SA/Bk 726/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie NSA Jerzy Bujko, Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2004 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za brak opłaty za przejazd po drogach krajowych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. orzeka, że zaskarżony akt nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] marca 2003 r., Naczelnik Urzędu Celnego w B., powołując się na art. 92 ust. 1 pkt 6 i 93 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. nr 125, poz. 1371 z późn. zmianami), nałożył na skarżącego J.K. karę pieniężną w kwocie 4.000 złotych z tytułu nieuiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych. Organ stwierdził, że w czasie kontroli przeprowadzonej [...] marca 2003 r., kierowca pojazdu należącego do firmy skarżącego, okazał kartę opłaty drogowej zawierającą wyraźne poprawki w numerze rejestracyjnym pojazdu i nie okazał dowodu uiszczenia opłaty za wcześniejszy okres dokonywania przejazdu. W odwołaniu od tej decyzji J.K. podniósł zarzut błędnego ustalenia, że okazana przez kierowcę karta opłaty drogowej nr [...] zawierała poprawki w numerze rejestracyjnym pojazdu, stwierdzając, ze kartę wypełniał osobiście. Dyrektor Izby Celnej w B. po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy nawiązując do § 5 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. z 2001 r. n 150, poz. 1684) stwierdził, że karta opłaty drogowej za przejazd niewypełniona lub wypełniona w sposób inny niż określony w § 5 rozporządzenia, a także zawierająca poprawki, nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczenia funkcjonariusza celnego dokonującego kontroli środka przewozowego oraz wyjaśnień kierownika zmiany, a także kopii karty opłaty, znajduje potwierdzenie fakt dokonania poprawek w numerze rejestracyjnym pojazdu w karcie opłaty drogowej nr [...], gdzie wyraźnie widać dokonanie poprawki w ostatniej cyfrze numeru rejestracyjnego. Zatem strona nie posiadała wymaganego dokumentu potwierdzającego fakt uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Nadto organ II instancji dodał, że adnotacja kierowcy o naprawie pojazdu w warsztacie nie ma znaczenia, gdyż przepisy nie przewidują przerw w ważności opłaty drogowej z tytułu awarii pojazdu, kolizji czy innego powodu, z powodu którego pojazd został wyłączony z ruchu. Dochowanie przez podmiot prowadzący profesjonalną działalność gospodarczą staranności pozwoliłoby uniknąć naruszenia przepisów prawa, a tym samym odpowiedzialności. W skardze wywiedzionej do NSA na powyższą decyzję J.K. zarzucił organowi obrazę art. 87 ust. 1, 89 ust. 1 i 3, 92 ust. 1 pkt 6 i 93 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych. Zdaniem strony ustalenie faktu dokonania na karcie poprawki w ostatniej cyfrze numeru rejestracyjnego pojazdu, jest zupełnie dowolna gdyż nie znajduje potwierdzenia w obiektywnym dowodzie, jakim byłaby jedynie opinia biegłego. Dyrektor Izby Celnej w B. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja zapadła, zdaniem Sadu, z rażącym naruszeniem prawa albowiem obowiązujące w dacie orzekania w obu instancjach przepisy prawa materialnego, nie przewidywały sankcji pieniężnej za naruszenie ustawy o transporcie drogowym polegające na nieprawidłowym wypełnieniu karty opłaty drogowej a takie działanie przypisano skarżącemu. Zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] kwietnia 2003 r., a poprzedzająca jej wydanie decyzja pierwszoinstancyjna zapadła [...] marca 2003 r. W tym czasie przepis art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym z dnia 6 września 2001 r. (Dz. U nr 125, poz. 1371 ze zmianami) stanowił, iż podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, wypis z licencji, dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas wypoczynku, a ponadto: dokumenty wyszczególnione w pkt 1-3 ust. 1 art. 87. Przepisem, który wprowadzał sankcje prawne za niewykonywanie powyższych obowiązków był art. 92 ust. 1 ustawy. W dacie orzekania przez organy administracyjne w tej sprawie brzmiał on w sposób następujący: "Kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne: 1. bez wymaganej licencji oraz wypisu z wykazu numerów rejestracyjnych pojazdów samochodowych stanowiącego załącznik do tej licencji lub bez wymaganego zaświadczenia; 2. bez wymaganego zezwolenia na przewóz osób lub rzeczy; 3. bez wymaganego zezwolenia na przewóz, który zaczyna się i kończy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pojazdem zarejestrowanym za granicą (kabotaż); 4. bez świadectwa wymaganego zgodnie z umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP); 5. bez formularza jazdy lub z nieprawidłowo wypełnionym formularzem, przy wykonywaniu przewozu osób na potrzeby własne; 6. bez uiszczenia opłat za przejazd po drogach krajowych; 7. naruszając przepisy dotyczące przewozu towarów niebezpiecznych lub odpadów; 8. naruszając przepisy dotyczące wymagań co do pojazdu w zakresie ochrony środowiska; 9. naruszając przepisy dotyczące wymaganych dokumentów odnośnie do przewozu żywych zwierząt; 10. nie przestrzegając przepisów o czasie pracy i odpoczynku kierowców oraz nie posiadając zapisów urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy oraz czas jazdy i postoju; 11. nie przestrzegając przepisów w sprawie okresowych ograniczeń ruchu pojazdów na drogach lub zakazu ruchu niektórych ich rodzajów; 12. nie mając przy sobie dokumentów, o których mowa w pkt 1-5 lub nie przestrzegając warunków określonych w tych dokumentach; 13. samowolnie zmieniając wskazania urządzeń pomiarowo-kontrolnych zainstalowanych w pojeździe podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 15.000 zł. Jak wynika z powyższego, podany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepis art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym, przewidywał nałożenie kary pieniężnej na wykonującego transport drogowy wyłącznie za wykonywanie go bez uiszczenia opłat za przejazd po drogach a nie za nieokazanie karty opłaty drogowej, czy za nieprawidłowe wypełnienie karty opłaty drogowej. Wydane na podstawie upoważnienia z art. 92 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym, rozporządzenie wykonawcze w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym z dnia 3 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 115, poz. 999 ze zmianami) mogło – zgodnie z treścią ustawowego upoważnienia – skutecznie określić jedynie wysokość kar wyłącznie za naruszenia o których mowa w ust. 1 art. 92 ustawy różnicując je w zależności od ich rodzaju i społeczno-gospodarczej szkodliwości. Tymczasem rozporządzenie to, w odniesieniu do naruszenia z art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym, przewidziało karę pieniężną w kwocie 4.000 złotych za "wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych". W tym zatem punkcie rozporządzenie Ministra Infrastruktury zostało wydane z przekroczeniem granic ustawowego umocowania (przewidziało karę dla naruszenia za sam brak w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd czego nie przewidziała ustawa o transporcie drogowym), przy czym ani ustawa o transporcie drogowym, ani w/w wadliwe rozporządzenie, nie określiło sankcji za naruszenie przypisane skarżącemu, tj. nieprawidłowe wypełnienie karty opłaty drogowej. To, że w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych, w § 5 pkt 6, zostało zawarte stwierdzenie, iż karta opłaty drogowej wypełniona nienależycie a także zawierająca poprawki, nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty, nie jest równoznaczne z przypisaniem sankcji za opisane wyżej naruszenia. Dopiero z dniem 28 września 2003 r. tj. z dniem wejścia w życie przepisów ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 23 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 149, poz. 1452), przewidziane zostało wprost w przepisach prawa materialnego o charakterze ustawy tj. w załączniku do ustawy o transporcie drogowym, naruszenie przepisów ustawy w postaci wykonywania transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z nieprawidłowo wypełniona kartą opłaty drogowej, obwarowane sankcją w postaci kary pieniężnej w kwocie 500 złotych, przy czym dopiero w/w ustawa zmieniająca przepisy regulujące transport drogowy, wprowadziła dalekie zróżnicowanie sankcji pieniężnych za naruszenie poszczególnych przepisów dotyczących uiszczania opłat za przejazd po drogach krajowych sankcjonując surowiej (kilkakrotnie wyższą karą) brak uiszczenia opłaty drogowej od braku dysponowania w pojeździe kartą opłaty drogowej, czy nieprawidłowego wypełnienia karty opłaty drogowej. Skoro, zdaniem Sądu, nałożenie na skarżącego kary pieniężnej nastąpiło bez podstawy prawnej, należało stwierdzić nieważności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W związku z uwzględnieniem skargi orzeczono z urzędu o niemożności wykonywania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). O zwrocie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej Sąd nie orzekł z uwagi na brak zgłoszenia wniosku o przyznanie należnych kosztów (art. 210 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).