SA/Bk 461/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko, Sędziowie NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy ze skargi W. i A.G., M. i A.B. i A.K. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] marca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - oddala skargę,- Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Orzeczeniem z dnia [...] września 1968 r., wydanym z upoważnienia Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa działki oznaczone numerami: [...]/4, [...]/5 i [...]/6 stanowiące odpowiednio własność Państwa W. i A.G., M. i A.B. oraz A.K. Wywłaszczenia dokonano na wniosek Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w B., pod budowę bazy składowej na potrzeby Przedsiębiorstwa, zgodnie z decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium PRN w B. z dnia [...] lipca 1967 r. Wywłaszczone działki weszły w skład nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...]/30 o powierzchni 1,0966 ha, położonej we wsi Z. gm. S. Przedmiotem wywłaszczenia były również inne nieruchomości, które po wywłaszczeniu zostały połączone w jedną nieruchomość oznaczoną nr [...]/29. Cała nieruchomość znajdowała się w zarządzie Przedsiębiorstwa. Decyzją z dnia [...] grudnia 1991 r. wydaną z upoważnienia Wojewody B., na podstawie przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, stwierdzono nabycie przez Gminę B. z mocy prawa nieodpłatnie własności m.in. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]/29, położonej w Z., gmina S.. Uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] października 1992 r. uchwalono likwidację Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w celu oddania zorganizowanej części mienia Przedsiębiorstwa na okres 10 lat, w odpłatne korzystanie w formie leasingu spółce z udziałem pracowników pod nazwą Rejonowe Przedsiębiorstwo Melioracyjne "E." spółka z o.o. Ponadto, przeznaczono do oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomość położoną w Z., w skład której weszła m.in. działka oznaczona nr [...]/30, której część stanowią grunty wywłaszczone od wnioskodawców zwrotu. Na podstawie cytowanej wyżej uchwały z dnia [...] kwietnia 1993 r. zawarto między stronami umowę notarialną (rep. [...]), o oddanie do odpłatnego korzystania mienia Gminy B. na czas oznaczony, tj. od [...].04.1993 r. do [...].04.2003 r., a także prawo użytkowania wieczystego m.in. działki nr [...]/30. W dniu [...]lipca 2001 r. umową notarialną (rep. [...]), wyżej wymieniona działka została oddana w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu Melioracyjnemu "E." spółka z o.o. Po ogłoszeniu upadłości przedsiębiorstwa, postanowieniem Sądu Rejonowego w B. VIII Wydział Gospodarczy z dnia [...] sierpnia 2002 r. sygn. akt [...], zezwolono syndykowi masy upadłości na sprzedaż z wolnej ręki przedsiębiorstwa upadłego jako całości. Aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2002 r. rep. [...] – umowa sprzedaży oraz oświadczenie o ustanowieniu hipoteki, prawo użytkowania wieczystego m.in. działki oznaczonej nr [...]/30 oraz własność posadowionych na niej budynków nabyli Państwo C. i H.F. Zaskarżona teraz decyzja rozstrzyga o wniosku skarżących o zwrot wywłaszczonych nieruchomości z [...] stycznia 2002 r. Z akt sprawy wynika, że skarżący M. i A.B. występowali już wcześniej o zwrot wywłaszczonej od nich działki nr [...]/5, gdzie ostatecznie decyzją Wojewody B. z [...] lipca 1991 r. odmówiono przy zastosowaniu ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jej zwrotu, a skarga A.B. na tą decyzję została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 13 listopada 1991 r. (sygn. IV SA 907/91). W uzasadnieniu tego wyroku sąd wskazał, że nieruchomość skarżących B. została użyta na cel, dla którego ją wywłaszczono. Obecny wniosek właścicieli trzech działek rozpatrywany był w zmienionym stanie prawnym tj. pod rządami ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Decyzją z [...] lutego 2003 r. organ I instancji powołując się na art. 136 ust. 3 i 137 tej ustawy odmówił zwrotu nieruchomości. Organ przytoczył treść powołanych wyżej przepisów i podkreślił, że celem wywłaszczenia była budowa bazy składowej Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w B. Na podstawie zebranych w sprawie materiałów i dokumentów, tj. kopii wyrysu mapy sytuacyjno-wysokościowej nieruchomości z dnia [...] czerwca 1974 r. oraz kopii spisów inwentarzowych obiektów, z których wynika ich rok budowy – 1969, 1970, 1974 i 1975, należy uznać, iż prace związane z realizacją celu wywłaszczenia zostały rozpoczęte w terminie 7 lat od daty przejęcia. A zatem, zgodnie również ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zajętym w wyroku z dnia 6 marca 2002 r., sygn. akt III RN 11/01, jeżeli prace związane z realizacją celu wywłaszczenia rozpoczęto w terminie 7 lat, można odmówić zwrotu nieruchomości. Zarzut, iż teren wywłaszczonych działek nie był do 1984 r. zagospodarowany, nie znalazł potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Brak planu zagospodarowania bazy składowej Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego po wywłaszczeniu spornych gruntów, nie ma znaczenia do rozstrzygania sprawy o zwrot nieruchomości. Plan taki nie został sporządzony w postępowaniu wywłaszczeniowym, a zatem dokumentem potwierdzającym realizacje celu wywłaszczenia jest mapa sytuacyjno-wysokościowa, sporządzona w 1974 r. – zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 1991 r. sygn. akt IV SA 907/91. Również fakt posadowienia budynku socjalno-biurowego bez wymaganego prawem zezwolenia, jak stwierdzono w wyroku NSA w Warszawie z dnia 28 kwietnia 1993 r. sygn. akt IV SA 1407/92, może być naganne, to jednak nie stanowi podstawy do stwierdzenia, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zdaniem organu, fakt sprzedaży spornych gruntów (za zgodą sądu) również nie ma znaczenia dla postępowania o zwrot nieruchomości. W przedmiotowej sprawie zaistniała bowiem sytuacja, że nastąpiło użycie nieruchomości na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej, zaś sprzedaż majątku następcy prawnemu nie oznacza sprzeczności z tym celem, bowiem sprzedaż majątku nastąpiła w całości, jako zorganizowanego przedsiębiorstwa. Również w doktrynie utrwalił się pogląd, iż fakt, że wybudowany obiekt stał się zbędny podmiotowi, który go zrealizował i chce się wyzbyć tych nieruchomości, nie jest tożsamy ze zbędnością nieruchomości na cel wywłaszczenia. Przepis o zwrocie dotyczy bowiem przypadków, gdy nie został zrealizowany cel, dla którego wywłaszczono nieruchomość (wyrok NSA z dnia 06.05.1998 r. IV SA 1653/96). W odwołaniu do tej decyzji skarżący nazwali ją niesłuszną, podkreślając, iż nie otrzymali odszkodowania za budynki mieszkalne na wywłaszczonych działkach, które nakazano skarżącym rozebrać. Podtrzymali twierdzenie, że budynek socjalno-biurowy Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracji został wzniesiony dopiero w latach 1985/1986. Zaakcentowali, że organ utwierdzał ich w przekonaniu, że po zakończeniu umowy leasingu nieruchomości zawartej między Gminą B. a firmą "E." sprawa o zwrot nieruchomości będzie rozpatrzona. Tymczasem syndyk spółki "E." zbył nieruchomość bez powiadomienia o tym skarżących. Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. Wojewoda P. po rozpatrzeniu powyższego odwołania orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ocenił stan faktyczny przyjmując, iż brak jest przesłanek do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości ze względu na to, iż na wywłaszczonych gruntach został zrealizowany cel wywłaszczenia – budowa bazy składowej na potrzeby Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w B., zgodnie z decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium PRN w B. z dnia [...] lipca 1967 r. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów (kopia wyrysu mapy sytuacyjno-wysokościowej nieruchomości z dnia [...] czerwca 1974 r. oraz kopie spisów inwentarzowych obiektów) należało uznać, iż prace związane z realizacją celu wywłaszczenia rozpoczęto w terminie 7 lat od dnia wywłaszczenia). Odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w odniesieniu do działki stanowiącej uprzednio własność M. i A.B. oznaczonej w dacie wywłaszczenia numerem geodezyjnym [...]