I SA/Bd 1001/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 01 lutego 2011 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2000 r. do listopada 2001 r. w kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2000 r. do listopada 2001 r. w kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy za okres od lipca 2000 do listopada 2001 r. w kwocie [...] zł. Organ nie stwierdził w przedmiotowej sprawie zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz skorzystał z uznania administracyjnego w zakresie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 ze zm.). W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że nie może podać aktualnego adresu, ponieważ może się on zmienić. Zaznaczył, że dzięki pomocy dobrych ludzi nie mieszka na ulicy. Podniósł, że nie posiada wyroku orzekającego o separacji z uwagi na brak środków na jej przeprowadzenie oraz z uwagi na fakt, iż chce jeszcze powalczyć o rodzinę. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący w okresie od 01 czerwca 1999 r. do 01 listopada 2001 r. prowadził działalność gospodarczą pod nazwą M.P. "P. U. H.-M.". Od 01 września 2010 r. zobowiązany nie pobiera renty z tytułu niezdolności do pracy, gdyż wypłata renty została wstrzymana w związku ze stwierdzeniem braku niezdolności do pracy. Skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych czy ubezpieczenia zdrowotnego z jakiegokolwiek innego tytułu. Ponadto strona nie dokonała zgłoszenia w Powiatowym Urzędzie Pracy w Wąbrzeźnie jako osoba bezrobotna. Organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że od września 2010 r. strona nie pobiera renty i nie wykazuje przy tym dochodów z innych źródeł, środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, zasiłków otrzymywanych z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Aby zapewnić sobie podstawy egzystencji, podejmuje wszelkie zlecenia pracy, ale są to prace krótkoterminowe (2-3 dniowe), które nie zapewniają stałego źródła dochodu. Skarżący nie wykazał również żadnych papierów wartościowych, wierzytelności, nieruchomości, majątku ruchomego ani zobowiązań poza zobowiązaniami wobec ZUS. Wnioskodawca podał jednocześnie wydatki z tytułu miesięcznych opłat w kwocie ok. [...] zł miesięcznie (w tym opłata za energię, gaz, czynsz). Ponadto zaznaczył, iż żona oraz dzieci nie osiągają na chwilę obecną żadnych dochodów. Organ wskazał, że w stosunku do figurujących na koncie zobowiązanego zaległości prowadzona jest od 25 marca 2010 r. egzekucja za pośrednictwem Dyrektora Oddziału ZUS w T. do 31 sierpnia 2010 r. w postaci zajęcia świadczenia rentowego. Odnosząc się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że w przedmiotowym przypadku nie została wypełniona żadna z przesłanek umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek. W zakresie natomiast przesłanek umorzenia wymienionych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy j Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ stwierdził, że biorąc pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej skarżącego jako stanu wskazanego w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia. W przedmiotowym przypadku nie miały miejsca żadne nadzwyczajne zdarzenia oraz klęska żywiołowa, które spowodowałyby poniesienie strat materialnych lub uniemożliwiłyby pozyskiwanie dodatkowych środków na spłatę istniejącego zadłużeniu. Stan przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu w niniejszej sprawie również nie wystąpił, gdyż z akt sprawy wynika, że od 01 września 2010 r. wypłata renty została wstrzymana w związku z brakiem niezdolności do pracy. Jednocześnie organ wskazał, że wynikająca obecnie z akt sprawy sytuacja materialna skarżącego wskazuje na spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia. Biorąc pod uwagę, iż od 01 września 2010 r. zobowiązany nie pobiera renty z tytułu niezdolności do pracy i zgodnie z oświadczeniem podejmuje wszelkie zlecenia pracy aby zapewnić sobie podstawy egzystencji, organ uznał, że obecnie opłacenie należności z tytułu składek stwarza zagrożenie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Korzystając jednak z uznania administracyjnego organ odmówił umorzenia przedmiotowych należności. W ocenie Zakładu, dopiero zakończenie postępowania egzekucyjnego i stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku i trwałej nieściągalności zadłużenia daje podstawę do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Do tego czasu wydanie decyzji o umorzeniu byłoby przedwczesne, zwłaszcza że od 01 września 2010 r. strona nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej bądź częściowej niezdolności do pracy, a tym samym jest osobą, która posiada potencjalną możliwość zarobkowania. Ponadto organ stwierdził, że nie można wykluczyć, aby zobowiązany mógł wykazać większą aktywność w kierunku uzyskiwania dochodów, które pozwolą na wywiązywanie się z przedmiotowych zobowiązań. Zaznaczył, że pomimo, iż od 01 września 2010 r. skarżący nie pobiera renty z tytułu niezdolności do pracy oraz nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych czy ubezpieczenia zdrowotnego z jakiegokolwiek innego tytułu, jak dotychczas nie dokonał zgłoszenia w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. jako osoba bezrobotna. Zdaniem organu, trudna sytuacja finansowa strony wynika z braku jej inicjatywy prowadzącej do poprawy sytuacji materialnej. Nie zgadzając