I SA/Bd 1003/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Jako majątek skarżący wskazał cztery nieruchomości o łącznej wartości [...] zł (w tym wartość środków trwałych) oraz samochód marki [...] o wartości ok. [...] zł. W rubryce oszczędności wnioskodawca podał minus [...] zł. Oświadczył również, że posiada wierzytelności wobec trzech podmiotów na łączną kwotę [...]zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że są to wierzytelności trudno ściągalne. Ponadto skarżący wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2016r. wykazał stratę w kwocie [...]zł. Stan środków przedsiębiorstwa wynosi [...] zł, natomiast stan środków na rachunkach bankowych ma saldo ujemne odpowiednio: - [...] zł, - 798,24, - [...] zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca podał: raty kredytów ok. [...] zł miesięcznie; pożyczki w sumie ok. [...] zł; czynsz za mieszkanie [...] zł; koszty codziennego życia ok. [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: harmonogram spłat kredytu oraz PIT-40A za lata 2015-2016. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej i finansowej. Zdaniem orzekającego skarżący w sposób bardzo wybiórczy zobrazował swoją sytuację finansową w związku, z czym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z oświadczeń skarżącego utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego wypłacanego w kwocie [...]zł miesięcznie. Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą tj. [...] W wezwaniu wystosowanym do pełnomocnika skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. wyraźnie wskazano jakie dokumenty źródłowe należy przedłożyć. W pkt 1 wskazano odpisy zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym). W odpowiedzi skarżący przedłożył jedynie PIT-40A za lata 2015-2016. Nie przedłożono natomiast zeznań podatkowych z których wynikłoby jako przychód oraz jaki dochód/stratę skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął w latach 2015-2016. W pkt 2 wezwania wskazano, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy z wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za okres ostatnich trzech miesięcy. Wezwanie w tym zakresie pozostało bez odpowiedzi. Ponadto nie przedłożono dokumentów z których wynikałoby jakie miesięcznie koszty ponosi skarżący związane z utrzymaniem mieszkania, samochodu, zakupu lekarstw, itp. czy też dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytów wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacała inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Odnosząc się do okoliczności, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza generuje stratę wskazać należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Końcowo podkreślić należy, że fakt posiadania znacznego majątku w postaci nieruchomości wyklucza możliwość zaliczenia skarżącego do grona osób ubogich, z myślą, o których stworzona została instytucja prawa pomocy. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.