/5, była przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 listopada 1991 r. sygn. akt IV SA 907/91 zajął następujące stanowisko: "W sprawie jest oczywiste, że wywłaszczona nieruchomość została użyta na cel, dla którego ją wywłaszczono i nadal znajduje się w użytkowaniu Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w B. – Bazy Sprzętu i Transportu w Z. Z protokołu przeprowadzonej przez organ II instancji w dniu [...] czerwca 1991 r. rozprawy administracyjnej z udziałem stron, połączonej z wizją lokalną na przedmiotowym gruncie wynika, że na wywłaszczonym gruncie znajduje się budynek socjalno-administracyjny zbudowany z elementów drewnopodobnych na fundamencie oraz kotłownia. Pozostała część działki pokryta jest płytami betonowymi i wykorzystywana jako plac manewrowy sprzętu i transportu". Z dokonanych ustaleń organu I instancji wynika, iż powyższy stan faktyczny nieruchomości wywłaszczonej dotyczy wszystkich wywłaszczonych działek ([...]/4, [...]/5 i [...]/6) będących przedmiotem wniosku o zwrot, a tym samym pogląd wyrażony w wyżej cytowanym wyroku Sądu można odnieść także do działek sąsiednich. Odnosząc się do zarzutu stron dotyczącego "podwójnej" sprzedaży wywłaszczonych działek, bez powiadomienia byłych właścicieli, należy wyjaśnić, iż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego "obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie powstaje, jeżeli nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, nawet choćby następnie została przeznaczona na inne cele lub nastąpiło rozporządzenie nieruchomością (wyrok NSA z 6 września 1994 r. – sygn. akt IV SA 1041/93). Jakkolwiek rozstrzygnięcie miało miejsce w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, to zajęte przez sąd stanowisko pozostaje aktualne" (wyrok NSA z dnia 14 lutego 2002 r. sygn. akt SA/Bk 1569/01). Organ odwoławczy podziela pogląd wyrażony w cytowanych wyrokach. Pozostałe kwestie podniesione w odwołaniu nie mają znaczenia prawnego w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. W skardze wniesionej do NSA na powyższą decyzję byli właściciele działek nr [...]/4, [...]/5 i [...]/6 zarzucili brak wyjaśnienia przez organ okoliczności takich jak: - istnienie planu zagospodarowania działek po wywłaszczeniu, - istnienie pozwolenia na budowę budynku socjalno-biurowego, - brak wyjaśnienia podwójnej sprzedaży działek, raz dla spółki "E.", raz dla rodziny F., bez powiadomienia skarżących, - brak wyjaśnienia okoliczności "wrysowania" budynku socjalno-biurowego na mapę wysokościową z 1974 r. i podnosząc powyższe zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu albowiem orzeczenie o odmowie zwrotu wywłaszczonych od skarżących nieruchomości nie naruszyło obowiązujących przepisów prawa, a sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. nr 153, poz. 1269). Przepisy regulujące problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zawarte są teraz w rozdziale 6-tym działu III-go ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zmianami). Z dniem wejścia w życie tej ustawy tj. z dniem 1 stycznia 1998 r. utraciła moc poprzednio obowiązująca w tej materii ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127 ze zmianami), przy czym – jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lipca 2001 r. sygn. III RN 116/00 (OSNP 2001/22/656) – rozstrzygnięcie w przeszłości w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w oparciu o art. 69 ust. 1 i 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie stwarza stanu rzeczy osądzonej i nie zamyka właścicielowi drogi do wystąpienia z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przy zastosowaniu przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stąd fakt wcześniejszego występowania o zwrot nieruchomości przez małżonków B., nie czynił niedopuszczalnym ich obecnego roszczenia. Ustawa o gospodarce nieruchomościami wprowadziła bowiem nieistniejącą wcześniej legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, precyzując wprost w art. 137 ust. 1 sytuacje, w których nieruchomość uznaje się za zbędną dla celu wywłaszczenia. W świetle tego przepisu zbędna dla celu wywłaszczenia jest nieruchomość, jeżeli: 1. pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (pkt 1), albo 2. utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (pkt 2). Przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy zatem rozumieć nierozpoczęcie w ogóle (art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy) lub niezrealizowanie (art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy) przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości, celu, dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona (nabyta). Wyprowadzony przez organy administracji wniosek, iż sporne nieruchomości zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia, jest – zdaniem sądu – prawidłowy. Wywłaszczenie spornych działek nastąpiło orzeczeniem z dnia [...] września 1968 r. na wniosek Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w B. z przeznaczeniem pod budowę bazy składowej na potrzeby tego przedsiębiorstwa. Wywłaszczone działki weszły w skład nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...]