I SA/Bd 1011/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 09 lutego 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej 1. Uchyla zaskarżoną decyzję, 2. Określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: ARiMR) przyznał J. S. rentę strukturalną od lipca 2006 r. do lipca 2016 r. W dniu 30 sierpnia 2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął wniosek M. S. o przejęcie renty strukturalnej w związku ze śmiercią małżonka-beneficjenta. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją z dnia [...] odmówił stronie przyznania renty strukturalnej. Organ wskazał, że M. S. nie spełniła warunku określonego w § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U Nr 114, poz. 1191 ze zm.), tj. nie złożyła wniosku o przejęcie renty strukturalnej miesiąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Nie zgadzając się z powyższą decyzją strona złożyła odwołanie, w którym podniosła, że nie miała możliwości złożenia wniosku o przejęcie renty strukturalnej na miesiąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego, gdyż jej małżonek zmarł w dniu 23 sierpnia 2010 r., natomiast 60 lat skarżąca skończy w dniu 12 września 2010 r. Strona zarzuciła, że pomimo spełniania przez nią warunków określonych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. nie mogła otrzymać renty strukturalnej, gdyż świadczenie to otrzymywał jej współmałżonek. Podniosła, że pouczenie w decyzji o przyznaniu J. S. renty strukturalnej nie wskazywało precyzyjnie, iż wniosek o przejęcie renty strukturalnej winien zostać złożony na miesiąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Zarzuciła wprowadzenie jej w błąd wskutek nieprawidłowego pouczenia i wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że nabyła prawo do świadczenia. Decyzją z dnia [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ powołując się na przepisy § 10 ust. 1, § 18 ust. 1 pkt 2 oraz § 18 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich wskazał, że wniosek o przyznanie renty strukturalnej małżonkowi zmarłego beneficjenta powinien być złożony nie później niż na miesiąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego wnioskodawcy, przy czym warunki, o jakich mowa w § 10 ww. rozporządzenia muszą być łącznie spełnione w chwili składania tego wniosku. Organ nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, że zarówno w dniu śmierci męża, jak i w dacie składania wniosku o przejęcie renty strukturalnej nie mogła ona skutecznie złożyć ww. wniosku. Skarżąca ukończyła bowiem 60 lat w dniu 12 września 2010 r. Powyższa okoliczność w ocenie organu II instancji nie pozwala na przyjęcie, że strona stała się uprawniona do przyznania renty strukturalnej. W tym zakresie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji wskazując, że z literalnego brzmienia § 18 ust. 3 pkt 2 ww. rozporządzenia wynika, iż wniosek o przejęcie renty strukturalnej należy złożyć po ukończeniu 55 lat, jednak nie później niż na miesiąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Wobec niemożności złożenia wniosku o przejęcie renty strukturalnej w terminie wymaganym do jego złożenia, organ odwoławczy stwierdził, że wskazywane w odwołaniu zarzuty dotyczące braku odpowiedniego pouczenia w decyzji przyznającej uprawnionemu rentę strukturalną nie mają wpływu na zgodność z prawem wydanego rozstrzygnięcia. Organ zauważył, że ww. decyzja skierowana do beneficjenta renty strukturalnej zawierała pouczenie o możliwości przejęcia renty strukturalnej, wskazując na § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., który jest ściśle powiązany z § 18 ust. 3 pkt 2, określającym termin składania wniosku o przejęcie renty strukturalnej. Odnosząc się natomiast do twierdzenia skarżącej, że pomimo spełniania przez nią warunków z § 4 wskazanego rozporządzenia, nie mogła otrzymać renty strukturalnej, gdyż świadczenie to otrzymywał jej współmałżonek, organ na podstawie § 5 ust 1 i 2 ww. rozporządzenia stwierdził, że przepisy wykluczają przyznanie renty strukturalnej obydwu współmałżonkom. Ustawodawca wprowadził natomiast możliwość zwiększenia wysokości renty przyznanej uprawnionemu z tytułu pozostawania w związku małżeńskim jak również przejęcia świadczenia. Powyższe możliwe jest jednak przy spełnieniu odpowiednich warunków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie § 10 i § 18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. poprzez ich niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie. Zdaniem skarżącej, zostały przez nią spełnione wszystkie warunki określone w § 10 ww. rozporządzenia niezbędne do przyznania renty strukturalnej po zmarłym małżonku. Odnosząc się natomiast do warunku dotyczącego miesięcznego terminu określonego w § 18 tego rozporządzenia, skarżąca podniosła, że nie mogła go spełnić, ponieważ jej mąż zmarł niecały miesiąc przed ukończeniem przez nią 60. roku życia. Dopiero zatem po tragicznej i niespodziewanej śmierci męża strona mogła złożyć przedmiotowy wniosek. Skarżąca podkreśliła, że na dzień składania wniosku o przejęcie renty strukturalnej nie miała ustalonego prawa do emerytury lub renty, nie pobierała również żadnego innego świadczenia oprócz otrzymywanej wspólnie z małżonkiem renty strukturalnej. Końcowo zarzuciła, że decyzja przyznająca małżonkowi prawo do renty strukturalnej nie zawierała pouczenia w zakresie ustania oraz wstrzymania prawa do renty. Pouczenie to nie zawierało również żadnej informacji w zakresie przepisu nakazującego złożenie wniosku o przejęcie renty na miesiąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że w dniu 30 sierpnia 2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek skarżącej o przejęcie renty strukturalnej po zmarłym w dniu 23 sierpnia 2010 r. mężu J. S. Organ administracyjny odmówił przyznania renty z uwagi na niezłożenie przez stronę wniosku o przejęcie renty na miesiąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego. W skardze strona podniosła, że nie mogła spełnić tego warunku, gdyż mąż zmarł nagle, niecały miesiąc przed osiągnięciem przez nią 60 lat. Skarżąca ukończyła 60 lat w dniu 12 września 2010 r. i nie mogła złożyć wniosku o przejęcie renty po mężu, za jego życia. