [...] zł. Jednak wobec stwierdzenia rozbieżności między tą kwotą, a kwotą wynikającą z sentencji postanowienia organu I instancji, NSA polecił organowi odwoławczemu wyjaśnić wysokość nieprzekazanej zajętej wierzytelności i doprowadzić do zgodności rozstrzygnięcia z treścią uzasadnienia. W tym zakresie stwierdzony w postanowieniu z dnia [...].12.2002 r. błąd został usunięty w drodze czynności rektyfikacyjnej, której dopuszczalność oceniona została wyżej. W tym stanie rzeczy, na zasadzie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) w związku z art. 97 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.), skargę należało oddalić.