się z wydaną decyzją, strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżący podniósł, że nadal podejmuje się każdego możliwego źródła zarobkowania, w związku z czym niezasadny jest osąd organu, że mógłby podjąć większą aktywność zawodową. W jego ocenie, zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy nic nie zmieni, albowiem urząd nie ma dla niego propozycji pracy. Strona stwierdziła, że w jej wieku i stanie zdrowia jest niewielka szansa na znalezienie pracy na stałe, co również potwierdzili pracownicy ZUS w trakcie rozmowy. Zdaniem skarżącego, organ wydając decyzję w przedmiocie umorzenia orzekał we własnej sprawie w pozycji uprzywilejowanej jako strona zainteresowana ściągnięciem składek, stawiając jednocześnie zobowiązanego w podrzędnej pozycji. Skarżący zwrócił się o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy, gdyż dalsze konsekwentne odmawianie umorzenia należności z tytułu składek przekreśli jego próby przywrócenia całości rodziny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zgodnie z prawem jest rozstrzygnięcie organu, na mocy którego odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł. Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.) do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o powyższy przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w którym, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia). Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ podatkowy dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania. W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy podatkowe zachowały rządzące nim i określone kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika, że skarżący w okresie od 1 czerwca 1999 r. do 1 listopada 2001 r. prowadził działalność gospodarczą. Do 1 września 2010 r. pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie [...] zł netto. Nie posiada innych źródeł dochodów. Aby zapewnić sobie środki do egzystencji podejmuje się wszelkich prac, ale są to prace krótkoterminowe (2-3 dniowe), które nie zapewniają stałego źródła dochodu. Nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. W skardze podnosi, że w urzędzie pracy nie ma dla niego propozycji pracy. Twierdzi, że ze względu na stan zdrowia nie może pracować w każdych warunkach. Nie korzysta z pomocy społecznej. Ponosi wydatki związane z opłatami mieszkaniowymi (czynsz, gaz, woda itp.) w kwocie ok. [...] zł. Nie ma jednak stałego miejsca zamieszkania. Jak stwierdził we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy "tylko dzięki pomocy dobrych ludzi nie mieszka na ulicy." Nie zamieszkuje z rodziną – żoną i dwójką dzieci. Z oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 10 września 2010 r. wynika, ze nie ponosi żadnych kosztów związanych z leczeniem. W stosunku do skarżącego od dnia 25 marca 2010 r. było prowadzona egzekucja w postaci zajęcia świadczenia rentowego (do dnia 31 sierpnia 2010 r.). Organ odwoławczy dokonał analizy sytuacji strony z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s i uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Zakład podkreślił m.in., że dotychczas ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sadowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Skarżący nie przytacza w skardze żadnych okoliczności faktycznych, któryby podważały ustalenia Zakładu w tym względzie. Takich okoliczności skarżący nie wskazywał także na etapie postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu nie budzi zastrzeżeń stwierdzenie organu, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Z punktu widzenia sytuacji finansowej skarżącego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma natomiast treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Nie budzi zastrzeżeń stwierdzenie organu, że w sprawie nie występuje przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 wskazanego rozporządzenia (poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności) oraz w § 3 ust. 1 pkt 3 (przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności). Natomiast w odniesieniu do przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) Zakład stwierdził, że obecnie opłacenie należności z tytułu składek stwarza zagrożenie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uznał zatem, że wskazana przesłanka zachodzi, jednak w ramach uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności składkowych wraz z odsetkami. Zdaniem Sądu organ podejmując powyższe rozstrzygnięcie nie naruszył prawa w stopniu skutkującym uchyleniem zaskarżonej decyzji. W sposób prawidłowy przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie i dokonał wyczerpującej analizy wskazanych przez skarżącego okoliczności. Oceniając zebrany w sprawie materiału dowodowego nie przekroczył również granic swobodnej oceny dowodów. Zakład uznał, mając na uwadze, wyjątkowy i uznaniowy charakter instytucji umorzenia, iż wskazane przez stronę okoliczności nie są wystarczające dla przyznania ulgi. Skorzystanie przez organ z uznania administracyjnego nie może być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów, skarżący może ponownie wystąpić z wnioskiem o umorzenie i wówczas ponownie sprawa ta będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie rozłożenia na raty należności nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. L. Kleczkowski E. Kruppik – Świetlicka U. Wiśniewska