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy zachowania przez stronę terminu do złożenia wniosku o przyjęcie renty. Zgodnie z § 10 ust. 1 wskazanego rozporządzenia małżonkowi uprawnionego do renty strukturalnej, w razie śmierci tego uprawnionego, przyznaje się rentę strukturalną, nie dłużej jednak niż do dnia, do którego tę rentę pobierałby uprawniony, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: 1) przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków; 2) małżonek uprawnionego do renty strukturalnej: a) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, b) nie prowadzi działalności rolniczej. W myśl § 18 ust. 3 pkt 2 tego rozporządzenia wniosek o przyznanie renty strukturalnej składa się po ukończeniu 55 lat, jednak nie później niż na miesiąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma charakter terminu wynikającego z tego przepisu. Podkreślenia wymaga, że § 18 reguluje kwestie procesowe związane z: wszczynaniem postępowania o przyznanie renty strukturalnej (ust. 1), organu, do którego należy złożyć wniosek (ust. 2), obowiązku złożenia wniosku na formularzu udostępnionym przez Agencję (ust. 4), dokumentów, jakie należy załączyć do wniosku o przyznanie renty strukturalnej (ust. 5). Umiejscowienie w § 18 także wskazanego przepisu ust. 3 pkt 2 prowadzi do wniosku, że zamiarem prawodawcy było nadanie wskazanemu w tym przepisie terminowi charakteru procesowego, a nie materialnoprawnego. W przypadku jego uchybienia strona może zatem wnosić o jego przywrócenie na podstawie art. 58 k.p.a. Warunkiem przywrócenia terminu jest: 1) uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, 2) wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu, 3) dochowanie 7 dniowego terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, 4) dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin. W rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przez organ tego przepisu. Wprawdzie strona nie złożyła oddzielnego wniosku o przywrócenie terminu, jednakże w piśmie z dnia 9 września 2010 r. - odwołaniu od decyzji organu I instancji, powołała okoliczności, w jej opinii, usprawiedliwiające uchybienie terminu. Stwierdziła, że nie mogła fizycznie dotrzymać powyższego terminu, ponieważ jej mąż zmarł w dniu 23 sierpnia 2010 r., ona zaś 60 lat kończyła 12 września 2010 r. Zdaniem Sądu okoliczność ta powinna być rozpatrzona przez organy administracji z punktu widzenia uprawdopodobnienie bądź nieuprawdopodobnienia przez skarżącą braku winy w uchybieniu miesięcznego terminu do złożenia wniosku, tj. z punktu widzenia jednej z przesłanek przywrócenia terminu. Z art. 58 §2 k.p.a. wynika, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca dowiedziała się o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przejęcie renty strukturalnej z treści decyzji organu I instancji. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że jeżeli strona nie była świadoma uchybienia terminu, termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od uzyskania przez nią wiadomości o tym, iż czynność została dokonana z uchybieniem terminu (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2000 r., I SA/Lu 1524/98). Decyzja organu I instancji została doręczona skarżącej w dniu 3 września 2008 r., a pismo, wskazujące na przyczyny uchybienia terminu, złożyła w organie w dniu 9 września 2008 r. Skarżąca dostarczyła również wniosek o przejęcie renty strukturalnej. Organ administracji traktuje termin wynikający z § 18 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia jak termin prawa materialnego, którego nie można przywrócić. Taka jednak interpretacja prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia zasad i wartości ustanowionych przez Konstytucję. Skarżąca nie mogła bowiem złożyć wniosku na miesiąc przed terminem osiągnięcia wieku emerytalnego, bowiem w tym czasie rentę pobierał jej mąż. Złożyła ten wniosek po śmierci męża, która nastąpiła w czasie biegu tego terminu, co spowodowało, że terminu niedotrzymała. Zdaniem Sądu nie można na obywatela nakładać obowiązku, który jest niemożliwy do spełnienia. Przepisy prawa, w tym wypadku § 18 ust. 3 pkt 2 wskazanego rozporządzenia, które nie zapewniają adresatom możliwość dostosowania się do sytuacji szczególnych, będących obiektywnie poza zakresem możliwości ich oddziaływania, należy uznać za niezgodne z wyrażoną w art. 2 Konstytucji zasadą państwa prawa. Nie może być bowiem uznana za adekwatną i racjonalną regulacja, która skutkuje utratą prawa do renty z powodu uchybienia terminu, gdy uchybienie to jest następstwem zdarzenia losowego, na które osoba ubiegająca się o rentę nie ma żadnego wpływu. Interpretacja organu pozostaje w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie podkreślał, że jeżeli na gruncie wykładni językowej możliwe jest różne rozumienie treści normy, to należy przyjmować taki rezultat wykładni, który zapewnia zgodność z zasadami konstytucyjnymi (por. wyrok TK z dnia 15 lipca 1996 r., K. 5/96). Uznanie, że termin wynikający z § 18 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia jest terminem procesowym tę zgodność zapewnia. Mając powyższe uwadze na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach nie orzeczono, ponieważ skarżąca była zwolniona od kosztów sądowych.