I SA/Bd 1016/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant: Straszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2008 r. do grudnia 2014 r. w łącznej kwocie [...]zł z powodu nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, iż zadłużenie powstało w związku z ograniczonymi warunkami zdrowotnymi tj. całkowitą niezdolnością do pracy i samodzielnej egzystencji oraz trudną sytuacją rodzinną. Oświadczył, że kilkukrotne pobyty w szpitalach i na turnusach rehabilitacyjnych uniemożliwiały mu sprawne prowadzenie działalności, co skutkowało niskimi dochodami, a nawet wielomiesięcznym ich brakiem. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie stwierdził ustawowych przesłanek przemawiających jednoznacznie za możliwością umorzenia należności, które w przedmiotowej sprawie ograniczają się do przesłanek z art. 28 ust 3 pkt 5 i 6 oraz ust. 3a u.s.u.s. W tym zakresie organ podniósł, że wobec majątku skarżącego nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne, tym samym nie można stwierdzić, że w niniejszej sprawie zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W tej sytuacji nie jest również oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co przesądza o braku podstaw do umorzenia należności Zakładu na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Organ podkreślił, że nie bez znaczenia w przedmiotowej sprawie pozostaje fakt, iż strona posiada nieruchomość, która może zostać zabezpieczona wpisem na hipotekę. Odnosząc się do przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż w dniu 17 lipca 2015 r. zobowiązany zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Obecnie źródłem jego dochodu jest pobierana renta inwalidzka w wysokości [...] zł brutto, [...] netto. Skarżący jest wdowcem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości [...] zł miesięcznie oraz koszty stałej opieki lekarskiej w wysokości [...] zł miesięcznie. Poza zadłużeniem na rzecz Oddziału ZUS strona nie wykazuje innych należności publicznoprawnych, czyli nie istnieją przeszkody w samodzielnym ponoszeniu kosztów utrzymania. Skarżący spłaca zaciągnięty kredyt, którego miesięczna rata wynosi [...] zł, a całkowita splata nastąpi z dniem 15 września 2017 r. Zobowiązany wprawdzie uległ wypadkowi i od 1998 r. jest osobą niepełnosprawną, jednak nie stanowiło to przeszkody w prowadzeniu (z przerwami) działalności przez około 15 lat. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych. W skardze skarżący podniósł, iż kwota należności wraz z odsetkami przekracza jego możliwości spłaty, gdyż jedynym jego dochodem jest renta inwalidzka. Skarżący zaznaczył, że od kilku lat jest osobą samotną. Podniósł, że zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, ponieważ uważa, iż wina za zaistniałą sytuację leży nie tylko po jego stronie. W tym zakresie skarżący zarzucił, iż ZUS przez lata 2008-2014 nie reagował na braki w opłacaniu składek, o czym przypomniał sobie dopiero po 6 latach. Odnosząc się do przyczyn powstania zaległości zobowiązany podniósł, iż jako osoba niepełnosprawna traktował działalność gospodarczą jako rehabilitację zawodową, pomimo nie osiągania przez długi okres dochodów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy: a) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, b) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, c) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. 2012 r., póz. 749), d) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, e) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, f) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, g) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w cytowanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z nich, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przejawia się to w stwierdzeniu, iż należności mogą być przez organ umarzane, a skoro mogą, to organ nie ma obowiązku ich umorzenia, nawet w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności (zob. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, publikacja: LEX nr 368197). Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, organ pozbawiony jest prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Jest to zatem decyzja należąca do katalogu tzw. uznań administracyjnych. Z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ wynika, iż Skarżący posiada stałe źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego wypłacanego w wysokości [...] netto, z którego można prowadzić ewentualną skuteczną egzekucję. Skarżący jest także właścicielem mieszkania położonego w B., przy ul. [...]. Wartość majątku znacznie przekracza wysokość zadłużenia, które na dzień wydania decyzji organu pierwszej instancji wynosiło [...]zł. Postępowanie egzekucyjne wobec przedmiotowych należności nie było dotychczas prowadzone. Słusznie zatem organ stwierdził, że w tej sytuacji nie można mówić, iż przypadku Skarżącego mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością. Wskazać przy tym należy, że przepisy prawa przewidują ochronę części świadczenia ze względu na konieczność zabezpieczenia niezbędnych środków na utrzymanie zobowiązanego i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, organ I i II instancji prawidłowo uznał, że w obecnych okolicznościach faktycznych nie zachodzą przesłanki przewidujące umorzenie należności z tytułu składek , w oparciu o art. 28 ust. 1-3 w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z powodu ich całkowitej nieściągalności. Ponieważ jako podstawę umorzenia Skarżący wskazał trudną sytuację materialną oraz kłopoty zdrowotne, organ prawidłowo również rozpatrzył wniosek na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Według § 3 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie zapłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: a) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, b) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, c) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z § 3 ust. 2 tego rozporządzenia za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym, osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Natomiast w świetle § 3 ust. 1 tego rozporządzenia to właśnie na zobowiązanym ciąży obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia składek. Nie może zatem budzić wątpliwości fakt, że do skorzystania z możliwości umorzenia muszą istnieć konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący uzasadnił złym stanem zdrowia oraz brakiem środków do życia. Dokumenty zgromadzone w sprawie wskazują, że rzeczywiście Skarżący wymaga opieki lekarskiej, jednak fakt ten, ze względu na uzyskiwane dochody, nie pozbawia go całkowitej możliwości uregulowania zobowiązań wobec ZUS. Organ zasadnie zatem odmówił uznania za udowodnione, że stan zdrowia pozbawia Skarżącego możliwości pozyskania środków na spłatę zadłużenia. Ponadto Skarżący nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Uwzględniając powyższe nie można przyjąć, że Skarżący nie ma obiektywnych możliwości spłaty zaległości wobec ZUS chociażby w formie układu ratalnego lub dobrowolnych wpłat. Należy bowiem pamiętać, że w przypadku zawarcia układu ratalnego bieg dalszych odsetek zostanie wstrzymany poczynając od dnia następnego po dniu wniesienia podania o raty. Na podstawie art. 29 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostanie jedynie naliczona opłata prolongacyjna na zasadach i w wysokości przewidzianej w ustawie Ordynacja podatkowa, tj. w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu zawarcia umowy. Ponadto, na co słusznie wskazał organ, Skarżący wskazał, że spłaca kredyt w banku, jednak konieczność regulowania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może, zdaniem Sądu, stanowić okoliczności przemawiającą za umorzeniem należności wobec ZUS. W tej sytuacji umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby uprzywilejowaną sytuację innych wierzycieli kosztem należności Skarbu Państwa. Przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności istotnym jest bowiem fakt figurującego zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Nie ulega natomiast wątpliwości, że Skarżący działalność gospodarczą prowadził i nie odprowadzał należnych z tego tytułu składek. Organy I i II instancji prawidłowo zatem oceniły sytuację Skarżącego. Ze względu na powyższe, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) Sąd postanowił jak w sentencji. H. Adamczewska-Wasilewicz E. Kruppik-Świetlicka U. Wiśniewska