/30, o powierzchni 1,0966 ha, a po wywłaszczeniu jeszcze innych nieruchomości na ten sam cel, zostały połączone w jedną nieruchomość o numerze geodezyjnym [...]/29, która w całości znalazła się w zarządzie Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w B. Na tejże nieruchomości w ciągu 7 lat od daty wywłaszczenia utworzono bazę składową przedsiębiorstwa wznosząc budynki, wiaty, ogrodzenie, sieć wodociągową, linię energetyczną i utwardzając drogi i place. Potwierdzeniem powyższych inwestycji są dołączone do akt administracyjnych kopie spisów inwentarzowych poszczególnych obiektów przedsiębiorstwa (k. 87-96 akt administracyjnych), z których wynika ich rok budowy. Jest to bądź rok 1969 (ogrodzenie bazy), bądź 1970 r. (murowany budynek warsztatowy, wiaty A i B, murowany budynek portierni, sieć wodociągowa, linia energetyczna, bądź 1971 r. (utwardzenie trylinką dróg i placów), bądź 1974 r. (rampomyjnia do mycia i naprawy samochodów), bądź 1975 r. (ogrodzenie wiat magazynowych). Również wyrys mapy sytuacyjno-wysokościowej sporządzony w czerwcu 1974 r. przez geodetę w oparciu o pomiary na gruncie (k. 86 akt administracyjnych) wskazuje, iż działki, których zwrotu domagają się skarżący, znalazły się w granicach bazy Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w B., już wówczas ogrodzonej, zagospodarowanej i urządzonej dla potrzeb przedsiębiorstwa. Wiarygodności tejże mapy nie podważa – zdaniem Sądu – wykazanie na niej budynku administracyjnego, którego brak na aktualnej mapie sporządzonej w kwietniu 2003 r. a przedłożonej przez skarżącego A.B. Sądowi na rozprawie dnia [...] października 2003 r. (k. 39 i 37 akt sądowych), albowiem obecna właścicielka terenów po byłym Rejonowym Przedsiębiorstwie Melioracyjnym w B. H.F. przyznała, że po kupnie nieruchomości (a miało to miejsce w grudniu 2002 r.) tenże budynek został rozebrany, pozostały natomiast wszystkie inne zabudowania, uwidocznione na aktualnej mapie geodezyjnej. Pozostawiając zresztą poza przedmiotem dociekania i rozważań kwestię prawidłowości wrysowania spornego budynku administracji na mapę sytuacyjno-wysokościową sporządzoną w 1974 r. (skarżący twierdzą, że budynek ten w 1974 r. jeszcze nie istniał, gdyż został pobudowany około 1985 r.), stwierdzić należy, że pozostałe inwestycje na terenie wywłaszczonym pod urządzenie bazy składowej przedsiębiorstwa melioracji, których dat budowy skarżący nie kwestionują (vide: oświadczenie skarżącego A.B. na rozprawie przed NSA – k. 39 akt), stanowią wystarczającą okoliczność uzasadniającą przyjęcie, iż na nieruchomościach wywłaszczonych na potrzeby realizacji bazy składowej przedsiębiorstwa, cel wywłaszczenia został zrealizowany. Sam fakt znalezienia się spornych działek na obszarze ogrodzonego i utwardzonego placu przedsiębiorstwa, bez którego to utwardzenia trudno wyobrazić właściwe funkcjonowanie bazy przedsiębiorstwa, świadczy o wykorzystaniu nieruchomości dla celu wywłaszczenia. Ustalenie, że na spornych gruntach doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia stało na przeszkodzie ich zwrotu, mimo iż zmienił się podmiot władający gruntami a przedsiębiorstwo, na rzecz którego wywłaszczenia dokonano, przestało istnieć. W orzecznictwie i literaturze ukształtowany jest bowiem jednolity pogląd co do tego, iż późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 czerwca 1994 r. sygn. SA/Ka 1839/93, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 1998 r. sygn. IV SA 1653/96, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 1999 r. sygn. IV SA 2140/97). Stąd dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy obojętne są kwestie związane z likwidacją w 1992 r. Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego, oddaniem terenu bazy przedsiębiorstwa spółce z o.o. "E.", upadłością spółki "E." i sprzedażą majątku upadłego na rzecz C. i H.F. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę jako bezzasadna oddalił (art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270).